Кіріспе

Темір жолдың екі бағыты арасында орналасқан платформа – арал платформасы (американдық ағылшын тілінде орталық платформа, британдық ағылшын тілінде – центр платформасы) – бұл темір жол станциясы, трамвай аялдамасы немесе көліктік түйістікте екі темір жолдың арасында орналасқан бір платформалық жүйе. Арал платформалары экономикалық және жерді пайдалану себептерінен екі жолды бағыттарда жиі қолданылады. Олар ірі станцияларда да тиімді, себебі бір платформаның екі жағынан бір бағыттағы қалалық және экспресс пойыздарымен қамтамасыз етуге болады, бұл екі жол арасындағы ауысуды жеңілдетеді. Балама ретінде, жолдың екі жағына да бөлек платформалар орнатуға болады. Арал платформаларын тарихи түрде қолдану орналасқан жерге байланысты. Ұлыбританияда темір жол кесіндіде немесе төбеде орналасқанда арал платформаларын пайдалану жиі кездеседі, себебі бұл платформаға жолдан өтусіз қол жеткізуді жеңілдетеді.

Артықшылықтар мен кемшіліктер

Арал платформалары көптеген платформалары бар кез келген станция үшін қажет. Екі жақты платформалардың орнына бір арал платформасы бар шағын екі жол станцияларын салудың да артықшылықтары бар. Арал платформалары дүкендер, дәретханалар және күту бөлмелері сияқты мүмкіндіктерді екі жақта да қайталамай, екі жолдың арасында ортақ пайдалануға мүмкіндік береді. Арал платформасы мүгедек жолаушыларға жолдар арасында ауысуды және мүмкіндіктерге қол жеткізуді жеңілдетеді. Егер жолдар кіреберіс деңгейінен жоғары немесе төмен болса, станцияға тек бір баспалдақ және (мүгедектерге қолжетімділік қажет болса) бір лифт немесе пандус қажет болады. Егер жолдар кіреберіспен бір деңгейде болса, бұл кемшілік тудырады: жақтан орналасқан платформалардың бірі кіреберіске тікелей жақын болуы мүмкін, ал арал платформасы үшін екі жолға да көпір немесе жер асты жолы арқылы кіру қажет. Арал платформасы жолаушылар санына төтеп бере алмайтын болса, тығын пайда болуы мүмкін. Тар арал платформасы қауіпсіздік мәселелерін тудырған станцияларға Лондон метросының Клэпхэм Коммон және Энджел (1992 жылы қайта салынған), Торонто метросының Юнион (2014 жылы қайта салынған) және Осака қалалық метросының станциялары жатады. Арал платформасы жолдардың орталық платформаның айналасында айырылуын талап етеді, сонымен қатар станцияға жақындағандағы әрбір жолда қосымша ені болуы керек, әсіресе жоғары жылдамдықты желілерде. Жолдардың арақашықтығы әлемдік теміржой жүйелерінде әртүрлі болады, бірақ әдетте арал платформасы кең болса, жолдар бірдей қашықтыққа жылжуы керек. Бұл талап жаңа құрылыста мәселе тудырмаса да, ескі желіде жолдарды өзгертпей жаңа станция салуды мүмкін емес етеді. Бір арал платформасы жергілікті жолдар арасында (арал болатын жерде) өтетін транзиттік жолдарды (станцияда тоқтамайтын пойыздар пайдаланады) жасауды да қиындатады. Жоғары жылдамдықты желілердегі қызыл желілерде жиі кездесетін конфигурация – арал платформаларының жұбы, мұнда баяу пойыздар негізгі желіден бөлінеді (немесе теміржолдың оң жағындағы жеке деңгейді пайдаланады), ал негізгі желі жолдары тікелей болып қалады. Осылайша, жоғары жылдамдықты пойыздар станция арқылы тікелей өте алады, ал баяу пойыздар платформалардың айналасымен өтеді (мысалы, Лондонның Кент Хаус станциясында). Бұл құрылым станцияның баяу пойыздарды жылдам пойыздардың өтіп кетуіне мүмкіндік беретін нүкте ретінде жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Кейбір станцияларда баяу және жылдам жолдардың жұптары әрқайсысы арал платформаларымен қызмет етеді (мысалы, Нью-Йорк метросында, Филадельфияның Broad Street Line және Чикаго қалалық транзитінің қызыл және күлгін желілерінде). IRT Flushing Line-ның Mets Willets Point станциясында, IRT Seventh Avenue Line-ның 34-ші көше – Пенн станциясында және Нью-Йорк метросының IND Eighth Avenue Line-ның 34-ші көше – Пенн станциясында сирек кездесетін орналасу, жергілікті қызметтер үшін екі жақты платформаларды және арасында экспресс қызметтері үшін аралды пайдаланады. Бұл ерекше дизайнның мақсаты жолаушылар көп жүретін станциядағы жолаушылар тығынын азайту болды. IRT Seventh Avenue Line және IND Eighth Avenue Line 42-ші көшеде орналасқан экспресс станцияларына ие болғандықтан, жолаушылар жергілікті пойыздардан экспресс пойыздарға сол жерде ауыса алады, бұл Пенсильвания станциясында қалааралық теміржолды пайдаланатын жолаушыларға көбірек орын босатады. 1939 жылғы Дүниежүзілік көрмеге келген көптеген жолаушыларды қабылдау үшін Уиллетс Пойнт бульвары станциясы жаңартылды.

Мысалдар

Англиядағы Ұлы Орталық теміржолының көптеген станциялары (қазір көбісі жабылып қалған) осы үлгіде салынған. Бұл себебі, жолға Ла-Манш туннеліне қосылу жоспарланған. Егер туннель салынар болса, теміржол желілері континенттік габаритке сәйкес болуы керек еді, және бұл жолды кеңейтуге мүмкіндік берер еді – рельстерді платформадан алыстату арқылы, континенттік, кең денелі вагондар платформа аумағына тиместен еркін өте алатындай етіп. Үндістан теміржол станцияларында аралдық платформалар жиі кездеседі. Үндістандағы теміржол станцияларының басым бөлігі аралдық платформалардан тұрады.

Австралия

Сиднейде, Шығыс қала маңы теміржолында және Эппинг-Чатсвуд теміржолында екі туннель бір-бірінен қашық орналасқан, бұл жолдардың арақашықтығын тұрақты деңгейде ұстауға және аралық платформаларға орын қалдыруға мүмкіндік береді. Бір кемшілігі – өткізулер (кроссоверлер) өте ұзын болуы керек. Мельбурндағы мысалдар: Sunbury желісіндегі West Footscray, Middle Footscray, Albion және Tottenham стансалары, Frankston желісіндегі Kananook стансасы, Werribee желісіндегі Aircraft, Williams Landing және Hoppers Crossing стансалары, Ballaarat желісіндегі Ardeer, Caroline Springs стансалары, Glen Waverley желісіндегі Glen Iris, Holmesglen, Jordanville және Syndal стансалары, ал Hurstbridge желісінде Watsonia және Heidelberg стансалары.

Канада

Торонтода 29 метро станциясы аралды платформаларды пайдаланады (Блур-Данфорт желісіндегі бірнеше жаңа станцияларда, Йонге-Университет желісінде және Шепард желісінің барлық станцияларында). Эдмонтонда Капитал және Метро желілеріндегі барлық 18 LRT станциясы 2024 жылы NAIT/Blatchford Market станциясы ашылғанға дейін аралды платформаларды пайдаланды, ол 2024 жылдан бастап жақтан орналасқан платформасы бар жалғыз станция. Valley Line Southeast төмен қабатты LRT технологиясын қолданады, бірақ 12 аялдаманың тек бірінде ғана – Mill Woods аялдамасында аралды платформалар қолданылады.

Сингапур

Сингапурдың Mass Rapid Transit (MRT) жүйесіндегі көтерілген станциялардың басым көпшілігі арал платформаларын пайдаланады. Ерекшеліктері – Довер MRT станциясы мен Канберра MRT станциясы, олар қолданыстағы теміржол желісіне салынған, яғни "қосымша" станциялар болып табылады, сондықтан жақтан платформаларды пайдаланады. Gul Circle станциясы жинақталған арал платформалық конфигурацияны қолданады. Осы принцип метро станцияларына да қатысты, бірақ Брадделл MRT станциясы, Бишан MRT станциясы, Анг Мо Кио MRT станциясы, сондай-ақ Downtown желісінің (Стивенс, Downtown, Telok Ayer, Chinatown және MacPherson) және Thomson East Coast желісінің (Напиер, Максвелл, Шентон Уэй және Марина Бей) бірнеше станциялары ерекшелік құрайды.

Америка Құрама Штаттары

Оңтүстік Нью-Джерси және Филадельфияда PATCO жолаушыларды бір адаммен басқаруды жеңілдету үшін барлық 13 станциясында аралдық платформаларды пайдаланады. Нью-Йорк метрополитенінің Екінші авеню желісіндегі барлық станцияларда аралдық платформалар орналасқан. Метрополитен жүйесіндегі көптеген басқа станциялар да осылай құрылған.

Арал платформаларының пайдаланылмаған жақтары

Кейде бір жағындағы жолды жолаушылар пойыздары пайдаланбаса, сол жақ қоршалады. Мысалға, Хёрлстон Парк, Льюишем, Сидней және Еронга (Брисбен). Нью-Йорк метро жүйесінде пайдаланылмаған жақтары Боулинг Гринде және экспресс қызметі жоқ әрбір экспресс станциясында орналасқан, мысалы, IRT Dyre Avenue желісіндегі Pelham Parkway станциясы. Джерси Ситидегі Newport PATH станциясы Боулинг Грин сияқты – бір жақты платформасы және бір арал платформасынан тұрады. Токио метрополитенінде Гинза желісінде жақтан орналасқан платформа және арал платформасы бар. Сол сияқты, Осака метрополитеніндегі және станциялары да осыған ұқсас конфигурацияға ие. JR East желісінде Йокосука желісінің платформалары 2022 жылдың желтоқсанында жаңа жақтан орналасқан платформа ашылғаннан кейін ұқсас орналасқан. Глазго метросының кейбір станцияларында бір арал платформасы және бір жақтан орналасқан платформа бар (Хиллхед, Бьюкенен-стрит және Иброкс). Веллингтон қаласында (Жаңа Зеландия), Хатт-Вэлли желісінің екі стансасында – Ватерлоо және Петон станцияларында пайдаланылмаған жақтарын кездестіруге болады. Ватерлоо станциясының арал платформасы 1980 жылдардың соңында кеңейтілген қайта құрылым кезінде төменгі бағытқа қарайтын платформа ретінде қайта жабдықталды, ал пайдаланылмаған жағы қазір автобус аялдамасына қарап тұр. Петон станциясының арал платформасы 1990 жылдардың басында қала маңындағы шеңбер жолы алынып тасталғанға дейін негізгі бағытқа және қала маңындағы шеңбер жолына қызмет көрсетті. Пайдаланылмаған платформа қазір станцияның тұрақ алаңына қарап тұр.