Зақымдалған өмірден ойлар: Теодор В. Адорно кітабы
Minima Moralia
Теодор В. Адорноның «Minima Moralia» кітабы: капитализм, фашизм, мәдениеттің адамға әсері, қоғамдағы жекеліктің жоғалуы туралы сындық ойлар. Философия, әлеуметтану.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Теодор В. Адорноның кітабы
Адорноның кітабы
Book by Theodor W. Adorno
the Adorno book
Минима Моралия: Зақымдалған өмірден көріністер (link=no) – 1951 жылы неміс философы Теодор В. Адорноның сын теориясы бойынша жазылған кітап. Адорно оны 1944 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Америкада эмиграцияда тұрғанда жазуға кірісіп, 1949 жылы аяқтады. Бұл кітап бастапқыда оның досы және әріптесі Макс Хоркхаймердің 50 жылдығына арналған, ол Адорномен бірге бұрынғы «Ағартушылық диалектикасы» кітабының авторы болған. Кітап 153 афоризм мен қазіргі заманғы өмірдің мәнісі және капитализм, фашизм мен жаппай мәдениеттің жеке адамға тигізетін әсері туралы қысқа эсселерден тұрады. Адорно қазіргі қоғамдағы бөтендік, біркелкілік және жеке тұлғаның жоғалуын сынап, кейінгі капитализм жағдайларында шынайы, толыққанды өмір сүрудің қиынға түсетінін айтады. Ол мәдениеттің тауарға айналуы, сындық ойлаудың төмендеуі және жеке қарым-қатынастардың бұзылуы сияқты мәселелерді зерттейді. Философия тарихшысы Питер Э. Гордон «Минима Моралияның міндеті – күнделікті өмірдің арасындағы жасырын құтқару мүмкіндігін көруге көмектесу» дейді.
Minima Moralia: Reflections from Damaged Life (link=no) is a 1951 critical theory book by German philosopher Theodor W. Adorno. Adorno started writing it during World War II, in 1944, while he lived as an exile in America, and completed it in 1949. It was originally written for the fiftieth birthday of his friend and collaborator Max Horkheimer, who had co authored the earlier book Dialectic of Enlightenment with Adorno. The book consists of 153 aphorisms and short essays that reflect on the nature of modern life and the impact of Capitalism, Fascism, and mass culture on the individual. Adorno critiques the alienation, conformity, and loss of individuality in modern society, arguing that the conditions of late capitalism have made it increasingly difficult to lead a genuine, fulfilling life. He explores themes such as the commodification of culture, the decline of critical thinking, and the erosion of personal relationships. Historian of Philosophy Peter E. Gordon argues that the "task of Minima Moralia is to assist us in seeing the redemptive surplus that lies unrealised at the interstices of everyday experience."
Атауы және субтитрлері
Кітаптың атауы дәстүрлі түрде Аристотельге жатқызылатын этикалық еңбек – «Магна Моралиядан» алынған, бірақ қазіргі ғалымдар оны кейінірек, бірақ оған жақын көзқарастағы авторға жатқызады. Ғалым Питер Э. Гордонның сөзіне қарағанда, Адорно нацистік режимнен қашып құтылып, тірі қалғандығы үшін зор өкініш сезінген. «Кітаптың қосымша тақырыбы – осы жазылмаған жараның тіркелгені, тіпті жеке тәжірибе туралы жазудың өзі «айтылмастан кеткен ұжымдық оқиғаларға» қатысқандық екенін мойындауы».
The book takes its title from Magna Moralia, a work on ethics that was traditionally attributed to Aristotle, though modern scholarly consensus attributes it to a later, though sympathetic, writer. According to scholar Peter E. Gordon, Adorno felt tremendous guilt at "the very fact" that he had escaped the Nazi regime and survived. "The book's subtitle is a record of this unhealed wound, a bitter confession that even to write about individual experience suggests a complicity with 'unspeakable collective events'."
Кітаптың жалпы көрінісі
Адорно арнауында жазғандай, кітапты қамтыған "қасіретті ғылым" (Ницшенің "Қуанышты ғылым" еңбегіне сөз тіркесінің ойыншылдығы) – "жақсы өмірді үйрету", батыс философиясының грек және еврей бастауларының орталық тақырыбы. 20 ғасырдың ортасында Адорно жақсы, адал өмір сүру мүмкін емес деп санайды, себебі біз адамдық емес қоғамда өмір сүреміз. "Өмір өмір сүрмейді", – деп жариялайды кітаптың алғашқы эпиграфы, Фердинанд Кюрнбергердің "Америкаға көңілі тоймаған" кітабынан алынған цитата. Адорно мұны кітаптағы қысқаша ойлар мен афоризмдер сериясы арқылы көрсетеді, күнделікті тәжірибеден бастап кеш индустриалды қоғамның жалпы тенденциялары туралы алаңдатарлық түйсіктерге дейін өтеді. Кітапта ойыншықтардың бүлікшілдік сипаты, отбасының құлдырауы, шынайылықтың жалғандығы, әңгімелесудің жойылуы, оккультизмнің өрбуі, нүктелі үтірлердің қолданылуы мен теріс пайдалануы, сондай-ақ әдептіліктің тарихы сияқты тақырыптар қарастырылады. Адорно күнделікті мінез-құлықтағы ең кішкентай өзгерістердің 20 ғасырдың ең апатты оқиғаларымен қалай байланысты екенін көрсетеді. Кітап авторының "зардап шеккен өміріне" қатысты екенін мойындайды, ол фашизмнің құрсауынан қашып кеткен көптеген зиялылардың бірі, Адорноның сөзімен айтқанда, "әрқайсысы кемсізденбеген". Бірақ кітаптағы афоризмдердің бірі былай дейді: "Көздің кірпігі – ең жақсы үлкейтуге арналған линза". Философияның сыныққан айнасынан қалған сынықтар сияқты, кітаптың бөліктері адамзаттың адамдық емес нәрсеге құлауына қатысты сылтауларды жарыққа шығаруға тырысады, олардың жақын айналасындағы ортада. Философияның "нағыз емес толықтығына" қарсы тұратын постфилософияның бір түрі, "Минима Моралия" құтқарылудың яһуди-марксистік көрінісіне берік ұстанады, оны терең дағдарыстағы әлеммен айналысудың жалғыз дұрыс көзқарасы деп атайды. Адорно сынның "мессиандық жарығын" толыққанды жағымсыздық пейзажына бағыттап, "утопияның жағымсыз бейнесін жасауға" тырысады. Балалық шақтағы ерекше бақытты өмірдің жұмағынан айырылған Адорно өзінің қорғалған өмірін алғашқы және антисемиттік "балалық шақтың қорқынышымен" салыстырады, оны фашизмнің бастапқы нысаны деп санайды. Ол АҚШ-тың қолдауымен 19 ғасыр мәдениетін қайта құруға жасалған кез келген әрекетті қабылдамады, себебі мұндай әрекет жалған болар еді немесе фашизмді тудырған сол динамиканы қайтадан іске қосар еді, бұл ой Ницшенің мәңгілік қайталану туралы ой экспериментінен шабыттанған болуы мүмкін. Құтқарылу – ол жалпы алғанда детерминистік деп санайтын жүйемен соңғы үзіліс болар еді, ол әрине, әртүрлі балама "виртуалды" тарихтарды тудырар еді, бірақ олардың ортақ сипаттамалары болар еді. Музыкалық тұрғыдан алғанда және Малерде көрініп тұрғандай, кейбір тақырыптар қайта оралады, алдымен трагедия ретінде, содан кейін қайғылы және кісі өлтіретін фарс ретінде (Екінші Империяның фарсы 1871 жылы Париждегі жұмысшы сыныбының қырғынын айтпағанмен, шынайы трагедияны тудырды, ол құрбандар бүгінде сәнсіз болғандықтан еске алынбады және аза тұтылмады).
As Adorno writes in the dedication, the "sorrowful science" (a pun on Nietzsche's The Gay Science) with which the book is concerned is "the teaching of the good life", a central theme of both the Greek and Hebrew sources of Western philosophy. In the mid 20th century, Adorno maintains that a good, honest life is no longer possible, because we live in an inhuman society. "Life does not live", declares the book's opening epigram, a quotation from Ferdinand Kürnberger's book Der Amerikamüde. Adorno illustrates this in a series of short reflections and aphorisms into which the book is broken, moving from everyday experiences to disturbing insights on general tendencies of late industrial society. Topics considered include the subversive nature of toys, the desolation of the family, the ungenuineness of being genuine, the decay of conversation, the rise of occultism, the use and abuse of semicolons, and the history of tact. Adorno shows how the smallest changes in everyday behavior stand in relation to the most catastrophic events of the twentieth century. The book acknowledges its roots in the "damaged life" of its author, one of many intellectuals driven into exile by fascism, who, according to Adorno, are "mutilated without exception". But as one of its aphorisms reads, "The splinter in your eye is the best magnifying glass." So, as splinters left over from the smashed mirror of philosophy, the book's fragments try to illuminate clues as to humanity's descent into inhumanity in their immediate surroundings. A kind of post philosophy working against the "untrue whole" of philosophy proper, Minima Moralia holds fast to a Judeo Marxian vision of redemption, which it calls the only valid viewpoint with which to engage a deeply troubled world. By bringing the "Messianic light" of criticism on a landscape of consummate negativity, Adorno attempts to "project negatively an image of utopia." While grieving the irretrievable loss of a paradise of a privileged childhood, Adorno confronts his sheltered existence with the primitive and anti Semitic "nightmare of childhood" which he saw as being an incipient form of Fascism. He rejected any attempt, under the aegis of the USA, to reconstruct a 19th century culture because any such attempt would either be false, or would simply set in motion the very same dynamic that had produced fascism, reasoning possibly inspired by Nietzsche's thought experiment of the eternal recurrence. Redemption would be a final break with a system which he regarded as deterministic in the large, producing, certainly, a variety of alternative "virtual" histories, but virtual histories that would share common characteristics. Musically speaking and as seen in Mahler, certain themes would return, whether first as tragedy and then as tragic and murderous farce (where the farce of the Second Empire produced the unspoken yet real tragedy of the slaughter of the working class in Paris of 1871, one unmentioned and unmourned because the victims are unfashionable today).