Зорымен жауап беру доктринасы

Кіріспе

Шабуылға жауап ретінде күштірек күш қолдануға бағытталған әскери доктрина 1984 жылғы американдық фильм.

Жаппай қарсы шабуыл, сондай-ақ жаппай жауап немесе жаппай ұстау стратегиясы деп те аталады, бұл мемлекет шабуыл болған жағдайда одан әлдеқайда күшті күшпен қайтар ететін әскери доктрина және ядролық стратегия.

Стратегия

Егер мемлекет агрессордың шабуылына ұшыраса, ол шабуылдың масштабына пропорционалсыз күш қолдану арқылы кең ауқымды жауап қайтарады. Көптеп жауап қайтарудың мақсаты – басқа мемлекетті алғашқы шабуыл жасаудан тоқтату. Мұндай стратегияның жұмыс істеуі үшін, ол барлық мүмкін агрессорларға жария етілуі керек. Агрессор сондай-ақ, мемлекет шабуыл болған жағдайда екінші соққы беру қабілетін сақтай алатынына сенуі керек. Ол қорғаныс жасайтын мемлекеттің осы қатерді орындауға дайын екеніне, яғни ядролық қаруды кең ауқымда қолдануға баратынына сенуі де қажет. Көптеп жауап қайтару, өзара кепілді жойылу (MAD) қағидаларымен жұмыс істейді, бірақ маңызды айырмашылығы – ядролық мемлекетке жасалған тіпті шағын конвенциялық шабуыл да толыққанды ядролық жауапты тудыруы мүмкін. Дегенмен, көптеп жауап қайтару саясатқа айналған кезде, КСРО-ның 1950 жылдары екінші соққы беру қабілеті болмағандықтан, MAD әлі болған жоқ.

Тарих

"Көптеп жазалау" идеясын алғаш рет 1954 жылғы 12 қаңтарда Эйзенхауэр әкімшілігінің Мемлекеттік хатшысы Джон Фостер Даллес ресми түрде жариялады. Даллес былай деді: "Бізге одақтастар мен ұжымдық қауіпсіздік қажет. Біздің мақсатымыз – осы қарым-қатынастарды тиімдірек және төмен қылу. Бұлға жергілікті қорғаныс күшіне қарағанда, қайтару күшіне көбірек сене отырып қол жеткізуге болады. Жергілікті қорғаныс әрқашан маңызды болады. Бірақ коммунистік әлемнің зор қуатымен тең келе алатын жергілікті қорғаныс жоқ. Сондықтан жергілікті қорғаныс күштеріне зор қайтару күшімен күш беру қажет. Кез келген агрессор өзіне қолайлы соғыс жағдайын таңдай алмайтынын білуі керек. Бұл қарсы тарапты қорқытып, болашақ шабуылдардың алдын алуға мүмкіндік береді. АҚШ әрқашан ұлттық держава болды және қарсы елге толыққанды соққы беруге қабілеттілігі көптеген елдерді АҚШ-ты шабуылға итермелеуден сақтап келді. Даллес сөйлегенінің соңында, ол және көптеген үкімет шенеуніктері "кері шараларды" өткеннің тиімсіз тактикасы деп қарастырды, ол АҚШ-қа жақын болашақта ешқандай пайда әкелмейді, ал осы шараларға тәуелділік АҚШ-тың құрылуына әкелуі мүмкін екенін айтты. Сол сияқты, Бернард Броди Даллес доктринасының "бұрынғы МакАртур тыңдауларында таныс болған әскери наразылықты бейнелейтінін" атап өтті. Бұл Америка мен Еуропаның қорғанысы туралы жаңа ештеңе білдірмеді, бірақ маңызды емес мүдделер үшін Кореядағы шектеулерді қабылдамауымен таң қалдырды. Егер Корея сияқты оқиға қайта орын алса, Даллес доктринасы Солтүстік Корея армиясын термоядролық қарумен бомбалаудан гөрі әлдеқайда көп нәрсені білдіреді. Біз "Қытайға толыққанды стратегиялық ядролық шабуыл жасауға" бекінгендейміз! "Мүмкін, Кеңес Одағын да қосуға тура келер". Броди қорытындылап айтқанда, Даллес доктринасы "әрине, алдын алу соғысы, бірақ біз сылтауды, провокацияны күттік", сондықтан уақытты біз таңдаған жоқ деді.

The idea of "massive retaliation" was first formally articulated by the Eisenhower administration Secretary of State John Foster Dulles in a speech on January 12, 1954. Dulles stated:<blockquote>We need allies and collective security. Our purpose is to make these relations more effective, less costly. This can be done by placing more reliance on deterrent power and less dependence on local defensive power Local defense will always be important. But there is no local defense which alone will contain the mighty land power of the Communist world. Local defenses must be reinforced by the further deterrent of massive retaliatory power. A potential aggressor must know that he cannot always prescribe battle conditions that suit him. This would feasibly strike fear into the opposing side preventing any further or future attacks from happening. The U. S. has always been a national power and the idea of what a full blow retaliation attack could do to an opposing country has kept many hesitant to prod the U. S. into a state of attack. It was made clear by the end of Dulles’s speech that he and many other government officials viewed the "reactive measures" as a tactic of the past that would do no good for the U. S. in the near future and that the dependence on those measures could actually lead to the destruction of the U. S.

Similarly, Bernard Brodie noted that Dulles's doctrine "reflected a characteristically military dissatisfaction, one made familiar previously in the MacArthur hearings." It represented nothing new about the defense of America or Europe but it was startling because it seemed to reject restraint symbolized by Korea for areas of not vital interests. In the event of a similar Korean incident, the Dulles's doctrine implied much more than bombing the North Korean armies with thermonuclear weapons. We seem to be resolved to launch "a full fledged strategic nuclear bombing attack on China!" And "we should probably have to include the Soviet Union as well." The Dulles Doctrine, Brodie concludes, "of course, is a preventive war, save that we have waited for an excuse, a provocation," and hence of time not entirely of our choosing.

Әсерлер

Теориялық тұрғыдан алғанда, Кеңес Одағының толыққанды ядролық шабуыл жасауға ниеті болмағандықтан, жаппай жауап беру саясаты Батыс Еуропаға қатысты кез келген мүддесіне нұқсан келтірмеуі мүмкін. Егер конвенциялық соғыс болғанда, АҚШ пен НАТО блогы Варшава шарты күштерімен конвенциялық қақтығыста қиындыққа тап болатыны белгілі болса да, жаппай жауап беру доктринасы Кеңес Одағын конвенциялық шабуылға жауап ретінде ядролық шабуыл жасалуы мүмкін деген қорқынышпен алға жылжудан тоқтатты. Бұған қоса, КСРО-мен қарым-қатынас күрделі болғанымен, жаппай жазалау шаралары сол кезде көп практикалық нәтиже бермеді. АҚШ-тың ядролық үштігінің дамуына дейін жаппай жазалау туралы ұсынысты сенімді ету қиын болды, сондай-ақ ол сыртқы саясат мәселелеріне жауап ретінде икемсіз болды, себебі сыртқы саясаттың күнделікті мәселелерін жаппай ядролық соққы арқылы шешу мүмкін емес еді. Шындығында, Кеңес Одағы көптеген ұсақ-түйек әскери әрекеттер жасады, олар жаппай жазалау доктринасының қатаң түсіндірілуі бойынша ядролық қару қолдануды қажет ететін еді. Өзара толық қырып салу қағидасына негізделген және оның кеңейтілген түрі – екінші соққыға дайындық қабілетіне негізделген кез келген ядролық стратегия сияқты, жаппай жазалау доктринасы қарсыласты алғашқы, күшті соққы беруге ынталандырды. Егер бұл сәттілікке жетсе, қорғаныс жасайтын мемлекеттің қарсы соққы беру қабілеті жойылды және жаппай жазалау стратегиясы мәнсіз болар еді. Термоядролық оқ-дәрілерді кішірейту, дәлдігі жоғары шахталық құрылғылы құрлық аралық баллистикалық зымырандар (ҚАЗЗ), дәлдігі жоғары су астындағы баллистикалық зымырандар (САБЗ), зымырандарға қолданылатын жасырын технология және GPS басқаруымен жабдықталған оқ-дәрілер сияқты кейінгі жетістіктер кейбір технологиялық жағынан дамыған елдер үшін екінші соққы беру қабілетін арттырды. Дегенмен, егер қақтығыстың екі тарапы да жаппай жауап беру ұстанымын қабылдаса, онда шексіз эскалацияға (ядролық құрысуға) ұласуы мүмкін, әрқайсысы қарсы тарап алғашқы жауаптан кейін шегінеді деп сенер еді. Бұл екі мәселе де жаппай жазалауға ғана емес, ядролық үркітудің жалпы мәселесіне тән.

In theory, as the Soviet Union had no desire to provoke an all out nuclear attack, the policy of massive response likely deterred any ambitions it would have had on Western Europe. Although the United States and NATO bloc would be hard pressed in a conventional conflict with the Warsaw Pact forces if a conventional war were to occur, the massive response doctrine prevented the Soviets from advancing for fear that a nuclear attack would have been made upon the Soviet Union in response to a conventional attack. Aside from raising tensions in an already strained relationship with the Soviet bloc, massive retaliation had few practical effects at that time. Before the development of the US nuclear triad, the threat of massive retaliation was hard to make credible, and was inflexible in response to foreign policy issues, as everyday challenges of foreign policy could not have been dealt with using a massive nuclear strike. In fact, the Soviet Union took many minor military actions that would have necessitated the use of nuclear weapons under a strict reading of the massive retaliation doctrine. A massive retaliation doctrine, as with any nuclear strategy based on the principle of mutually assured destruction and as an extension the second strike capability needed to form a retaliatory attack, encouraged the opponent to perform a massive counterforce first strike. This, if successful, would cripple the defending state's retaliatory capacity and render a massive retaliation strategy useless. Subsequent developments such as thermonuclear warhead miniaturization, accurate silo based ICBMs, accurate submarine launched ballistic missiles (SLBMs), stealth technology applied to cruise missiles, and GPS munitions guidance have resulted in a much more credible second strike capability for some technologically advanced nations. Still, if both sides of a conflict adopt the same stance of massive response, it may result in unlimited escalation (a "nuclear spasm"), each believing that the other will back down after the first round of retaliation. Both problems are not unique to massive retaliation, but to nuclear deterrence as a whole.

Саясаттың өзгеруі

1957 жылы, жаппай жазалау туралы хабарлағаннан кейін үш жыл өткен соң, Даллес өзінің доктринасын қайта қарастырды. Жақында ол «Foreign Affairs» журналында жазғандай, жаппай жазалаудан басқа амал болған жоқ, бірақ жаңа жауап шектеулі нысаналарға ғана бағытталуы мүмкін. Салқын соғыс тарихшысы Марк Трахтенберг, Даллес осы хабарлама жасаған сәттен бастап икемді жауапқа қарай ұмтылғанын айтады. Дегенмен, Эйзенхауэр өкіметтік мерзімі бойы жалпы соғыста ұстамдылық таныту идеясын жоққа шығарды. 1959 жылы ол: «Совет Одағымен ядролық қаруды қолданысқа енгізгеннен кейін, біз жауды толық жеңгенше тоқтамаймыз» деді. «Соғыс ортасында келісімге келу» туралы әңгімелеудің қажеті жоқ, демек, «ресейліктерге барынша күшпен соққы беруден» басқа жол жоқ. Президент Джон Ф. Кеннеди Куба зымырандық дағдарысы кезінде жаппай жазалау саясатын тоқтатып, икемді жауап беруге көшті. Кубадағы советтік ядролық қысқа қашықтықтағы баллистикалық зымырандарының (MRBM) АҚШ нысаналарына жету уақыты өте қысқа болды және АҚШ бомбалаушы базаларын, ұшақтар Совет Одағына қарсы жаппай шабуылға көтерілмес бұрын-ақ жоюы мүмкін еді. Кеннеди әкімшілігінің кезінде АҚШ советтер американдық талаптарды орындамаған жағдайда ядролық соғыстың алдын алу үшін икемді саясатты қабылдады. Егер АҚШ кез келген советтің басқыншылығына (ол қаншалықты шағын болса да) әскери жауабының үлкен ядролық соққы болатынын жариялап, одан кейін оны іске асырмаса, советтер АҚШ ешқашан шабуыл жасамайды деп ойлайтын еді. Бұл Совет Одағын АҚШ одақтастарына қарсы әскери қимылдарына батылдық сыйлап, толыққанды ядролық соғысқа әкелуі мүмкін еді. Томас Шеллингтің қанағаттандыру теориясы бұл мәселені тереңірек қарастырады: «сигнал беру», яғни жауды шабуыл жасаудан немесе талаптар қоюдан аулақ ұстау үшін қауіп-қатерлерді пайдалану. Егер сигналдар Совет Одағы тарапынан дұрыс қабылданбаса немесе қауіп-қатерлер оларды Кубадан зымырандарды шығаруға итермесе, онда Совет Одағы АҚШ-тың жаппай жазалау саясатының күші жоқ деп ойламас еді. Басқа, икемді саясаттарды қолдану арқылы, АҚШ советтің агрессивті әрекеттеріне ядролық соққы жасамай, халықаралық қауымдастықта беделін жоғалтпай, мәселені шешу үшін аз зиян келтіретін шаралар қабылдай алатын еді. Бұған себеп болған тағы бір фактор – советтердің екінші соққы беруге қабілеттілігінің дамуы, яғни шахталарда орналасқан құрлық аралық баллистикалық зымырандар (ICBM) және кейіннен су астындағы баллистикалық зымырандар (SLBM).

In 1957, three years after his announcement of massive retaliation, Dulles compromised his doctrine. In recent years, he wrote in Foreign Affairs that there has been no alternative to massive retaliation but the new response could be confined to limited targets. Historian of the Cold War, Marc Trachtenberg, finds that since the very announcement, Dulles was moving toward the flexible response. Nevertheless, Eisenhower continued to dismiss the idea of restraint in general war throughout his term. In 1959, he said: "Once we become involved in a nuclear exchange with the Soviet Union, we could not stop until we had finished off the enemy." There was no point to talking about "negotiating a settlement in the midst of the war," and there was no alternative, therefore, to hitting "the Russians as hard as we could." President John F. Kennedy abandoned the policy of massive retaliation during the Cuban Missile Crisis in favor of flexible response. The Soviet nuclear MRBMs in Cuba had very short flight time to their U. S. targets and could have crippled the SAC bomber bases before the aircraft could take off to launch massive retaliation against the Soviet Union. Under the Kennedy Administration, the United States adopted a more flexible policy in an attempt to avert nuclear war if the Soviets did not cooperate with American demands. If the United States' only announced that its military reaction to any Soviet incursion (no matter how small) would be a massive nuclear strike, and the U. S. didn't follow through, then the Soviets would assume that the United States would never attack. This could have made the Soviet Union far more bold in its military ventures against U. S. allies and would probably have resulted in a full scale nuclear war. Thomas Schelling's deterrence theory discusses this more sharply: "signalling", or the use of threats to intentionally deter an enemy from an attack or to make demands. If signals weren't being properly addressed by the Soviet Union, or if the threats were not intimidating or coercing them to remove the missiles from Cuba, then the Soviet Union would simply not have believed that the U. S.'s policy of massive retaliation held any water. By having other, more flexible policies to deal with aggressive Soviet actions, the U. S. could opt out of a nuclear strike and take less damaging actions to rectify the problem without losing face in the international community. Another reason for this was the development of a Soviet second strike capability, in the form of silo based ICBMs and later SLBMs.

Цитаталар

Уотри, Дэвид М. Суық соғыстағы дипломатия шегінде: Эйзенхауэр, Черчилль және Эден. Батон-Руж: Луизиана штаты университетінің баспасы, 2014.