Жей Райт: Америка ақынының өмір және шығарма жолы

Кіріспе

Джей Райт – американдық ақын, драматург және эссеші. Ол Нью-Мексико штатының Альбукерки қаласында туып, Вермонт штатының Брэдфорд қаласында тұрады. Оның туындылары оның буынындағы басқа американдық ақындардың туындыларындай кеңінен танымал болмаса да, сыншылар тарапынан жоғары бағаланып, кейбіреулер Райттың поэзиясын Уолт Уитман, Т. С. Элиот және Харт Крейннің шығармаларымен салыстырады. Ал басқалары Райтты афроамерикандық ақындар Роберт Хейден және Мелвин Б. Толсонмен байланыстырады, себебі оның тақырыптары мен тілінің күрделілігі, сондай-ақ батыс әдеби мұрасын пайдалану және түрлендіру жолдарындағы ерекшеліктері бар. Райттың туындылары гайяналик британ жазушысы Уилсон Харрис «мәдени араласу қиялы» деп атаған нәрсенің көрнекті үлгісі болып табылады, өйткені ол африкалық, еуропалық, американдық және латын американдық мәдениеттерінің элементтерін қамтиды.

Өмірі және білімі

Райттың отбасылық тамырлары оның әдеби шығармаларының көпмәдени ететінің символы болып табылады. Оның анасы Леона Дейли Вирджиния штатында дүниеге келген және африкалық және американдық үндістердің тегінен шыққан, ал әкесі Джордж Мерфи, немесе Мерсер Мерфи Райт деп те белгілі болған, африкалық, чероки және ирландтық тамырларын айтқан. Мерфи құрылысшы, джитни жүргізушісі және шебер ретінде түрлі жұмыстар істеген. Дегенмен, Райт Альбукеркиде тәрбиеленген, ал жасөспірім шағында Сан-Педро, Калифорнияға әкесімен бірге көшіп келген. Орта мектепте Райт бас тартып ойнай бастады, джаз музыкасы Райттың шығармалары мен эстетикасына әртүрлі жолдармен әсер етеді. 1954 жылы Райт бейсбол мансабын тастап, 1957 жылға дейін Германиядағы АҚШ Армиясының медициналық корпусында қызмет етті; осы кезеңде ол Еуропаның көптеген елдеріне саяхаттады. 1964 жылы ол Мексиканың Гвадалахара қаласындағы Батлер институтында бір жыл ағылшын тілі мен орта ғасырлар тарихын оқытты. Райт Қара өнер қозғалысының мүшесі деп есептелген, бірақ осы қозғалысқа арналған монографияда Райттың тек алғашқы кітабы – «Үйге оралу әншісі» ғана топпен байланысты талқыланған. Шындығында, Райттың «Үйге оралу әншісінен» алынған «Ақымақ және саяси» өлеңі «БАМ-нан тәуелсіздік жариялаудың тікелей мәлімдемесі» ретінде қарастырылған, ол Қара өнер қозғалысының негізін қалаушы ЛеРой Джонсқа (кейін Әмири Барака) тікелей жолданған. Райт өзі кітапты баспа түрінде жариялаудан бас тартып, оның біртұтас шығарма емес, тек «қолындағы өлеңдер жинағы» екенін айтқан. Кітап жарық көрген кезде Райт Вудро Вильсонның Ұлттық өнер қоры бағдарламасы бойынша Оңтүстіктегі қара балалар мектептерінің турнесіне жұмысқа орналасқан. Кэролин Кизер оның өлеңдер жинағы болуы керек деп ойлаған, сондықтан ол оған Диана ДиПримамен бірге «Поэттер Пресс» баспасынан кітап шығаруға көмектескен. «Үйге оралу әншісі» жинағына енбеген өлеңдердегі тіл, бейнелер мен сезімталдық романтикалық және дәстүрлі деп сипатталған. Алайда, осы жинақтағы басқа өлеңдердің мәнері, стилі және тақырыбы діни тәжірибеге және африкалық мифтер мен дінге қызығушылық тұрғысынан көп жылдардан кейін жарияланған өлеңдерден ешқандай айырмашылығы жоқ. «Үйге оралу әншісі» сыншылар тарапынан жақсы қабылданып, Райт бірден маңызды дауыс ретінде танылды. Дегенмен, Райттың кейінгі еңбектерінен айырмашылығы, осы кітаптың тақырыптары «дәстүрлі» деп сипатталған. Кейбір сыншылар Райттың шығармашылығының бағытын «Тарих ретінде өлім» және «Үйге оралу әншісі» (және «Көз иесі» мен «Оменс» шығармаларының кейбір бөліктері) кейін өзгеретінін айтса, басқалары ақынның шығармашылығында сабақтастық пен біртүтастық бар деп санайды.

Wright's family origins are emblematic of the multi cultural nature of his literary work. His mother, Leona Dailey, was born in Virginia and had both African and Native American ancestry, while his father, George Murphy, or Mercer Murphy Wright, as he was also known, claimed African, Cherokee and Irish roots. Murphy held diverse blue collar jobs, which included working construction, driving a jitney, and working as a handyman. However, Wright grew up in foster care in Albuquerque, and moved to San Pedro, California, in his teens to live with his father. When he was in high school, Wright began to play bass, Jazz music informs Wright's work and aesthetic in various ways, In 1954, Wright abandoned his baseball career to serve in the U. S. Army medical corps in Germany until 1957; in this period he was able to travel in many countries in Europe. In 1964, he taught English and medieval history for a year at the Butler Institute in Guadalajara, Mexico. Wright has been described as a member of the Black Arts Movement, although in a monograph dedicated to the movement, only Wright's first book, The Homecoming Singer, is discussed in connection with the group. Indeed, Wright's poem "Idiotic and Politic", from The Homecoming Singer, has been read as "a virtual declaration of independence from BAM," addressed directly to LeRoi Jones (later Amiri Baraka), the founder of the Black Arts Movement. Wright himself has disowned the book in print, saying that it was not intended as a unified work, but merely as "a group of poems selected from those [he] had on hand". At the time the book was published, Wright was employed on a tour of black schools in the South for the Woodrow Wilson National Endowment of the Arts program, and Carolyn Kizer thought he ought to have a book of poems; therefore, she helped him publish the book with Diane DiPrima of Poets Press. In the poems that were not republished in The Homecoming Singer, the language, imagery and sensibility have been described as romantic and conventional in nature. In other poems from this collection, however, the tone, style and subject matter are not dissimilar to those found in poems published many years later as regards their concern for religious experience and the exploration of African myth and religion. Critical reception of The Homecoming Singer was positive, and Wright was immediately recognized as a major voice. However, in contrast to Wright's later work, the themes of this book have been described as "conventional". While some critics argue for a change of direction in Wright's work after Death as History and The Homecoming Singer (and some parts of Soothsayers and Omens), others find instead continuity and unity in the poet's work.

Поэзия

Өлім тарих ретінде. Нью-Йорк: Поэттер баспасы. 1967 ж.
Үйге оралу әншісі. Нью-Йорк: Коринф кітаптары. 1971 ж.

Тарихтың өлшемдері. Қаяқ. 1976 ж. Комоның қос өнертабысы. Техас университетінің баспасы. 1980 ж. Түсіндірмелер/Талдаулар. Вирджиния университеті. 1984 ж. Джей Райттің таңдамалы өлеңдері. Роберт Б. Степто (ред.) Нью-Джерси: Принстон университетінің баспасы. 1987 ж. Элейннің кітабы. Вирджиния университетінің баспасы. 1988 ж. Болеролар. Принстон университетінің баспасы. 1991 ж.

Музыканың бетпердесі мен өлшемі. Чикаго: Flood Editions. 2007 ж. Басты мерейтой. Чикаго: Flood Editions. 2019 ж. Лоис үшін он үш квинтет. Чикаго: Flood Editions. 2021 ж.

Пьесалары

Баллондар: Бір актідегі комедия. Бейкердің пьесалары, 1968 жыл.

Ритмнің геометриясы, "Прайм-жылдық мерейтой" жинағында. Чикаго: Flood Editions, 2019 жыл.

Прозалық шығарма

"Кіріспе" Дюма, Генри. "Эбониді ойна" – "Слоновую костін ойна". "Рендом Хаус", 1974 жыл.