Кіріспе
Жаңа туған нәрестелердің сары ауруын емдеуге арналған медициналық терапиялық құрал. Били-жарық – жаңа туған нәрестелердің сары ауруын (гипербилирубинемияны) емдеуге арналған жарық терапиясы құралы. Билирубиннің жоғары деңгейі мидың зақымдануына (керниктер) алып келуі мүмкін, бұл церебральды парез, есту нейропатиясы, көздің қозғалыс бұзылыстары және тіс эмалінің гипоплазиясына әкелуі мүмкін. Терапияда билирубинды (E,Z) изомеріне айналдыратын көк түсті жарық (420–470 нм) қолданылады, ол зәр және нәжіспен шығарылады. Баланың көзіне жарықтың күшті әсерінен зақым тимеуі үшін жұмсақ көздік салынады. Сәбиді жалаңаш немесе тек бекітпе киізетіп, терісінің көбірек бөлігіне жарық түсуі үшін жиі аударып отыру керек. Дәстүрлі били-жарықтар сәбидің үстінен жарық шашырады. Ал били-өрікше – шамнан сәбидің бүкіл денесіне жарықты жеткізуге арналған оптикалық талшықтан жасалған жамылғы, ол көбінесе үйде қолданылады.
A bili light is a light therapy tool to treat newborn jaundice (hyperbilirubinemia). High levels of bilirubin can cause brain damage (kernicterus), leading to cerebral palsy, auditory neuropathy, gaze abnormalities and dental enamel hypoplasia. The therapy uses a blue light (420–470 nm) that converts bilirubin into an (E,Z) isomer that can be excreted in the urine and feces. Soft goggles are put on the child to reduce eye damage from the high intensity light. The baby is kept naked or only wearing a diaper, and is turned over frequently to expose more of the skin. Conventional bili lights shine from above the baby. A biliblanket consists of a fiber optic blanket designed to transfer the light from a lamp unit all around the baby's body, and is more commonly used at home.
Жаңа туған нәрестелердің сарғаюы
Сары ауру (гипербилирубинемия) жаңа туған нәрестелерде жиі кездеседі және тері мен көздің ақ бөлігінің (склера) сарғаюымен көрінеді. Толық мерзімдік нәрестелердің шамамен 50 пайызы, ал ерте туған нәрестелердің 80 пайызы өмірінің алғашқы аптасында сары ауруға шалдығады. Бұл жағдай нәрестелердің аурулы көрінуіне, ояну қиындығына, жоғары тонды жылауға, тамақтандыру мүмкін болмауына немесе салмақ тартпауына себеп болады. Билирубин – қызыл қан жасушаларының ыдырауы (гемолиз) кезінде гемоглобиннің қосалқы өнімі ретінде түзілетін қызғылт-сары түсті өт пигменті. Билирубин бауырда метаболизмге ұшырап, қайта пайдаланылады және ішек арқылы шығарылады. Егер нәрестеде сары ауру немесе гипербилирубинемия болса, бұл баланың денесі артық билирубин өндіріп жатыр немесе бауыры билирубинды жеткілікті түрде тез шығара алмайды дегенді білдіреді. Жаңа туған нәрестелердегі сары ауру көбінесе туғаннан кейінгі алғашқы аптада байқалады. Дегенмен, билирубин деңгейі тым жоғары болғанда, бұл зат қаннан шығып, қан-ми тосқанынан өтіп, ми тінінде жиналып, нәрестенің ми жасушаларына зақым келтіруі мүмкін, бұл жағдай жедел билирубин энцефалопатиясы деп аталады. Егер жедел билирубин энцефалопатиясына уақтылы араласпаса, Керниктерус синдромы дамиды және миға қайтымсыз зақым келтіруі мүмкін. Сирек жағдайларда нәрестеде құрысулар, саңыраулық, церебральды паралич немесе ақыл-ой кемістігі пайда болуы мүмкін. Билибланкет көк немесе ақ түсті жарық толқындарын шығарады, олар теріге сіңген кезде билирубин ыдырайды және нәрестенің қан ағынынан шығарылады. Бұл нәрестенің көздері мен терісінің сарғаюын азайтады.
Жанама әсерлер
Фототерапия алатын нәрестелерде жиі кездесетін қосымша әсерлердің бірі – жиі және жұмсақ нәжіс. Мұндай нәжістің түсі көбінесе жасыл болады, бірақ бұл қалыпты, себебі билирубин осылайша организмнен шығарылады. Билирубин деңгейі қалыпқа келгенде және фототерапия қажеттігі тумағанда, ішек қозғалысының жиілігі мен нәжістің түсі бұрынғы қалпына келеді. Фототерапияның меланомаға себеп болатынына ешқандай статистикалық дәлел жоқ.
Билибланкет
Бибильбланкет – жаңа туған нәрестелердің сарғаюын (гипербилирубинемия) емдеуге арналған портативті фототерапия құрылғысы. BiliBlanket – General Electric компаниясының Datex Ohmeda еншілес компаниясының тауарлық белгісі, бірақ оның атауы ұқсас өнімдерге қатысты қолданылатын жалпы, күнделікті терминге айналған және медициналық қызметкерлер арасында қолданылады. "Бибильбланкет" атауы билирубин және "бланкет" сөздерінің қосылуынан пайда болған. Сәби тікелей төсеммен жанасады. Стандартты фототерапия түрлерімен салыстырғанда, бибильбланкет талшықты-оптикалық жүйені пайдаланады, сондықтан оны үйде қолдануға болады. Бибильбланкет жүйесі үш компоненттен тұрады: жарықтандырғыш, талшықты-оптикалық төсем және бір рет қолданылатын қап. Талшықты-оптикалық төсем жарық көзінен – яғни жарықтандырғыштан – көк немесе ақ жарықты тікелей нәресте терісіне жеткізу үшін қолданылады.
Дұрыс қолдану
Бибиланкет құрылғысы жарық генераторынан – «жарық қорапшасы» деп аталатынынан, жарықты тасымалдайтын оптикалық талшықты кабельден және 25 смx13 см (10"x5") өлшемді, сәбиге бекітілетін оптикалық талшықты жапсырмадан тұрады. Жарық генераторы жарық көзін, яғни галогенді шамды қамтиды. Оптикалық талшықты кабель жарық генераторын оптикалық талшықты жапсырмамен байланыстырады, онда оптикалық талшықтар орналасқан және көбінесе бір рет қолданылатын қақпағы бар. Жарық көзі машинасының дұрыс желдетілуін қамтамасыз ету үшін оны үстел немесе түнгі үстел сияқты тегіс, қатты және жазық бетке орналастыру маңызды. Жапсырмаға бір рет қолданылатын қақпақ салынады және ол ластанған жағдайда ауыстырылуы керек. Тиімді ем үшін баланың терісі мүмкіндігінше жапсырмаға тікелей жанасуы керек. Жапсырма ванна кезінде ғана өшіріледі, қалған уақытта үнемі қосулы болуы тиіс. Оптикалық талшықты жапсырма әдетте киімсіз баланың арқасына, пеленкамен бірге салынады. Киім киюге болады, бірақ киім жапсырманың үстіне салынуы керек, ал жапсырма баланың терісімен тікелей жанасуы тиіс. Жапсырманы баланың басына ешқашан қоймау керек. Бибиланкет қауіпсіз және ем қажет болғанша тәулігіне 24 сағат бойы қолданылуы мүмкін. Дегенмен, фототерапияның ұзақтығы баланың қазіргі жағдайы мен ауруына байланысты әр адам үшін әртүрлі болады. Бұл сондай-ақ дәрігердің клиникалық бағасына да байланысты. Фототерапия кезінде билирубин деңгейін бағалау және нормаға жеткенін анықтау үшін, сондай-ақ фототерапияны тоқтату қажеттігін шешу үшін күнделікті қан тапсыру қажет болуы мүмкін. Билирубин деңгейі қалыпқа келгеннен кейін баланың терісі қалыпты түсіне оралады. Бибиланкеттің тағы бір артықшылығы – оны оңай тасымалдауға болады, бала ұйықтағанда, тамақтанғанда немесе қолында ұстағанда қолдануға болады, сонымен қатар ата-аналар мен бала арасындағы байланысты нығайтады, себебі емдеу кезінде оларды бөлудің қажеті жоқ.
Кемшіліктер
Бір шолу бойынша, фиброоптикалық фототерапия сарысудағы билирубин деңгейін төмендетуде ешқандай ем жасалмағанға қарағанда тиімдірек болды, бірақ дәстүрлі фототерапиядан тиімділігі төмен болды. Дегенмен, фиброоптикалық және дәстүрлі фототерапияны бірге қолдану, дәстүрлі фототерапиядан гөрі тиімдірек еді.
Тарих
1956 жылы Англияның Эссекс қаласындағы Рочфорд ауруханасындағы медбике Уорд сары ауруға шалдыккан сәбидің денесі күнге шыққаннан кейін қалыпты түсіне келгенін анықтады. Күнге шықпаған бір бөлігі сары түсті болып қалды. Бұл жаңалық, сондай-ақ күнге шығарылған қан құбыршаларында билирубин деңгейінің төмендегені туралы мәліметтер, нәрестелердің сары ауруын емдеу үшін алғашқы фототерапия құрылғысын зерттеуге және жасауға түрткі болды. Фототерапия 1970-жылдардың басынан бері нәрестелердің сары ауруын емдеу үшін қолданылып келеді. Фототерапияның дәстүрлі түрі 30 жылдан бері ауруханада жүзеге асырылып келеді және балаға тікелей бағытталған галогендік немесе люминесценттік шамдар сияқты бірнеше жарық көздерін қажет етеді. Технологияның дамуымен оптикалық талшықтарды және жарық көзін пайдаланатын фототерапияның жаңа түрлері пайда болды. Оптикалық талшықты фототерапия құрылғыларын клиникалық сынақтан өткізу 1988 жылы басталды.