Кіріспе

Инка елшілері (инк. chasqui) – Инка империясының хабаршысы. Шапшаң, жоғары дайындықтан өткен және денесі күшті болған олар, хабарларды – кипу түрінде немесе ауызша ақпарат ретінде – және шағын жөнелтімдерді жеткізуге жауапты болды. Инка жолдары бойында chaskiwasi (chasqui үйі) деп аталатын эстафеталық станциялар орналасқан, олар бір-бірінен шамамен арақашықтықта орналасып, онда chasqui ауысып, хабарларын жаңа хабаршыға тапсыратын. Chasqui жүйесі бір күніне дейін хабар немесе сыйлықты жеткізе алатын.

Инкалар

Часки атауы кечуа тіліндегі chaski (көпше түрі chaskikuna) сөзінен шыққан, ол "қабылдау, келісім, мақұлдау" және тарихи тұрғыдан "постилион" деген мағынаны білдіреді. XVI ғасырдағы испан-инкалық тарихшы және жазушы Гарсиласо де ла Веганың сөзіне сүйенсек, часки сөзі "ауыстырушы" дегенді білдіреді. Кечуа тілінде "хабаршы" мағынасын беретін кача (қазіргі кечуа тілінде kacha деп жазылады) деген атау қолданылмаған, оның орнына елшілер немесе жеке хабаршылар туралы айтылған, олар «бір билеушіден екіншісіне немесе иеден бағыныштысына жеке баратын».

Гарсильясо Инка де ла Вега

1609 жылы жарық көрген "Los Comentarios Reales de los Incas" (VII тарау) еңбегінде Гарсиласо шаскилерді және олардың жұмысын сипаттайды. Операцияның көп бөлігі осы кітаптан алынған. Ол, бұл қызмет қазіргі кезде Инка дәуіріндегідей дәлдік пен сақтықпен атқарылмайтынын айтады, себебі сол кезде осы курьерлердің жүріп өтетін қашықтығы шағын болды, сондықтан хабарламалар бір сәт те тоқтамай, өте жылдам тарады, тіпті шаски де тынығып, дем алуға үлгермейтін. Ал қазір сапарлар бес-алты лигаға дейін созылады, тамбодан тамбоға дейін.