Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Марктың голы – регби футболында бұрынғы гол соғу әрекеті. Ол ойыншы әділ ұстап алып, "марк" деп айқайлаған кезде орын алатын. Осы жағдайда ойыншыны ұстауға болмайды. Ойыншы содан кейін еркін соққы жасау мүмкіндігіне ие болады, оны орындық соққы, құлау соққысы, тепкі немесе жылдам соққы ретінде орындауға болады. Орындық соққыдан немесе құлау соққысынан гол соғуға болатын. Марктан гол соғу бірнеше себепке байланысты сирек кездесетін: тепкі соққан команда қарсыластың қақпасына жеткілікті жақын жерде марк жасауы керек еді, бұл көбінесе қорғаушы ойыншының қатесін білдіретін. Марк жасаған ойыншы ашық ойыннан гол соғу әрекеті марктан гол соғуға қарағанда аз мүмкіндік береді деп есептегені мүмкін. Қорғаушы команда маркқа дейін алға жылжуға рұқсат етілді, яғни соққы одан да қашықтан орындалуы керек еді, сонымен қатар, доп жерге қойылғанда, соққышы жүгіре бастағанда немесе допты соққыға ұсынғанда, соққыны тоқтатуға рұқсат етілді. Марктан гол үшін берілетін ұпайлар бастапқыда үш және төрт ұпай аралығында ауытқып келді, себебі регбиде ұпай жинау ережелері өзгеріп отырды. 1900 жылдары марктан гол үш ұпайға бекітілді және ереже жойылғанға дейін осы мөлшерде сақталды. Марктан гол – гол соғудың, сынақтан кейін гол соғудан өзгеше әдісі болатын. Соңғысы 1948 жылға дейін регби одағында төрт ұпайға тең болды, содан кейін оның құны да үш ұпайға дейін төмендетілді. Регби мектебінің (1845 жылдан бастап) жариялаған алғашқы ережелеріне сәйкес, қарсыластың қақпа сызығының артындағы сынақтан кейін "тепкі соққы" жасалатын, онда шабуылдаушы команданың мүшесі допты қақпа сызығынан артқа қарай тепкілеп, әріптесіне жіберетін, ол допты ұстап, марк жасап (әділ ұстап алу арқылы), содан кейін допты гол үшін орналастыратын. Бұл бастапқыда сынақтан кейін гол соғудың жалғыз тәсілі болды. Сынға қатар орындық соққы жасау мүмкіндігі (қазіргі заманғы түрлендіру сияқты) 1871 жылғы алғашқы Регби футбол одағының ережелерінде пайда болды. RFU 1883 жылы голдан тепкі соққы жасауды жойды. Марктан гол 1922 жылы Регби лигасынан толығымен алынып тасталды. Регби одағының ережелеріне 1977 жылы еркін соққы туралы ереже енгізілгенге дейін, регби одағының ойындарында марктан гол соғуға рұқсат етілді. Бұл ережеге сәйкес ойыншы тек қорғаушылардың 22 метрлік аймағында ғана марк жасай алады және тек "голдық емес" еркін соққы орындай алады. Бұл ереже 1977 жылдың қыркүйегінен бастап солтүстік жарты шардағы ойындарға, ал 1978 жылдың қаңтарынан бастап оңтүстік жарты шардағы ойындарға қолданылды және ережелердің бір бөлігі болып қала береді. Халықаралық матчта марктан соңғы голды соққан – Румыния Францияға қарсы 1971–72 жылғы FIRA Ұлттар кубогында 1971 жылдың 11 желтоқсанында соқты.
A goal from mark is a former scoring move in rugby football. It occurred when a player "marked" the ball by making a fair catch and shouting "mark". From this position, the player could not be tackled. The player then had the option of a free kick, which could be taken as a place kick, drop kick, punt, or tap kick. It was possible to score a goal from a place kick or drop kick. The goal from mark was seldom seen for several reasons: the kicking team would have had to make the mark comfortably within the range of the opponent's goal, usually implying a gross error on the part of a defending player. The player making the mark would presumably have considered a drop goal attempt from open play less likely to succeed than a goal from the mark. The defending team were allowed to advance as far as the mark, meaning that the kick had to be attempted from still further away, and were moreover permitted to charge the attempted kick as soon as the ball was placed on the ground, the kicker started to run up or offered to kick the ball. The points awarded for a goal from mark initially varied between three and four points as point scoring rules evolved in rugby. In the 1900s, the goal from Mark was fixed at three points and it remained set at this amount until the rule's eventual abolition. The goal from Mark was a goal scoring option distinct from the drop goal. The latter was worth four points in rugby union until 1948 when its value was also reduced to three points. Under the original laws promulgated by Rugby School (from 1845 onwards), a try behind the opposition's goal line was followed by a "punt out", in which a member of the attacking team punted the ball backwards from the goal line to a teammate, who could then catch the ball, make a mark (as from a fair catch), and then place the ball for a kick at goal. This was originally the only means by which a goal could be scored following a try. The option of a place kick in line with the try (as in a modern conversion) appeared in the first Rugby Football Union laws of 1871. The RFU would abolish the punt out from goal in 1883. The goal from Mark was removed entirely from Rugby League in 1922. The goal from mark was permitted in Rugby Union games until the free kick clause was added to the Laws of Rugby Union in 1977, which stipulated that a player could call a mark only in the defenders' 22 metre area and could only take a "non scoring" free kick. This clause was applied to northern hemisphere games from September 1977 and for southern hemisphere games from January 1978 and remains part of the rules. The last goal from a mark scored in an international match was by Romania against France in the 1971–72 FIRA Nations Cup on 11 December 1971.
Футболдың басқа кодтарында
Нысанды қозғалыс австралиялық футболда кең таралған сет-шотпен және американдық футболдағы сирек кездесетін әділ ұстап алу соққысымен жалғасады. 1863 жылғы Ассоциация Футболының алғашқы ережелері әділ ұстап алудан еркін соққы беруге рұқсат берді, одан гол соғуға болады; аталған ереже 1866 жылы күштен шығарылды. 2018 жылдың соңында Гейл Атлетикалық Қауымдастығы шабуылдық белгі енгізді, ол кемінде 20 метрге ұшып келген әуе пас алған шабуылшыларға ойынды тоқтатып, дерлік еркін соққы жасауға мүмкіндік берді. Қарсылықтар болғанына қарамастан, ереже 2019 жылғы Ирландия Ұлттық Футбол Лигасы маусымында сақталды.
The scoring move continues as the set shot featuring heavily in Australian rules football and in the unusual fair catch kick in American football. The original 1863 laws of Association Football also permitted a free kick from a fair catch, from which a goal could be scored; this provision was eliminated in 1866. In late 2018, the Gaelic Athletic Association introduced an offensive mark to permit forward players, who had received an aerial pass which had travelled at least 20 metres, to stop play and essentially take a free kick. Despite some resistance, the rule was retained for the 2019 Irish National Football League season.