Кіріспе

Американдық мүсінші (1861–1944)

Сайрус Эдвин Даллин (22 қараша 1861 – 14 қараша 1944) – американдық мүсінші, ең көп танымал туындылары – американдық индейстердің бейнелері. Ол 260-тан астам жұмыс жасаған, оның ішінде Бостон қаласындағы Пол Ревирдің ескерткіші; Солт-Лейк-Ситидегі Солт-Лейк ғибадатханасының шатырындағы Морони періштесі; және Бостонның Көркем өнер мұражайындағы «Ұлы рухқа шақыру» (1908) мүсіні бар. Ол шебер суретші және олимпиадалық садақшы да болған.

Ерте өмір және білім

Далин Юта аймағының Спрингвилл қаласында Томас пен Джейн (Хеймер) Далиннің ұлы болып дүниеге келді. Олардың екеуі де үйленбес бұрын Иса Мәсіхтің Әулиелер шіркеуін тастап кеткен еді. 19 жасында Далин Ютадан Бостонға мүсін өнерін зерттеу үшін, Труман Хоу Бартлеттпен бірге оқуға кетті. Кейін ол Анри Шапумен және Париждегі Джулиан академиясында оқыды.

Мансап

1883 жылы Даллин Массачусетс штатының Бостон қаласында Пол Ревирдің атқа мінген мүсінін жасау конкурсына қатысты. Ол конкурста жеңіп, келісімшарт алды, бірақ оның модельдерінің алты нұсқасы қабылданбады. Бесінші модель қаржыландыру мәселелеріне байланысты қабылданбады. Жетінші нұсқасы 1939 жылы қабылданды, ал толық көлемдегі мүсін 1940 жылы ашылды. Даллин унитариандық дінге көшті және бастапқыда ЛДС шіркеуінің Солт-Лейк ғибадатханасының мұнарасы үшін Морони періштесінің мүсінін жасау туралы ұсыныстан бас тартты. Кейін ол тапсырманы қабылдап, мүсінді аяқтағаннан кейін: «Менің Морони періштем мені Құдайға бұрынғы ешбір туындысымнан да жақын етті», – деді. Оның мүсіні ЛДС шіркеуінің символына айналды және ЛДС шіркеуі ғибадатханаларының мұнараларындағы басқа Морони періштесінің мүсіндеріне үлгі болды. Бостонда Даллин Август Сент-Годенспен әріптес болды және Джон Сингер Саргентпен жақын дос болды. Ол 1891 жылы Виттория Колонна Мюррейге үйленді және «Морони періштесі» (1893) жұмысын істеу үшін Ютаға оралды. Ол Филадельфиядағы Дрексел институтында бір жыл оқытты, сонымен қатар Конгресс кітапханасы үшін Сэр Исаак Ньютонның (1895) мүсінін аяқтады. 1897 жылы Парижге сапар шегіп, Жан Дамппен бірге оқыды. 1889 және 1890 жылдары ол белгілі еуропалық суретші Роза Бонхермен достық қарым-қатынас орнатты. Олар Париждің сыртындағы Нойлиге бірге саяхаттап, Буффало Билл Кодидің «Жай батыс шоуының» жануарларын және актерларын олардың лагерінде суреттеді. Ол 1897 жылы Салонға Дон Кихоттың мүсіншесін, 1899 жылы Салонға «Дәрігер» және 1900 жылы Универсалды көрмеге қатысты. Double American айналымында тоғызыншы, Double York айналымында 12-ші орынды иеленді. 1899 жылдан 1941 жылға дейін ол Массачусетс қалыпты өнер мектебінің, қазіргі Массачусетс өнер және дизайн колледжінің оқытушысы болды, оның ең белгілі студенттері Башка Пейф, Винсент Скофилд Уикхэм және Рут Джонстон Сюрез болды. 1912 жылы ол Ұлттық дизайн академиясының қосымша мүшесі болып сайланды және 1930 жылы толық академик атанды. Ол сондай-ақ Ұлттық мүсін жасау қоғамының және Ұлттық өнер мен әдебиет қауымдастығының мүшесі, сонымен қатар Ұлттық дизайн академиясының мүшесі болды.

Жергілікті халықтардың атпен жүретін мүсіндері

Далин жергілікті халықтардың төрт көрнекті ат мүсінін жасады: «Бейбітшілік белгісі» немесе «Қош келдіңіз» (1890); «Дәрігер» немесе «Ескерту» (1899); «Сиулардың наразылығы» немесе «Қарсылық» (1904); және «Ұлы рухқа үндеу» (1908). «Бейбітшілік белгісі» 1893 жылы Дүниежүзілік Колумбия көрмесінде көрсетіліп, 1894 жылы Чикагодағы Линкольн паркіне орнатылды. «Дәрігер» 1899 жылы Париж салонында және 1900 жылы Парижде өткен Универсалды көрмеде алтын медальмен марапатталды. Ол 1903 жылы Филадельфиядағы Фэрмоунт паркіне орнатылды. «Сиулардың наразылығы» толық көлемді нұсқасы 1904 жылы Луизиана сатып алу көрмесінде көрсетіліп, алтын медаль жеңіп алды. Дұшпанына қарсы алақанын соққылап, наразылық білдіріп тұрған батырдың мүсіні толық көлемде қоладан құйылған емес, ол тек кішкентай мүсін түрінде сақталған. 1986 жылы құйылған үштен бір өлшемді қола нұсқасы Спрингвиллдегі Спрингвилл өнер мұражайында (Юта штаты) орналасқан. «Ұлы рухқа үндеу» американдық өнердің символына айналды және Далиннің ең танымал туындысы. Толық өлшемді нұсқасы Парижде қоладан құйылып, 1909 жылы Париж салонында алтын медальді жеңіп алды. Ол 1912 жылы Бостон көркемсурет мұражайының бас кіреберісінің сыртына орнатылды. Бұл туындының кішкентай нұсқалары көптеген американдық мұражайларда және Ақ үйдің тұрақты жинағында бар. 1929 жылы «Ұлы рухқа үндеу» туындысының толық көлемді қола нұсқасы – жеке Далин бақылап, мақұлдағаннан кейін – Мунси, Индиана штатында, Уолнат және Гранвилл көшелерінің қиылысында орнатылды. Көптеген тұрғындар оны өз қалаларының символы деп санайды. Қаланың меценаттары кейіннен Джеральдин Р. Додж тапсырыс берген «Бизондардың көшіп кетуі» мүсінін сатып алып, Далиннің туындылар жинағын толықтырды. Үштен бір өлшемді гипстен жасалған «Ұлы рухқа үндеу» мүсінінің нұсқасы 1923 жылы Оклахома штатының Тулса қаласындағы Орталық орта мектебіне сыйға берілді. Ол 1976 жылға дейін мектептің бас залында тұрды, содан кейін мектеп жабылды. 1985 жылы осы гипстен үштен бір бөлігін қоладан құю үшін пайдаланылды, ол қазір 21-ші және Пеория көшелерінің қиылысындағы Вудвард паркінде (Тулса) орналасқан. Висконсин штатындағы Сент-Джон университетінде де осы мүсіннің нұсқасы бар.

Өлім

1944 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның өмірі унитариандық діни қызметте тойланды. Ол Массачусетс штатының Арлингтон қаласындағы Маунт Плезант зиратында жерленген.

Мұра

Далиннің 60-тан астам туындысы Арлингтондағы Джефферсон Каттер үйіндегі Сайрус Э. Далин мұражайында сақталған. Оның көптеген басқа мүсіндері де сол аймақта орналасқан. Массачусетс штатының Арлингтон қаласындағы бір бастауыш мектеп оның құрметіне аталған. Далин мен оның отбасы тұрған Арлингтондағы Тейлор Далин үйі жеке меншіктегі тұрғын үй және Ұлттық тарихи орындар тізіміне енбеген. Далиннің 30-дан астам туындысы оның туған жері Спрингвиллдегі Спрингвилл өнер мұражайында (Спрингвилл, Юта штаты) қойылған. The Beach Boys тобының Brother Records лейблінің логотипі Далиннің "Ұлы рухқа шақыру" мүсініне негізделген. 2020 жылы Дартмут колледжінің Худ өнер мұражайы кри суретшісі Кент Монкманға тапсырыс беріп, ол "Ұлы құпия" атты туындысын жасады, ол Марк Ротконың суретімен бірге "Ұлы рухқа шақыру" мүсінін жаңаша түсіндірді. Бұл жұмыс Далиннің мүсінінің орташа өлшемді нұсқасының жанында көрсетіледі. 2017-2020 жылдары Ұлыбританияда "Сайрус Даллин" атты жарыс аттары жарысқа қатысты.