Кіріспе

Американдық белсенді Ричард Диллингэм (18 маусым 1823 – 30 маусым 1850) – Перу Тауншипінің квакер мектеп мұғалімі, қазіргі Огайо штатының Морроу округі, АҚШ. 1848 жылдың 5 желтоқсанында үш құлдың қашуына көмектескені үшін Теннесси штатында тұтқындалды. 1849 жылдың 12 сәуірінде сотталып, Нэшвиллдегі Теннесси штатының түрмесінде үш жылға сотталды. Ол сол жерде холерадан қайтыс болды. Романист Гарриет Бичер Стоу, квакер Леви Коффин және оның құрметіне «The Cross» поэмасын жазған ақын Джон Гринлиф Уиттиер Диллингхэмді азаттық күресінің шейіті ретінде құрметтеді. Леви Коффин «Ричард Диллингхэм туралы естеліктерде» Диллингхэмнің тұтқындалуын былай сипаттайды:

1848 жылдың желтоқсан айында Цинциннатиде болған кезде, оны бірнеше афроамерикандықтар Нашвиллге (Теннесси штаты) барып, қатал қожайындарының құлында болған туыстарын алып кетуге шақырды. Ол үлкен қауіпке қарамастан, бұл жобаға кірісті. Нэшвиллге жеткен соң, ол құтқаруға келген құлдарға өзін таныстырып, қашу жоспары бойынша жеке келісімге келді. Белгіленген уақытта топ қаладан шықты, үш құл Диллингхэм жалдаған дилижанста, ал оны ерікті афроамерикандық жүргізіп отырды. Диллингхэм өзі атқа мінген. Азаттыққа және қауіпсіздікке жол ашық көрінді, бірақ сатқындық олардың барлық жоспарын құлатты. Диллингхэмге сенген афроамерикандық оған опасыздық жасады – себебі белгісіз, және Камберленд өзенінен өткенде бүкіл топ тұтқындалды. «Негр ұрлығы» айыбымен сотталған Диллингхэмге ең төменгі жаза – үш жыл берілді. Леви Коффиннің естеліктері келесі оқиғаны баяндайды:

Ричард Диллингхэм округтік түрмеден жазалау орынына ауыстырылып, ауыр жұмысқа тартылды, атап айтқанда, тас кесуге. Ол достарына үш айда бір рет хат жазуға рұқсат алды, бірақ хаттары түрме бастығымен тексерілетін. Оның денсаулығы нашарлап, күйзеліске түсті. Тоғыз ай түрмеде отырғаннан кейін түрме ауруханасының басқарушысы болып тағайындалды, бұл қызметін түрме әкімшілігінің қанағаттануымен атқарды. 1850 жылдың жазында түрмеде холера індеті басталып, көптеген адам қайтыс болды. Ричард Диллингхэм дәрі-дәрмек таратты және көптеген тұтқындардың бір күні өліп, жерленгенін көрді. Соңында, оған қасиетті хабар келді. Бір сенбі күні таңда холераға шалдықты, сағат екіде қайтыс болды және үш жарымда жерленді. Диллингхэмнің қабірінің нақты орны белгісіз. Ол түрме аумағындағы зиратқа жерленген. Кейіннен Нэшвиллдің қалалық дамуы барысында бұл жердің үстіне құрылыс салынды.

Ескертпелер мен сілтемелер

Гарриет Бичер Стоудың "Том ағаның қорасы кілті" (Қараңыз: 101–108 б.) А. Л. Бенедикт, Ричард Диллингхэмнің естеліктері, Филадельфия: Мерриью және Томпсон, баспагерлер, 1852. (Hathi Trust Digital Library толық мәтіннің факсимилесі) Samuel J. May құлдыққа қарсы жинағынан толық мәтіннің факсимилесі, Корнелл университеті (Корнелл университеті кітапханасының цифрлық жинақтарынан қайта басылған) Уилбур Х. Зайберт, "Құлдықтан бостандыққа дейінгі Жер асты жолы", Нью-Йорк: Macmillan Co., 1898, 174–175 бб.