Адам және жануарлар өлімін көтерудегі технологиялардың қолданылуы

Кіріспе

Адам және жануарлардың көбеюінде технологияның қолданылуы Репродуктивтік технология – адам және жануарлардың көбеюі үшін қолданылатын барлық қазіргі және болашақтағы технологияларды қамтиды, соның ішінде көмекші репродуктивтік технология (КРТ), контрацепция және басқа да тәсілдер. Бұл технология қауіпсіз, жақсартылған және салауатты көбеюді қамтамасыз ететін құралдар мен процедуралар жиынтығы ретінде де танылады. Барлық адамдар үшін де осылай болмаса, көптеген отбасылар үшін балалы болу өте маңызды. Бірақ осы технологияның арқасында бала көтере алмайтын жұбайларға бала табуға мүмкіндік ашылды.

Репродуктивті көмек технологиясы қоғамының (SART) рөлі

1981 жылы АҚШ-та алғаш рет үлдемелі ұрықтандыру (IVF) арқылы туған Элизабет Карр дүниеге келді. Оның тууы бедеулікпен күресіп жатқан көптеген жұбайларға үміт сыйлады. Доктор Говард Джонс АҚШ-тағы бес үлдемелі ұрықтандыру бағдарламасының (Норфолк, Вандербильт, Хьюстон қаласындағы Техас университеті, Оңтүстік Калифорния университеті және Йель) жетекші мамандарын жинап, үлдемелі ұрықтандыру тәжірибелері мен нәтижелерін тіркеу үшін ұлттық тізілім құруды талқылады. 2 жыл өткен соң, 1985 жылы Америкалық бедеулік қоғамының құрамындағы арнайы қызығушылық тақырыбы ретінде көмекші репродуктивтік технологиялар қоғамы (SART) құрылды. SART бедеулікке қарсы емдеудің дамуына ғана емес, сонымен қатар антиретровирустық терапияның тиімділігін жақсартуға да үлкен үлес қосты.

Прогноздық көрсеткіштер

Репродуктивті технологиялар жүктілікке келу мүмкіндігі туралы жеке болжамдар беру арқылы отбасылық жоспарлауға көмектеседі. Ол әйелдердегі жұмыртқалық қорын, фолликулалардың динамикасын және олармен байланысты биомаркерлерді, ал ерлердегі сперма сапасын бақылауға мүмкіндік береді.

Ұрыққа қарсы

Контрацепция, сондай-ақ ұрыққа қарсы құралдар деп те аталады, жүктіліктің алдын алуға мүмкіндік беретін репродуктивтік технологияның бір түрі. Контрацепцияның көптеген түрлері бар, бірақ бұл термин жыныстық қатынаста болатын әйелде жүктіліктің алдын алуға бағытталған кез келген әдіс немесе құрылғыны қамтиды. Бұл әдістер "жұмыртқаның ұрықтануына немесе ұрықталған жұмыртқаның жатырға имплантациялануына кедері келтіру" үшін жасалған. Бала тууды бақылаудың әртүрлі формалары көне заманнан бері қолданылып келеді, бірақ кеңінен қолжетімді, тиімді және қауіпсіз әдістер 1900 жылдардың ортасында ғана пайда болды.

Бір жынысты ұрпақ алу

Қазіргі уақытта зерттеулер екі әйел немесе екі еркектің теңдей генетикалық үлес қосатын ұрпақтар тудыру мүмкіндігін зерттеп жатыр. Мұндай көбею әдісі аналық сперма (ананың генетикалық материалы бар) немесе еркек жұмыртқа (еркектің генетикалық материалы бар) жасау арқылы мүмкін болады. Бірінші маңызды жетістік 1991 жылы U. Penn ғалымдарының патентке өтініш беруімен болды, онда олар еркек спермасының бір бөлігін алып, генетикалық ақауларын түзетіп, сперманы еркектің ұрыққаптарына қайта енгізді. Патенттік өтініштің көп бөлігі еркек спермасына қатысты болғанымен, бір жол осы процедураның XX жасушаларымен, яғни ересек әйелдің жасушаларымен аналық сперма жасауға да қолданылатынын көрсетті. Келесі 20 жылда аналық сперма идеясы іске асуға жақындады. 1997 жылы ғалымдар осыған ұқсас әдіспен тауықтың аналық спермасын жасау арқылы мұндай техникаларды ішінара растады. Олар ересек тоқпанның қан тамырларының жасушаларын еркек тоқпанның ұрыққаптарына енгізді. 2004 жылы жапон ғалымдары екі ересек тышқанның жұмыртқаларын біріктіріп, екі аналық тышқан тудырды. 2008 жылы адамның аналық спермасын жасау әдістері, жасанды немесе табиғи Y хромосомаларын және ұрық алмастыруды пайдалану бойынша зерттеулер жүргізілді. Ұлыбританиялық топ бес жыл ішінде адамның аналық спермасын жасауға болатынын болжады. Бірақ әзірге нақты нәтижелерге қол жеткізілген жоқ. 2018 жылы қытай ғалымдары ДНК-ның белгілі бір бөліктерін өзгерту үшін гендік редакциялауды қолданып, екі аналық тышқаннан 29 тірі тышқан тудырды, олар гаплоидты эмбриондық сабақ жасушаларынан спермаға ұқсас құрылымдар жасады. Олар екі әкеден тірі ұрпақ алуға қол жеткізе алмады. Сарапшылар бұл техникалардың жақын арада адамдарға қолданылуының ықтималдығы төмен екенін атап өтті.

Research is currently investigating the possibility of same sex procreation, which would produce offspring with equal genetic contributions from either two females or two males. This form of reproduction has become a possibility through the creation of either female sperm (containing the genetic material of a female) or male eggs (containing the genetic material of a male). Same sex procreation would remove the need for lesbian and gay couples to rely on a third party donation of a sperm or an egg for reproduction. The first significant development occurred in 1991, in a patent application filed by U. Penn. scientists to fix male sperm by extracting some sperm, correcting a genetic defect in vitro, and injecting the sperm back into the male's testicles. While the vast majority of the patent application dealt with male sperm, one line suggested that the procedure would work with XX cells, i. e., cells from an adult woman to make female sperm. In the two decades that followed, the idea of female sperm became more of a reality. In 1997, scientists partially confirmed such techniques by creating chicken female sperm in a similar manner. They did so by injecting blood stem cells from an adult female chicken into a male chicken's testicles. In 2004, other Japanese scientists created two female offspring by combining the eggs of two adult mice. In 2008, research was done specifically for methods on creating human female sperm using artificial or natural Y chromosomes and testicular transplantation. A UK based group predicted they would be able to create human female sperm within five years. So far no conclusive successes have been achieved. In 2018 Chinese research scientists produced 29 viable mice offspring from two mother mice by creating sperm like structures from haploid Embryonic stem cells using gene editing to alter imprinted regions of DNA. They were unable to get viable offspring from two fathers. Experts noted that there was little chance of these techniques being applied to humans in the near future.

Этика

Жақындағы сүексіздікке қарсы емдеулердегі технологиялық жетістіктер әртүрлі процедуралардың қолжетімділігі сияқты этикалық мәселелерді тудырады. Шамадан тыс бағалар кіру мүмкіндігін шектейді. АҚШ-та бір ЭКО циклінің орташа құны 9 266 АҚШ доллары. Дегенмен, АҚШ, Канада және Ұлыбританиядағы автологты АРТ емдеу циклдері үшін тірі туылған балаға жұмсалатын шығын шамамен 33 000-ден 41 000 АҚШ долларына дейін, ал Скандинавия, Жапония және Австралияда 24 000-ден 25 000 АҚШ долларына дейін құрайды. ЭКО/АРТ-ға қаржыландыру құрылымы әртүрлі елдерде әртүрлі. Мысалы, АҚШ-та ЭКО үшін федералды үкіметтен өтемақы қарастырылмаған, бірақ кейбір штаттарда АРТ үшін міндетті сақтандыру талаптары бар.

Көптеген репродуктивтік технология мәселелері биоэтикалық мәселелерді тудырды, себебі технология көбінесе қалыптасқан жыныстық және репродуктивтік мораль жүйелеріне жатқан негізгі ұғымдарды өзгертеді. Басқа этикалық мәселелер АРТ-ны аналық жасы ұлғайған әйелдерге қолдану кезінде туындайды, олардың медициналық асқынулар (соның ішінде преэклампсия) қаупі жоғары, және болашақта оны менопаузадан өткен әйелдерге қолдану мүмкін. Сондай-ақ, репродуктивтік технология тек сүексіздікке ұшыраған адамдар үшін ғана емес, сонымен қатар өнімділігі жақсы адамдар үшін де қолданылатын потенциалды технология ретінде дамыған кезде адамды жақсартудың этикалық мәселелері де туындайды.

Көркем шығармаларда

Қазіргі кездегі эмоционалдық қиындықтарды бейнелейтін фильмдер мен басқа да көркем туындылар көмекші репродуктивтік технологияның 2000-ші жылдардың соңында қарқынды дамуын бастан кешірді, бірақ бұл техникалар ондаған жылдар бойы қолданылып келді. Ғылыми фантастика Мэри Шеллидің "Франкенштейн" туындысынан бері дәстүрлі емес әдістер арқылы өмір жарату тақырыбын қарастырып келеді. 20-шы ғасырда Альдус Хакслидің "Жаңа әлем" (1932) романы репродуктивтік технологияның мүмкін болатын әлеуметтік салдарларын алғаш рет көркем туындыда болжаған маңызды жұмыс болды. Оның көбінесе теріс бағалауы автордың соңғы утопиялық романы "Арал" (1962) шығармасында осы тақырыптарды қайта қарағанда өзгерді.