Кіріспе
Ислам эсхатологиясының термині, өлгендер Қиямет күніне дейін баратын орын. Барзах (арабша: برزخ) – араб сөзі, "кедергі", "тосқауыл", "бөлу", "қабат" мағыналарын білдіреді. Исламда бұл тірілер мен ақыретті бөліп тұратын орынды немесе адамның өлімі мен "Ақыретте" қайта тірілуі арасындағы кезеңді көрсетеді. Кейбір шиа ғалымдары бұл тәжірибені дүниелік ауырсыну мен ләззатқа ұқсамайды деп есептейді. Ибн Хазм айтуынша, Барзах – әлі дүниеге келмеген жандардың мекені, олар басқа жерлерде жеті аспанның ең төменгісінде тұратыны айтылады, онда періште оларды әйелдердің құрсағына жібереді.
Barzakh (Arabic: برزخ ) is an Arabic word meaning "obstacle", "hindrance", "separation", or "barrier". In Islam, it denotes a place separating the living from the hereafter or a phase/"stage" between an individual's death and their resurrection in "the Hereafter". while some Shia scholars believe the experience will not be like the physical pain or pleasure of the temporal world. According to Ibn Hazm, Barzakh is also the place for unborn souls, which are elsewhere described as residing in the lowest of the seven heavens, where an angel blows them into the wombs of women.
Этимология
Араб сөзі парфян немесе орта парсы тілінен алынған иран тілінен қарыз сөз. Ол парфян тіліндегі *bwrz ʾxw (/burz axw/, “биіктік, өтпейтін жол, әдеби мағынасында – жоғары әлем”) деген күрделі сөзден шыққан деседі, яғни парфян тіліндегі bwrz (/burz/, “биік”) + ʾxw (/axw/, “әлем”). Axw сөзі күрделі сөздерде де кездеседі, мысалы, манихей орта парсысының rwšnxw “жарық әлемі” және парфянның dwj ’xw “тозақ” (осыдан қазақ тіліне duzax сөзі қарызға алынған). Басқа екі жерде Барзах тұщы және тұзды судың арасындағы өтпейтін тосқауыл ретінде сипатталған. Тұщы және тұзды су араласса да, мұхит өзеннен ерекше болып қалады. Хадисте Ибн әл-Қайим Құранда тікелей айтылмағанмен, Аль-Барзахтағы жандар тазалығы немесе ластығы жағынан ұқсас жандармен топтастырылатынын айтады.
Дене мен жанның бөлінуінің мәні
Ислам дінінде жан мен дене бір-бірінен тәуелсіз. Бұл Барзахта маңызды, себебі Барзахқа адамның жаны ғана барады, денесі емес. Барзахта жан денеден бөлінгендіктен, бұрынғы өміріне ешқандай өзгеріс енгізуге болмайды деп сеніледі.
Түсіндірме
Бас сунни және шиит исламдарында Барзах – "осы өмір мен ақыреттегі басқа өмірдің арасындағы кезең"; "жеке адамның өлімі мен қайта тірілуі арасындағы үзіліс немесе аралық"; "Бұл дүние мен ақырет арасындағы саты"; адамның өлімінен соңғы және Қайта Қуану Күнінде қайта тірілуге дейінгі мерзім. Олардың алдында Қайта Қуану Күніне дейін бір тосқауыл бар (Қ.23:100). Барзахқа сенетін мұсылман ғалымдары осы аралық жағдайды әртүрлі дәстүрлерге сүйене отырып, әртүрліше түсіндіреді. Кейбір дәстүрлерде адамның өміріндегі амалдары Барзахтағы тәжірибесіне әсер етеді делінеді. Осы дәстүрлерде "Азаабул Қабр" деп аталатын жағдайда адам бұрынғы өміріндегі амалдары үшін жазаланады. Ал екінші жағдай, "Тәниму Әһлиту Таа’аһ Филь Қабр" деп аталады, онда адам иман және ізгі амалдарының арқасында Алланың нығметтеріне ие болады. Әл-Замахшари Барзахты "ха’ил" – "кедергі" деп түсіндіреді. Оның осы сөздің мағынасын бейімдеуі, Құранның 25:53 аятындағы Барзахқа сілтемелермен үйлеседі. Абдулла Юсуф Али Барзах жағдайын "жайлы жағдай" деп сипаттады. Жан Яум әл-Қиямаға дейін тынығып жатады.
Muslim scholars who do believe in Barzakh still have varying interpretations of this intermediate state based on different traditions. Some traditions suggest that a person's deeds in their life will affect their experience in Barzakh. In these traditions, the state known as "Azaabul Qabr," will be one where a person is punished for his or her deeds in their past life. While those in a second state known as "Tan'eemu Ahlit Taa'ah Fil Qabr," will receive the blessings and bounties of Allah because of his or her faith and good deeds. Al Zamakhshari explains Barzakh to mean hā'il, "an obstacle." His adaptation of the meaning of the word coincides with mentions of Barzakh in Quran 25:53. Abdullah Yusuf Ali referred to a Barzakh state as a "quiescent state." The soul lies in a resting state until Yawm al Qiyāmah.
Суфизм
Суфизмде Барзах немесе Алам-э-Араф – тек жанның өлімнен кейін мекендейтін жері ғана емес, сонымен қатар ұйқы мен медитация кезінде саяхаттай алатын орын. Ибн Араби Барзахты аралық аймақ немесе "истмус" деп анықтайды. Ол – тәндік денелер әлемі мен рухтар әлемі арасындағы байланыс құралы. Егер ол болмаса, екі әлемнің арасында байланыс болмас еді және екеуі де жойылар еді. Барзах рухтар әлемі сияқты қарапайым және жарқын, бірақ сонымен қатар тәндік денелер әлемі сияқты түрлі формаларға ие болуға қабілетті. Жалпы алғанда, Барзах – “екі нәрсені бөліп тұратын кез келген нәрсе”. Ол арманшының өмір мен өлімде бірдей болатын түс әлемі ретінде сипатталған. Барзах – сондай-ақ адамды да білдіруі мүмкін. Иса мен Мұхаммед арасындағы кезеңде даулы Пайғамбар Халид болды. Ибн Араби осы кісіні “Барзах” немесе Кәміл Адам деп санайды. Читиктің түсіндіруінше, Кәміл Адам Алла мен әлем арасындағы Барзах немесе “истмус” рөлін атқарады. Ибн Арабидің Пайғамбар Халид туралы әңгімесі – Кәміл Адам туралы әңгіме. Халидтің тарихы – хабары ешқашан жетпеген Пайғамбар туралы. Өлер алдында ол ұлдарына өлімінен кейін қырық күн өткен соң қабірін ашып, Барзахтың хабарын алуларын айтқан. Алайда, олар өлген әкелерінің қабірін ашқандары үшін айыпталамыз деп қорқып, эксгумациядан бас тартты. Сөйтіп, оның хабары ешкімге жетпеді. Османдық ғалым Халидтің Барзах туралы білімін беру үшін түрлі әлемдерді аралап, содан кейін қайта оралуы керек екенін түсіндірді, бірақ ол эксгумацияланбағандықтан, оның хабары естілмеді. Ибн Араби түсіндіргендей, бұл миссия сәтсіз аяқталғанымен, Мұхаммед Пайғамбардың: “Мен Мариямның ұлы Исаға адамдардың ішіндегі ең жақынмын, өйткені олардың арасында Пайғамбар жоқ” деген сөзіне қайшы келмейді. Шиа дінінде Барзахта жеті бақылау пунктері бар. Біріншісі – мейірімділік, сенім, уилая. Екіншісі – намаз. Үшіншісі – зекет/хумс. Төртіншісі – ораза. Бесіншісі – қажылық. Алтыншысы – тазалық. Жетіншісі – құқықтар. Барзахты түсіну шарттары мен мүмкіндіктері шектеулі және толыққанды түсініксіз, себебі шиалардың сенуіне göre, ол белгілі бір деңгейде түсініксіз болып қалады, адам біздің физикалық әлемнен тыс әлемге жеткенше. Әдеттегі аналогия – ананың құрсағындағы нәресте. Нәресте сыртқы әлемді өз тәжірибесімен сезінбейінше түсіне алмайды, солайша біз де Барзахтың мәнін өзіміз сол әлемге өткенше түсіне алмаймыз. Бұл қиындыққа қарамастан, шиа имамдары, түрлі хадистер арқылы, исламның басқа секталарына қарағанда Барзахты айтарлықтай дәрежеде түсіндірді.
Қазіргі заманғы түсіндірмелері мен қолданыстары
Бұл термин сонымен қатар заманауи, діни емес өмір салаларында да қолданыс тапты. Кем дегенде үш музыкалық топ «Барзах» деген атты қабылдады, олардың ішінде Индонезияның Джакарта қаласындағы блэк-метал тобы, Тунис шағын метал тобы және Нақаш Али Шоукат тобы бар. Бұған қоса, «Барзах» 2011 жылы түсірілген, соғыс зардап шеккен чечен қауымдастығының азаматтары жоғалған досын іздеу туралы деректі фильмнің атауы ретінде пайдаланылды, олар оның біздің физикалық әлемнен Барзах әлеміне көшкенін сендіреді.
Барзах және христиандық аралық мемлекет
Кейбір христиандардың сенуіне сәйкес, аралық жағдай – дене өлгеннен кейінгі орталық аймақ. Бұл уақытша орын, Барзахқа ұқсас. Олардың ортақ қасиеттері болғандықтан, кейбір адамдар оларды бірдей идея немесе түсінік деп есептейді. Барзах, басқа ұқсас түсініктерге қарағанда, аралық жағдай идеясына жақын. Осы орында адамдар христиан дінінде соңғы сот күтіп отырады, бұл исламдағы Барзахтың кейбір анықтамаларына ұқсас. Құрандағы аʿrāf ("биіктіктер") идеясы христиандық тазару орнына жақын, аралық жағдайға емес. Аʿраф – сонымен қатар, жақсылықтары мен жамандықтары шамалы айырмашылығы бар және жұмаққа немесе тозаққа тікелей бара алмайтын жандардың баратын жері деп есептеледі.