Кіріспе

Фарер аралдарының сагасы – Фарер аралдарының халқының христиан дініне қалай көшкені және Норвегияның құрамына қалай енгені туралы әңгіме.

Қорытынды

Сага 1200 жылдан кейін Исландияда жазылған. Авторы белгісіз, ал түпнұсқа қолжазба тарихқа ұмытылып кетті, бірақ түпнұсқа қолжазбаның бөліктері басқа сагаларда, әсіресе үш қолжазбада көшірілген: Óláfs saga Tryggvasonar en mesta, Flateyjarbók және AM 62 fol тіркелген қолжазба. Әртүрлі сагалар Фарер аралдарының алғашқы қоныстануы туралы біршама ерекшеленеді. Тарихшылар Flateyjarbók-тағы Færeyinga Saga-ның басынан Гримр Камбанның Норвегия королі Харальд Пейрхейр (шамамен 872-930 жж.) тұсында Фарер аралдарына қоныс аударғанын түсінді. Бұл ирланд монахы Дикуилдің жазбаларымен келіспейді. Дегенмен, Ólafs saga Tryggvasonar нұсқасы Дикуилдің жазбаларымен сәйкес келеді. Кіріспе мәтін былай делінеді: "Гримр Камбан есімді адам болған; ол алғаш рет Фарер аралдарына қоныстанды. Бірақ Харальдтың билігінде көптеген адамдар патшаның қаталдығынан қашты". Осы мәтінге сәйкес, Фарер аралдарына алғаш қоныс аударған адам – скандинавиялық есімді, гаэльдік тегі бар адам. Бұл оның Шотландия немесе Ирландияның оңтүстігіндегі норвегиялық-гейлдік қоныстардан келгенін және ол норвегиялық емес болуы мүмкін екенін көрсетеді. Мәтінде Харальд Пейрхейр патшалық құрған кезде Норвегиядан көптеген адамдар қашқандығы айтылады, бірақ аралдар одан бұрын қоныстанғандығы да көрсетіледі.

Қысқаша мазмұны

Әңгіменің басты кейіпкері және антигеройы – Эстуройдағы Готада тұратын Þrándr Þorbjarnarson (Қазіргі фарер тілінде Tróndur í Gøtu). Әңгіменің басында Фарер аралдары екіге бөлінеді, солтүстік аралдарға Þrándr-дың ағайындары Brestir мен Beinir Sigmundsson билік етеді, ал оңтүстік аралдарға Судуройдан белгілі Hafgrímr билік етеді. Þrándr Sigmundsson мен Hafgrímr-ді Stóra Dímun-да шайқасқа итермелейді, бұл үш адамның өліміне әкеледі. Содан кейін ол Sigmundsson-ның жас ұлдары Sigmundr Brestisson мен Þórir Beinisson-ды Норвегияға құлдыққа сатады, солтүстік аралдарды өзіне алады; оңтүстік аралдар Hafgrímr-дың ұлы Ǫzurr-ға мұра болады. Sigmundr мен Þórir-ді иесі ақырында босатып, олар Hlaðir графы Hákon illi-ге қызмет етеді. Олар үшін бірнеше науқанда, әсіресе Hjörungavágr шайқасында әйгілі Jomsvikings-ке қарсы шайқасады. Олар соғыскер ретінде беделге ие болғаннан кейін, Фарер аралдарына оралып, Ǫzurr Hafgrímsson-ды өлтіреді және оңтүстік Фарер аралдарын өз қолдарына алады. Олар кейін Þrándr-ді солтүстік аралдарды өздеріне беруге мәжбүрлейді, сондай-ақ оны әкелерінің өлімі үшін оларға weregild (компенсация) төлеуге мәжбүрлейді. 995 жыл шамасында авантюрист Óláfr Tryggvason Jarl Hákon-ды өлтіріп, Норвегияның патшасы болады. Óláfr христиан, және ол Норвегия мен оның көршілес аймақтарын осы жаңа дінге айналдыруды бастайды. Осы мақсатта ол Sigmundr-ді Норвегияға шақырады, оны христиандықты қабылдауға көндіреді және Фарер аралдарын қайтадан дінге айналдыруды тапсырады. Sigmundr-дың жаңа дінді Tórshavn þing-те жариялауға деген алғашқы әрекеті Þrándr-ге қарсы шаруаларды жұмылдырғаннан кейін, ол Gøta-ға түнгі шабуыл жасайды, Þrándr-ді тұтқынға алады және оны өлім қаупімен түрмеге отырғызып, түрмеге алды. Олардың басшылары құлдырағаннан кейін, Фарер аралдарындағы пұтқа табынушылар тез арада мойынсұнады, ал арал тұрғындары христиан дінін жаңа діні ретінде қабылдайды. Þrándr кек алуды қалайды, бірақ уақытын күтеді. Бірнеше жылдан кейін ол өзінің қызу мінезді немере інісі Sigurðr Þorláksson-мен бірге Skúvoy-дағы Sigmundr-дың фермасына күтпеген жерден шабуыл жасайды. Sigmundr мен Þórir теңізге секіріп құтылып, кейіннен Suðuroy-ға дейін жүзуге тырысады, бірақ күш-жігер оларды төзімділік шегіне дейін жеткізеді. Þórir жағадан жақында суға батып қалады, ал шаршаған Sigmundr жағаға жетуге тырысады, бірақ оны алтын сақинасын қалаған жергілікті фермер Þorgrímr inn illi өлтіреді. Þorgrímr өзінің қылмысы ашылмауы үшін Sigmundr мен Þórir-дың мәйітін жерлейді. Þrándr Фарер аралдарын қолға алып, жартысын Leifr Ǫzurarson-ға (Ǫzurr Hafgrímsson-ның ұлы) береді. Ол Sigmundr-дың жесірі мен оның жас ұлдарына өтемақы төлеу туралы бірнеше ұсыныс жасайды, бірақ олар бас тартады. Ақырында ол Leifr-ге Sigmundr-дың қызы Þóra-ға үйленуді ұсынады, ол Þór-ды әкесі өлтірген адамды іздеу шартымен қабылдайды. Þrándr Sigmundr мен Þórir рухтарын шақыру үшін пұтқа табынушылықты қолданады, олар оған қалай қайтыс болғанын айтады. Осы ақпаратпен қаруланған Þrándr Þorgrímr-мен бетпе-бет келеді, ол Sigmundr-ді өлтіргенін мойындап, дереу Tórshavn-да асылып қалады. Þrándr, оның немере інісі Sigurðr және Leifr көптеген жылдар бойы Фарер аралдарында билік етуді жалғастырды, Норвегия патшалары Óláfr Haraldsson мен Sveinn Knútsson-ның билігі кезінде жалғасты. Алайда, уақыт өте келе, Sigurðr өте сенімді болып, айлакер Þrándr-дың кеңестеріне аздап құлақ асады, сонымен қатар ол барған сайын асығыс және зұлым болып, бірнеше қатыгез кісі өлтіруді (соның ішінде Leifr Þórisson-ның, Þórir Beinisson-ның ұлы) жасайды. Бұл оны арал тұрғындары арасында танымал емес етеді. Ақырында Leifr Ǫzurarson мен Sigmundr Brestisson-ның үш ұлы Sigurðr-ді өлтіруге ниетті болады, бірақ бұл әрекетте Sigmundarson-ның екеуі қаза тауып, үшіншісі мүгедек болады. Соңғы адам ретінде Leifr Ǫzurarson Фарер аралдарының жалғыз билеушісі болып қалды, ал сага ол Норвегияға жаңа патша Magnús Óláfsson-ға құрмет көрсету үшін сапармен аяқталады.