Кіріспе

Норвегияда сыраның мың жылдық тарихы бар, ол мың жылдан астам уақытқа созылады. Шамамен 200 жыл бұрын Солтүстік мұздық шеңберінен оңтүстікке қарай астық өсіруге мүмкіндік болған шаруа қожалықтарының көпшілігі өз сыраларын қайнатқан. 20-шы ғасырдың басынан бастап сыра қайнату индустрияландырылды және үйде сыра жасау шектелді. Сыра өндіру саласындағы маңызды шоғырландыру ірі сыра зауыттарының санын бірнешеуге дейін азайтты. Фермерлік сыраны қоспағанда, Норвегияда қайнатылатын сыраның көп бөлігі Орталық Еуропаға қатысты.

Нарық

Норвегиялық сыра нарығы екі ірі сыра өндірушімен басымдыққа ие: негізгі «Карлсберг Риннес», Осло мен Копенгагенде (Дания) орналасқан, және шағын «Hansa Borg Bryggerier», Берген мен Сарпсборгта орналасқан. Екеуі де түрлі дәстүрлі норвегиялық сыра брендтерін, сондай-ақ лицензия бойынша бөтелкеге салынған шетелдік брендтерді шығарады. Бұл жүйе соңғы 50 жылда норвегиялық сыра зауыттарының кең ауқымда бірігуінің нәтижесі. Норвегияда сыра жасаудың тарихы тереңде жатыр, ол христиан дінінен бұрынғы кезеңге дейін барып жетеді, сол кезде сыра барлық маңызды діни және әлеуметтік жиындардың орталық бөлігі болған. Шаруалар өз астықтарынан сыра жасаған, ал ірі шаруашылықтардың көпшілігінде астық пен сыраны кептіруге арналған жеке ғимараттар болған. Норвегияда үйде сыра жасау кең таралған және екі бөлек дәстүрге бөлінеді. Біріншіден, көбінесе қалалық, әлемнің қалған бөлігінен таныс стильдердегі заманауи үйде жасалған сыра. Екіншіден, шалқар ауылдық аймақтардағы шаруалар өздерінің ата-аналары мен әже-әпкелері жасаған дәстүрлі сыраны жасап шығарады. Бұл стильдер басқа еш жерде кездеспейді. Еуропа мен Американың көптеген елдеріндегідей, Норвегиядағы ең танымал сыра стилі – пилзнер стиліндегі ашық түсті лагер. Норвегиялық сыра өндірушілер қауымдастығының мәліметінше, Норвегияда жасалатын сыраның көп бөлігі – ашық түсті лагер. Бұған дейін, Рождество мезгілінен басқа, тек осы стильдегі сыра ғана қолжетімді болды, осы кезде Рождестволық сыралар пайда болады. Бұл – дәстүрлі түрде мерекелік маусымға арналған қара шұбатты сыра. Бүгінде Норвегияда қолөнер сыра нарығы дамып, түрлі стильдерді ұсынады, соның ішінде дәстүрлі және заманауи сыралар үшін kveik ашытқысының танымалдылығы артып келеді. Үкіметтік шектеулерге байланысты 4,75% алкоголь құрамынан жоғары сыраны лицензияланған мекемелерден немесе мемлекеттік «Vinmonopolet» («шарап монополиясы») спирттік ішімдіктер дүкендерінен ғана алуға болады. Бұл кейбір шетелдік сыра өндірушілердің сыраның алкогольдік құрамын төмендетуіне әкелді, осылайша оларды супермаркеттерде сатуға заңды мүмкіндік туды. Норвегияда «ойнау үшін төлеу» жүйесі бар, яғни сыра өндірушілер сыраларын көптеген пабтарда, мейрамханаларда және түнгі клубтарда құю үшін ақы төлеуі керек. Сыра өндіруші барға сыра құюға қажетті барлық жүйелерді, соның ішінде резервуарларды, крандарды және стақандарды қамтамасыз етуі керек. Крандағы таңдаудың орнына, барлар көбінесе бірнеше бөтелкелі сыра ұсынады. Алайда, олардың бағасы көбінесе жоғарырақ болады. Бір ғана ерекшелік – бардың өзінің құбыр жүйесі мен жабдықтары болған жағдайда. Бұл шағын жергілікті сыра өндірушілердің өсуіне әсер етті және тұтынушылардың жергілікті барлар мен мейрамханаларда қолжетімді сыра таңдауын шектеді.

Заңнама

Норвегияда сыра алкоголь құрамына (ABV) қарай төрт санатқа бөлінеді: A-дан D-ға дейін. Санаттар салық мөлшерлемесін, жас шектеуін, сату орнын және уақытын анықтайды. A классындағы сыраның алкоголь құрамы 0,7%-дан төмен, ол практикалық түрде алкогольсіз сыра болып табылады. Ол жалпы азық-түлік тауарларымен салыстырылатын салық төлейді, кез келген жерде, кез келген уақытта сатылуы мүмкін және оны кез келген адам сатып ала алады. B классындағы сыраның алкоголь құрамы 0,7% мен 2,75% аралығында болады және "lettøl" (жеңіл сыра) деп аталады. Оған аз салық салынады, кез келген жерде, кез келген уақытта сатуға болады, бірақ 18 жасқа толғандар ғана сатып ала алады. C классындағы сыраның алкоголь құрамы 2,75% - 3,75% аралығында болады. Бұл санат кеңінен қолданылмайды. D классындағы сыраның алкоголь құрамы 3,75% - 4,75% аралығында болады және стандартты күштілік деп есептеледі. Салық мөлшері жоғары, жас шектеуі 18 жас, сату жергілікті ережелермен реттеледі. Норвегияның көп бөлігінде D классындағы сыраны әдеттегі супермаркеттерден сатып алуға болады, бірақ жұмыс күндері сағат 20:00-ден бұрын және сенбі күндері сағат 18:00-ден бұрын ғана. Норвегияның кейбір аймақтарында оны лицензиясы бар сыра дүкендерінен ғана алуға болады. 4,75%-дан жоғары алкогольді сыра "sterkøl" (күшті сыра) деп саналады және тек мемлекеттік бақылаудағы спирттік ішімдіктер дүкендері желісі Vinmonopolet арқылы сатылады. Ол шараптар мен спирттік сусындар сияқты алкоголь құрамына қарай салық салынады және 18 жасқа толғандар ғана сатып ала алады.

Белгілі сыра өндіру орындары

Ослодағы Ringnes Bryggeri, Даниялық Carlsberg сыра зауытының меншігінде. Бергендегі Hansa Brewery, Hansa Borg Bryggerier компаниясына тиесілі. Драммендегі Aass Bryggeri. Сарпсборгтағы Borg Bryggerier, Hansa Borg компаниясының меншігі. Кристиансанндағы Christianssands Bryggeri (CB), Hansa Borg-қа тиесілі. Тронхеймдегі E. C. Dahls Bryggeri, Ringnes компаниясына тиесілі. Сандефьордтағы Grans Bryggeri. Нордкьосботндағы Mack Bryggeri.

Кәсіптік сыра өндіру орындары

Гримстадтағы Nøgne Ø сыра зауыты және Кристиансандтағы Christianssands Bryggeri. Тронхеймдегі Austmann Bryggeri. Драммендегі Haandbryggeriet сыра зауыты. Флородағы Kinn Bryggeri. Ставангердегі Lervig Aktiebryggeri. Ослодағы Sagene Bryggeri. Лонг-Иарбиендегі Svalbard Bryggeri. Фламендегі Ægir Bryggeri.

Микро сыраханалар мен сыраханалар

Норвегия микро сыра қайнатуды кеш бастады. Норвегияда, әсіресе ірі қалаларда, жүзден астам микро сыра қайнатушы бар. Сыра қайнату орындары өздерінің микро сыраханаларында жасалған сыраны сатады.

Кәсіпкерлік сыра

Кәсіпкерлік сыраның әртүрлі нұсқаларын шығаратын микро сыра қайнату орындарының саны артып келеді. Кейбір қолөнер сыраларының спирт мөлшері 4,7%-дан жоғары, сондықтан оларды Норвегияда тек Vinmonopolet арқылы ғана сатуға болады. Норвегиялық қолөнер сыралары көбінесе шетелдік үлгілерге негізделген, бірақ соңғы жылдары жергілікті шаруашылық сыра қайнату дәстүріне негізделген сыралар нарыққа шықты. Қолөнер сырасының көлемі сыра өндіруші индустриясының ірі бөлімдерінен шығарылатын сырадан әлдеқайда төмен болғанымен, Норвегия сыра өндіруші индустриясының шамамен 25% қызметкері қолөнер сырасын қайнатумен айналысады. Ескі сыра қайнату дәстүрінің қайта жаңғыруының мысалы – көптеген қазіргі норвегиялық сыра қайнатушылар дәстүрлі және заманауи сыра түрлерін норвегиялық ашытқы kveik-ті пайдаланып қайнатады.