Кіріспе

Рим саясаткері Апий Клавдий Пулхер (б.з.д. 97–49 жж.) – б.з.д. бірінші ғасырындағы римдік патриций, саясаткер және генерал болды. Ол б.з.д. 54 жылы Рим Республикасының консулы болды. Рим құқығы мен ежелгіліктер, әсіресе ол даулы мүше болған агарлық колледждің эзотерикалық білімі саласындағы сарапшы еді. Ол ең қуатты патриций Клавдий әулетінің ең көне тармағының басшысы болды. Клавдийлер – республиканың алғашқы жылдарынан бері римдік әлеуметтік және саяси өмірге үстемдік еткен бес жетекші әулеттің (gentes maiores немесе "Ірі рулар") бірі еді. Ол Цицеронның "Ad Familiares" жинағындағы (ІІІ кітабының толық бөлігі) б.з.д. 53–50 жылдар аралығындағы 13 хаттың адресаты ретінде ең жақсы танымал. Бұл хаттарда Апийдің Цицеронға жауаптары жоқ. Ол сонымен қатар әйгілі Клодий мен Клодияның ағасы ретінде де белгілі.

Ұрпағы

Апий – Апий Клавдий Пулхердің (б.з.д. 79 жылы консул болған) үлкен ұлы және басты мұрагері болды. Ол әкесі, ақсақал Апий 76 жылы Македонияның губернаторы болып Родоп тауларында шаруа жүргізіп жатқанда қаза тапқан соң, Клавдий Пулхри әулетінің басшысы болды.

Ертедегі қызметі, 7667 б.з.д.

Әкесінің өлімі Апийді 20 немесе 21 жасында қуатты отбасының басшысы етіп қойды, бірақ ол екі кіші інісі, екі күйеуге шықпаған қарындасы және аз ақшамен жүктелді. Бұл тек салыстырмалы кедейлік еді, бірақ әкесінің адалдығын көрсетеді, өйткені ол тыйым салынған кезеңде көп пайда тапқан жоқ, тіпті ешқандай пайда таппаған болуы мүмкін. Осы кезеңде Марк Лициний Красс және Гай Курио әкесі сияқты адал емес адамдар Сулланың мариандық құрбандарының мүлкін тартып алып, зор байлыққа ие болды. Апий Луций Лициний Лукуллдан жомарт көмек алды, ол 75 жылы Африка пропреторы қызметінен оралғаннан кейін ең кіші қарындасына қонақүйсіз үйленуге келісті. Ол сондай-ақ Апийге маңызды мұра қалдырды, және осы сыйлықтың арқасында Апийдің отбасы кейінірек байлыққа оралғанын атап өтті. Апий саяси өмірде оған тез жақсылық жасады. Ұсыныстық шешен, ол сол жылы Азиядан жаңадан оралған А. Теренций Варроны (77 жылы претор) қорғауға келісті. Варро Лукуллдың және оның қорғаушысы, сол кездегі Римнің жетекші шешені Квинт Гортензийдің жақын досы және туысы болды. Бірақ Варроның кінәсі соншалық, Гортензий пара берген судьялардың бюллетеньдерін белгілеу сияқты нашар әдістерге жүгінді, бұл үлкен дау тудырды. Апийдің Варро отбасымен жақсы қарым-қатынасы сақталды. Варроның ұлы (шамамен б.з.д. 80 жылы туған) кейіннен оның ең жақын достарының бірі болды, Апийдің қайтыс болған жылы квестор болып қызмет етті, және кейінірек қазіргі заманғы зерттеулердегі Август режимінің ең даулы және қызықты тұлғаларының бірі болды: А. Теренций Варро Мурена, ол б.з.д. 23 жылы консулдығының алғашқы апталарында (немесе күндерінде) қайтыс болды. Ол үшінші Митридат соғысының бірінші жартысында Азиядағы рим әскерлерінің бас қолбасшысы Лукуллдың штабында қызмет етті. Апий, ең болмағанда, 73 жылдың басында Лукуллмен бірге болған, бірақ ол 71 жылдың күзінде шығыс Каппадокияны (Понт) басып алғаннан кейін ғана шығыста тікелей көрінді, сол кезде Лукулл оны Армения патшасы Тигранға Митридат VI-ның бағынуын талап ету үшін жіберді. Оның мінез-құлқы мен сөйлеуі Тигранға ұнамады, ол өзін патшалардың патшасы деп атады және жиырма жылдан астам уақыт бойы шығыс сарайларының жоғарылау рәсімдеріне үйренген. Бұл тек қана римдіктің тікелейлігі емес, Клавдийлік мақтаныш пен адалдық еді. Бұл миссияның сәтсіздігі Римнің Армениямен алғашқы соғысын бастады, оны Лукулл б.з.д. 69 жылы бастады. Лукулл, мүмкін, жас Апийді мақсатты түрде жіберді, оның мінез-құлқы патшалардың патшасының сарайында жақсы қабылдамайтынын жақсы білді. Ол Понт сарайында тәжірибесі бар Л. Фаннийді немесе Л. Магийді жіберген болуы мүмкін, және Тигранға жазған хатында оны жай ғана патша деп атауы, дипломатиялық жағынан одан да жоғары деңгейдегі қорлау еді. Тигран оны осылай қабылдады.

Сардинияның пропраеторы, 56-55 б.д.д.

57 жылы Апийге Сардиния пропраеторлық провинциясы ретінде берілді. Апийдің Сардиниядағы пропраеторлығы ешқандай оқиғасыз өтті, ал 55 жылы оны Марк Эмилиус Скавр алмастырды. Дегенмен, ол бұрын да, кейін де саяси өмірге белсенді қатысты, 56 жылғы көктемде Юлий Цезарь Красс пен Помпеймен бұзылған одақты қайта жаңартқанда Равенна мен Луккада өткен маңызды мәжілістерге қатысты. Содан кейін, шамамен 55 жылғы жазда кіші қызын Помпейдің атымен аталған үлкен ұлы Гней Помпейге (шамамен б.з.д. 79 жылы туған) беріп, келесі жылға консул сайлануын қамтамасыз етті.

Консул, б. з. б. 54 жылы

Ол Луций Домиций Аенобарбпен бірге 54 жылы консулдың орынбасары болып сайланды.

Киликияның проконсулы, б. з. б. 5351

Ол консулдығынан кейін екі жыл бойы Киликияның проконсулы болды, бұл аймақ үшін апатқа ұласты, алайда оның кіші інісі Гай (б.з.д. 56 жылы претор) Азия провинциясының пропраеторлығын үш жыл бойы – 55-52 жылдары немесе мүмкін төрт жыл бойы – 55-51 жылдары атқарды. Осылайша, Аппий мен оның інісі Анатолияның көп бөлігін кем дегенде бір жыл, ал мүмкін екі жыл бойы бірлесіп басқарды. Оның алдындағы Публий Корнелий Лентул Спинтер жақсы және адал әкімші болса, ал одан кейінгі Цицерон Рим тарихындағы ең көрнекті тұлғалардың бірі саналды. Алайда, Клавдийдің басшылығы тәртіпсіздікке, қатыгездікке және жемқорлыққа толы болды. Цицерон оның орнына келе жатқанда Аппиймен жүргізген хат алмасуы елдегі ауыр дүрбелеңнің, тіпті қорқынышқа ұласатын жағдайдың көптеген белгілерін көрсетті. Цицерон оның тапқандарына қатты таңырды, сондай-ақ Аппийдің одан қашып, провинцияны мұрагерімен кездеспей үйіне қайтып кеткеніне қайран қалды. Б.з.д. 52 жылы Аппий Азияда проконсул болып тұрғанда, оның кіші інісі Публий (Клодий) саяси қарсыласы (Мило) тарапынан өлтірілді. Аппий жолында (олардың атасы Аппий Клавдий Кекус салған) орын алған осы трагедия қызықсыз зейкептілікке толы болды. Үйіне қайтып бара жатқан Аппий тағы да Афинада тоқтады, Элевсин құпияларына деген қызығушылығын жаңартты және Элевсистегі Кіші Пропилея қақпасын қалпына келтіруге дайындық жұмыстарын бастады. Бұл жоба кейіннен оның өсиеті бойынша басты мұрагерлері Пулхер Клавдий мен Рекс Марций қолдарынан аяқталды.

Цензор, б. з. д. 50 жылы

50 жылы Цезарьдің қайын атасы Люций Кальпурний Писо Цезонинмен (кос.58) бірге цензор болып сайланған Аппий, Цизеронның жаңа күйеу баласы Публий Корнелий Долабелла тарапынан сайлау парасы үшін дереу сотқа берілді, бірақ ол өзінің күйеу баласы Брут пен Квинт Хортенсийдің қорғауы арқасында ақталды. Бұл Хортенсийдің соңғы сөйлеген сөзі болды, себебі ол бірнеше күннен кейін қайтыс болды. Сенаттың (lectio senatus) оны цензор етіп таңдауынан кейін, Аппий трибун дәрежесіндегі сенатор С. Саллустий Криспті (тарихшы Саллуст) қызметтен шеттетуге бұйрық берді.

Эвбеяның қуыстары

49 жылы Помпеймен бірге шығысқа аттанды, бірақ ол әлі де цензор (қызмет мерзімі 18 ай) болғандықтан, командалық құқығына немесе тіпті легацияға жүгінбеді. Помпей соңынан оны Грекияны басқаруға тағайындады, ол сол жылы қайтыс болды, шамамен сол кезде Цезарь Испаниядан Римге оралды. Паулюс Оросиустың "Пайсандарға қарсы тарихтар" VI (15.11) еңбегінде айтылғандай: Апий Клавдий цензорин, Помпейдің бұйрығымен Грекияны басқарған, бұл кезде жойылған Пифия оракулының сенімділігін сынап көргісі келді. Шындығында, ол үңгірге түсуге мәжбүр еткен Пайғамбардан соғыс туралы сұрағанда, Пайғамбар оған былай деп жауап берді: "Осы соғыс сенің мәселең емес, уа, римдік! Сендер Эвбеяның ойыстарын ұстап тұрыңдар." Қазір Эвбея шығанағын "ойыстар" деп атайды. Осылайша Апий осы түсініксіз тағдырға күмәнданып, дүниеден өтті. Апийдың ұзақ уақыт үнсіз болған оракулды қайта жаңғыртуы туралы Луканың "Фарсалиясында" одан да толық баяндалған. Онда Апий, өзінен бұрынғылар сияқты, пайғамдарлықты дұрыс түсінбегендіктен, Халкисті жеке меншігі ретінде иеленуді үміттене, Эвбеяға асығып кеткені айтылады. Оның орнына ол сол жерде қайтыс болды және Эврип бұғазының жағасында оған ескерткіш қабір салынды.