Иовета Иерусалимская: Принцесса, аббатиса и заложница крестоносцев
Ioveta
Иовета: латын принцессасы, Иерусалем патшалығындағы Бетания монастырының әйгілі аббатиссасы (1120-1178). Өмірі, тұтқынға түсуі, монастырь басшылығы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Латын ханшайымы және Бетания аббатиссасы (шамамен 1120 – 1178)
Latin princess and abbess of Bethany (c. 1120 – 1178)
Иовета (1120 – 6 қыркүйек 1178) – крестонос Иерусалим Корольдігінің латын ханшайымы. Оның есімі түрліше айтылады, мысалы, Джовета, Ивета, Иветта, Иветта және Юдитта. 1130-шы жылдардың соңынан немесе 1140-шы жылдардың басынан өмірінің соңына дейін Бетаниядағы Сент-Лазарь монастырының, корольдіктегі ең бай аббатхананың басшысы болды. Иовета король Балдуин II және королева Морфияның төрт қызының ең кішісі еді. 1124 жылы Балдуин мұсылман тұтқынынан босатылғаннан кейін, төрт жасар ханшайымды оның отбасы келесі жылы ол үшін құны төленгенге дейін кепіл ретінде берді. 1120-шы жылдардың соңында ол Иерусалимдегі Сент-Анна монастырына жіберілді және 1134 жылы монах болды. Оның әпкесі, патшайым Мелисенда, Иовета аббатисса болуы үшін Бетанияда жаңа аббатхана салдырды. Аббатисса ретінде Иовета корольдіктің ішінде де, сыртында да басқа діни қауымдармен байланыс жасады. Ол отбасымен тығыз байланыста болды және қыздың таққа отыру ықтималдығы болғанда, оның шөбере қызы Сибилланың қамқоршысы болды. Дүниелік және рухани билігіне қарамастан, Иовета крестонос ғылымында жасырын тұлға болып қала береді.
Ioveta ( 1120 – 6 September 1178) was a Latin princess from the crusader Kingdom of Jerusalem. Her name appears in various other forms, including Joveta, Yveta, Yvette, Ivetta, and Juditta. She headed the Convent of Saint Lazarus in Bethany, the richest abbey in the kingdom, from the late 1130s or early 1140s until her death. Ioveta was the youngest of the four daughters of King Baldwin II and Queen Morphia. After Baldwin's capture and release from Muslim captivity in 1124, the four year old princess was handed over by her family as a hostage in his place until he paid his ransom the following year. In the late 1120s she was sent to live at the Convent of Saint Anne in Jerusalem, and became a nun there in 1134. Her sister Queen Melisende had a new abbey constructed in Bethany so that Ioveta could be an abbess. As abbess, Ioveta dealt with other religious communities both within and outside the kingdom. She retained close links to her family, and was the guardian of her grandniece Sibylla when the girl was thought likely to succeed to the throne. Despite the secular and spiritual authority she wielded, Ioveta remains an elusive figure in crusader scholarship.
Отбасы және тұтқындық
Иовета - Иерусалим патшасы Балдуин II мен Мелитендік армян абыройлы әйел Морфияның төртінші және кіші қызы. Оның үлкен әпкелері - Мелисенде, Алиса және Ходиерна - олардың әкесі, франк дворяны, Эдесса графы болған кезде дүниеге келді. Иовета оның жалғыз баласы еді, ол 1118 жылы Иерусалимнің патшасы болғаннан кейін "қызғылт түсті киініп" туған. Оның есімі патша жарғыларында басқа да түрлі формаларда, соның ішінде Джовета, Иветта, Иветта және Джудитта болып кездеседі. Эдесса графлығы да, Иерусалим патшалығы да - Батыс Еуропадан келген католик ақсүйектер мұсылмандық әміршіліктің арасынан бөлінген крестонос мемлекеттері. Эдессаны мұсылман шабуылдарынан қорғап жатқанда, Балдуин 1122 жылы Белек Газидің тұтқындарына түсіп, Белек қайтыс болғаннан кейін Хусам ал Дин Тимурташтың қарамағына өтті. Морфия патшаны босату шарттарын келісті. Мұсылман әдет-ғұрыптары бойынша, төлем ақысы толық төленмегенше, кепілдік ретінде барымтаға алу керек еді. Осылайша Иовета мен басқа он асыл бала атасының орнын мұсылман тұтқындарына ауыстырды. Жоселин, Эдесса графы Жоселин I-нің ұлы, солтүстік крестоносц мемлекетінің билеушісі Бальдуиннен кейін болды, Иоветаны ертіп келген балалар арасында болды, бірақ қалғандары туралы ештеңе белгісіз. 1124 жылдың ортасында Иовета мен басқа да балаларды Шайзарда Сұлтан Шах ибн Радванға тапсырды. Сол жерде олар патша Болдуинмен кездесті, ол кейін босатылды. Королева Морфияның Иоветаны Тимурташқа жіберілген тұтқындардың қатарына қосу шешімі жас ханшайымға жақсы қарайды деп күтілгенін көрсетеді, бұл "ислам дініне қатысты қалыптасқан дәстүр". Алайда төрт-бес жасар бала үшін бұл жағдай өте ауыр болған шығар. Бір дереккөзде, 13 ғасырдағы Ернуль хроникасында, Иоветаны тұтқынға алғандар жыныстық қатынасқа түскен. Қазіргі замандағы елшілердің бірде-бір оқиғасы мұндай оқиға туралы айтылмаған. Қазіргі заманғы тарихнамада Эрнульдің хроникасы Латын Шығысындағы оқиғаларды дәл бейнелеу ретінде емес, Еуропалықтарды Киелі жер үшін крест жорықтарына көмектесуге итермелеу мақсатындағы үгіт ретінде қарастырылады. Сұлтан Шах ибн Радван көршілес билеушілермен жақсы қарым-қатынас орнатуға құштар болғандықтан, 1125 жылы наурыз айында Балдуин Шейзарға төлем ақшасымен оралғанда, Иоветаны және басқа балаларды босатты.
Ioveta was the fourth and youngest daughter of Baldwin II of Jerusalem and the Armenian noblewoman Morphia of Melitene. Her older sisters—Melisende, Alice, and Hodierna—were born while their father, a Frankish nobleman, was the count of Edessa. Ioveta was his only child "born in the purple", that is, born to him after he had become king of Jerusalem in 1118. Her name appears in royal charters in various other forms, including Joveta, Yvette, Ivetta, and Juditta. Both the County of Edessa and the Kingdom of Jerusalem were crusader states, carved out among Muslim ruled principalities of the Levant by Catholic noblemen from Western Europe. While defending Edessa from Muslim attacks, Baldwin was captured by Belek Ghazi in 1122 and, after Belek's death, passed into the custody of Husam al Din Timurtash. Queen Morphia negotiated the terms of the king's release. Per Muslim custom, hostages had to be provided as security until a ransom had been paid in full. Ioveta and ten other highborn children were thus sent to take her father's place in Muslim captivity. Joscelin, the son of Count Joscelin I of Edessa, who had succeeded Baldwin as ruler of the northern most crusader state, was among the children who accompanied Ioveta, but nothing is known about the rest. Ioveta and the other children were turned over to Sultan Shah ibn Radwan in mid 1124 at Shaizar. There they met with King Baldwin, who was then released. Queen Morphia's decision to include Ioveta among the hostages sent to Timurtash suggests that the young princess was expected to be well treated, which was "an established tradition within Islam". Nevertheless, for a child of four or five, this experience was likely traumatizing. One source, the 13th century Chronicle of Ernoul, tells that Ioveta was sexually molested by her captors. Contemporary chroniclers do not mention any such incident. In modern historiography, Ernoul's chronicle is often seen not as an accurate representation of events in the Latin East but as propaganda intended to spur Europeans to assist in the crusades for the Holy Land. Sultan Shah ibn Radwan, eager to maintain good relations with neighboring rulers, released Ioveta and the other children when Baldwin returned to Shaizar with his ransom in March 1125.
Сент-Анндағы жастар
1120-жылдардың аяғында Балдуин қыздарының некелерін ұйымдастырып, тақ мұрагерлігін шешуге кірісті. 1126 жылы Алиса Антиохия князі Богемонд II-ге үйленді, ал Ходиерна Триполи графы Раймонд II-ге келісім шарт жасады. Патшаның ұлы болмағандықтан, үлкен қызы Мелисенде оның орнын басуға белгіленді және 1129 жылы Анжу графы Фулкке үйленді. Латын Шығысында лайықты дәрежедегі соңғы үйленбеген ер адам – Едессалық Иоселин еді, ол Иоветамен тұтқындық жылдарын бірге өткерген, бірақ олар екінші туысқан болғандықтан, некеге тұру үшін тым жақын туыс еді. Иоветаның анасы Морфия 1126 немесе 1127 жылдан кейін қайтыс болды. Осы кезде Иовета Иерусалимдегі Әйес Анна монастындағы қарындастардың қамқорлығына берілген болуы мүмкін. Қыз Әйес Аннаға балалық шағында облат ретінде жіберілген болуы мүмкін. 1134 жылы жетілгеннен кейін, ол кесір алып, өзі де қарындасқа айналды. Тарихшылар Иоветаның діни жолын алуын әртүрлі түсіндіреді. Ивонн Фридман Эрнульдің баяндамасына сүйене отырып, тұтқында болған кезінде туған жыныстық тәртіпсіздік туралы қауесеттер Иоветаны отбасының көзінде үйленуге жарамсыз еткенін айтады. Тарихшы Малкольм Барбер 1131 жылы Балдуин II қайтыс болғаннан кейін Мелисенде Иоветаның қарындас болуын ынталандырған болуы мүмкін деп болжайды, себебі Иоветаның "қызғылт туылған" мәртебесі Мелисенденің таққа талабына қауіп төндіруі мүмкін, бірақ шешімді Иоветаның немесе Мелисенденің қабылдағанын білудің қалай болғанын анықтау мүмкін емес екенін мойындайды. Дегенмен, бұл патша және ақсүйек ата-аналарының кіші балалары үшін кең таралған жол болды; ол отбасының ізгілігін көрсетті және оларды маңызды ықпалға ие болған діни қайраткерлермен байланыстырды.
In the late 1120s, Baldwin started arranging the marriages of his daughters and settling the succession to the throne. In 1126, Alice was married off to Prince Bohemond II of Antioch, while Hodierna was betrothed to Count Raymond II of Tripoli. Since the king had no son, the eldest daughter, Melisende, was designated to succeed him, and was married to Fulk of Anjou in 1129. The only unmarried man of appropriate rank left in the Latin East was Joscelin of Edessa, with whom Ioveta had shared her captivity, but they were second cousins and so too closely related to marry. Ioveta's mother, Morphia, died shortly after 1126 or 1127. It is probably at this point that Ioveta was entrusted to the care of the nuns at the Convent of Saint Anne in Jerusalem. The girl may have been sent to Saint Anne's as a child oblate. After reaching an appropriate age in 1134, she took vows and became a nun herself. Historians offer different explanations for Ioveta's religious profession. Yvonne Friedman, relying on Ernoul's account, believes that the rumors of sexual impropriety during her captivity rendered Ioveta unmarriageable in the eyes of her family. Historian Malcolm Barber proposes that Melisende, who had succeeded Baldwin II upon his death in 1131, may have encouraged Ioveta to become a nun out of concern that Ioveta's status as purple born might jeopardize Melisende's claim to the throne, but concedes that there is no way to know whether the decision was Ioveta's or Melisende's. In any case, this was a common path for the younger children of royal and noble parents; it demonstrated the family's piety and connected them to religious leaders, who exhibited significant influence.
Бетаниядағы құрылыс
Иоветаның әпкесі, патшайым Мелисенда, Иоветаның тек қана монах болғанына көнбеді. Оның замандасы Вильгельм Тирлік хроникашы былай деп жазды: «Патша қызының қарапайым халық сияқты, монастырдағы басқа анаға бағынуы жөнсіз». 1138 жылы патшайым мен оның күйеуі, король Фульк, Иерусалимнің латын патриархы мен Қасиетті Қабір шіркеуінің канондарынан Иерусалимге жақын Бетанияда шіркеу мен жерді беруді сұрады. Алты жылдың ішінде онда қасиетті Лазарь монастыры салынды. Мелисенда Бетанияны мүліктермен, алтынмен, күміспен, бағалы тастармен және жібекпен кеңнен жарақтап, оны корольдіктегі кез келген басқа монастырь немесе шіркеуден байырақ етті. Иовета жаңа қауымға жылдам қосылды. 1138 жылы Иоветаның шамамен 18 жасында болғандықтан, Мелисенда оның орнын басатын қарт абыстай Матильданы тағайындады. 1144 жылға қарай Матильда қайтыс болды, ал Иовета корольдіктегі ең маңызды аббаттықтардың бірінің абысы атанды.
Ioveta's sister Queen Melisende was not content with Ioveta being a mere nun; as reported by the contemporary chronicler William of Tyre, she thought it "unseemly that the daughter of a king should be subject to some other mother in the cloister, just like one of the common people". The queen and her husband, King Fulk, persuaded the Latin patriarch of Jerusalem and canons of the Church of the Holy Sepulchre to cede a church and land at Bethany, near Jerusalem, in 1138. The Convent of Saint Lazarus was erected there over the following six years. Melisende lavishly endowed Bethany with estates, gold, silver, precious stones, and silk, making it wealthier than any other monastery or church in the kingdom. Ioveta quickly joined the new community. Because Ioveta was only about 18 in 1138, Melisende appointed an elderly abbess, Matilda, intending that Ioveta should succeed her. By 1144, Matilda had died and Ioveta had become abbess of one of the most significant abbeys in the kingdom.
Аббатшылық
Абат ретінде Иовета үйленген әпкелеріне қарағанда көбірек тәуелсіздікке ие болды; королева, ханшайым және графиня Мелисенда, Алиса және Ходиерна әкелері, күйеулері және ұлдарымен шектелген еді. Иовета басқа діни қауымдастықтармен, атап айтқанда, Сент-Анна, Сент-Мария-Майор және Жосафат аңғарының Сент-Мариясы, сондай-ақ Госпитальерлер орденімен мәмілелер жасады. Ол шетелдік діни қауымдастықтармен де байланыста болды, Франциядағы Фонтеврод аббаттығына Шынайы Кресттің бір бөлігін жіберді. Оның билігі рухани және әлеуметтік сипатта болды, ал Иовета 12 ғасырдағы өзінің мөрін пайдаланған сирек әйелдердің бірі болды (әсіресе Шығыста); оның замандасы оның әпкесі, королева ғана мұны жасады. Иовета сияқты, әйелдердің өздерін кітаптармен мөрлеріне бейнелеуі, оның ізгілігі мен білімін көрсету үшін одан да сирек кездесетін жағдай еді. Мелисенда 1143 жылы Фульктің қайтысынан бастап, 1153 жылы Балдуин оны тақтан түсіргенге дейін ұлы Балдуин III-мен бірлесіп билік жүргізді. Одан кейін ол Наблус феодалына көшіп, Бетания мен Иоветаға жақын болды, бірақ мемлекеттік істерге белсенді және ықпалды қатысушы болып қала берді. Мелисенданың Иоветаның мәртебесіне деген көзқарасын көрсете отырып, Иоветаның аббаттығы тек ақсүйек әйелдерді қабылдады, бірақ Латын Шығысында мұндай үміткерлердің саны аз болғандықтан, Еуропадан келген паломниктер олардың қатарын жиі толықтырды. Олардың ең танымал өкілі – Мелисенданың келіні, 1157 жылы келген Фландрия графинясы Сибилла. Иовета Сибилланың әкесі болса да, олар шамалы жасқа жуық еді. Оның күйеуі Тьерри Балдуинге мұсылмандарға қарсы күресте көмектессе, Сибилла Бетанияда қалып, Иоветаға, аббаттыққа және жерге қатты байланысты болды, сондықтан күйеуінің қарсылығына қарамастан қалуға шешім қабылдады. Сол жылы Патриарх Фульк қайтыс болды. Графиня Сибилла және король Балдуин III-нің тәтесі, графиня Ходиерна немесе абысы Иовета, бос қызметке Неслелік Амальриктің тағайындалуын қамтамасыз ету үшін араласты.
As abbess, Ioveta enjoyed more independence than her married sisters; although a queen, princess, and countess respectively, Melisende, Alice, and Hodierna were constrained by their father, husbands, and sons. Ioveta conducted transactions with other religious communities, such as Saint Anne's, Saint Mary Major's, and Saint Mary of the Valley of Jehosaphat's, as well as with the Knights Hospitaller. She maintained contact with foreign religious communities too, sending a piece of the True Cross to the Fontevraud Abbey in France. The authority she exercised was both spiritual and secular in nature, and Ioveta was one of the rare 12th century women (especially in the East) to use her own seal; her only contemporary to do so was her sister the queen. Even more rarely did women have themselves depicted with books on their seals as Ioveta did, presumably to emphasize her piety and erudition. Melisende reigned jointly with her son, Baldwin III, from Fulk's death in 1143 until Baldwin deposed her in 1153. She then moved to her fief of Nablus, remaining close to Bethany and Ioveta, but remained an active and influential participant in state affairs. Reflecting Melisende's view of Ioveta's standing, Ioveta's abbey accepted exclusively noblewomen, but since there were few such candidates in the Latin East, pilgrims from Europe often supplemented their numbers. The most famous of these was Melisende's stepdaughter Countess Sibylla of Flanders, who arrived in 1157. Despite being her stepaunt, Ioveta was close to Sibylla in age. While her husband, Thierry, assisted Baldwin against Muslims, Sibylla stayed at Bethany and became so attached to Ioveta, the abbey, and the land that she decided to stay against her husband's wishes. That same year, Patriarch Fulk died. Countess Sibylla and one of King Baldwin III's aunts, either Countess Hodierna or Abbess Ioveta, intervened to secure the appointment of Amalric of Nesle to the vacant post.
Отбасымен қарым-қатынас
1160 жылдың соңында немесе 1161 жылдың басында патшайым Мелисенда ауыр сырқатқа шалдықты, мүмкін инсульт болған болуы мүмкін. Ол есте сақтау қабілетін жоғалтып, патшалықты басқаруға қатыса алмай қалды. Ходиерна мен Иовета оны 11 қыркүйекте қайтыс болғанға дейін бірнеше ай бойы күтіммен қамтамасыз етті. Тарихшы Ханс Эберхард Майер Иоветаның Мелисендені монастырлық өмірге міндеттегеніне наразы болғанын айтады, Иоветаның Фонтевродегі қарындастардан Мелисенде үшін дұға сұрамағанын дәлелдейді. Алайда, тарихшы Эрин Джордан бұл пікірмен келіспейді. 1164 және 1165 жылдары Ходиерна мен Сибилла графтардың қайтыс болуы Иоветаны корольдік отбасының ең үлкен мүшесі етіп қалдырды. 10 ақпан 1163 жылы король Балдуин III де қайтыс болды, ал Иоветаның жас туысы Амальрик таққа отырды. Патша Амальрик әйелі Агнес Куртенеден ажырасуға мәжбүр болды, ол көп ұзамай қайтадан тұрмысқа шықты; одан кейін ол қызы Сибилланы Бетанияға Иовета тәрбиелеуі үшін жіберді. Сибилла үйленуге асықпай, әжесінің қарындасымен шамамен он жыл бірге тұрды. Сибилла патшаның ұлы Балдуиннен кейін таққа екінші болып тұрғандықтан, Джордан корольдік отбасы Мелисенденің өлімінен кейін де Иоветаны құрметтегенін айтады. 1174 жылы Амальрик қайтыс болғаннан кейін Балдуин IV патша болды, бірақ оның денесінде жара болғандықтан, Сибилладан оның орнын басуы күтілді. Сибилланың қамқоршысы ретінде Иовета Сибилла 1176 жылы Монферраттың Уильям Лонгсвордқа үйленгенге дейін маңызды билікке ие болатын лауазымды иеленді.
In late 1160 or early 1161, Queen Melisende fell ill, likely having had a stroke. She suffered memory loss and was no longer able to participate in the administration of the kingdom. Hodierna and Ioveta nursed her for several months until she died on 11 September 1161. Historian Hans Eberhard Mayer believes that Ioveta resented Melisende for committing her to a monastery life, citing Ioveta's failure to request prayers for Melisende from the nuns at Fontevraud, an argument rejected by historian Erin Jordan. Further deaths, of Countesses Hodierna and Sibylla in 1164 and 1165 respectively, left the abbess as the senior member of the royal family. On 10 February 1163, King Baldwin III died too, and a younger nephew of Ioveta's, Amalric, succeeded him. King Amalric was forced to separate from his wife, Agnes of Courtenay, who soon remarried; shortly after he sent their daughter, Sibylla, to Bethany to be brought up by Ioveta. Sibylla stayed with her grandaunt for about ten years, awaiting marriage. Since Sibylla was then second in line to the throne, after the king's son, Baldwin, Jordan concludes that the royal family continued to hold Ioveta in high esteem even after Melisende's death. Baldwin IV became king upon Amalric's death in 1174, but because he had leprosy, Sibylla was expected to succeed him. As Sibylla's guardian, Ioveta occupied a position with the potential for significant authority until Sibylla left Bethany to marry William Longsword of Montferrat in 1176.
Өлім және мұра
Абатша Иовета 1178 жылғы 6 қыркүйекте қайтыс болды, ал оның орнына абатша Ева келді. Иовета Бетанияда жерленген болуы мүмкін, бірақ Саладин Иерусалимді басып алғаннан кейін монастырь көп ұзамай қиратылып, жерлеулер туралы археологиялық деректер аз қалды; тағы бір мүмкін жерлеу орны – Иосафат, онда патшайымдар Морфия мен Мелисенде және басқа да патшалық отбасының әйелдері жерленген. Маңыздылығына қарамастан, Балдуин II-нің барлық төрт қызы крестонос нұсқаулықтарында жеткілікті зерттелмеген, әсіресе Иовета. Ернульдің оны тұтқын ретінде зорлағаны туралы айтқан әңгімесіне көп мән беріледі. Ол көбінесе тек реті келгенде еске алынады және дәстүрлі түрде күшсіз, отбасымен байланысы аз, еріксіз кесіп алған монах ретінде сипатталады. Тарихшы Эрин Джордан Иоветаның белсенділігі мен ықпалына назар салып, мұндай бейнелеуге қарсы шығады.
Abbess Ioveta died on 6 September 1178 and was succeeded by Abbess Eva. Ioveta may have been buried in Bethany, but the abbey was destroyed shortly after Saladin's conquest of Jerusalem and offers few archaeological clues about burials; the other potential resting place is Josaphat, where Queens Morphia and Melisende and other women of the royal family were buried. Despite their significance, all four daughters of Baldwin II remain understudied in crusader scholarship, most of all Ioveta. Ernoul's account of sexual abuse during her time as hostage is given much prominence. She is normally mentioned only in passing and traditionally described as a reluctant nun without power or much contact with her family. Historian Erin Jordan argues against such a portrayal, emphasizing Ioveta's agency and influence.