Кіріспе

Тілдер класы, жазық сөз тіркесімен сипатталатын. Генеративтік грамматикада конфигурациялық емес тілдер – бұл синтаксистік тұрғыдан үзіліске ұшыраған тіркестерге және салыстырмалы түрде еркін сөз тәртібіне мүмкіндік беретін, жазық сөз тіркесімен сипатталатын тілдер.

"Конфигурациялық емес" ұғымының тарихы

Конфигурациялық емес ұғымын Ноам Чомскийдің генеративтік шеңберімен жұмыс істейтін тіл білімі мамандары әзірледі. Осы тіл білімі мамандарының кейбіреулері Чомский ұсынған және қатаң сөз тіркесі құрылымын талап ететін Синтаксистік Универсалдарға әлемдегі кейбір тілдердің синтаксисі қарсы келгенін байқады, себебі бұл тілдердің синтаксисі Чомский өз зерттеулерін негіздеген тілдерге қарағанда әлдеқайда еркін болды. Чомский «Үкімет және Байланыс» шеңберінің мақсатына жапон және варлпири тілдері сияқты, оның ұсынған Move α тілдік универсалына сәйкес келмейтін тілдерді қосуды қойды. Кейіннен Хейл варлпири тіліндегі конфигурациялық емес ерекшеліктерді сипаттады.

Тәуелдік грамматикасымен келіспеушіліктер

Конфигурациялық және конфигурациялық емес тілдер арасындағы айырмашылық тек сөйлем құрылымы грамматикасы үшін ғана болуы мүмкін. Тәуелдік грамматикасы (ТГ), өйткені оларда VP-ның шекті түрі мүлдем жоқ, осы айырмашылықты мойындамайды. Басқаша айтқанда, барлық тілдер, тіпті ағылшын тілі де, ТГ үшін конфигурациялық емес, ал барлық сөйлем құрылымы грамматикасы ағылшын тілінде шекті VP бар деп есептейді. Бұл мына мысалдармен түсіндіріледі:

Ешбір құрылымда шекті VP болмайды. Шекті VP қалың әріппен
Ешбір құрылымда шекті VP болмайды. Сөйлем құрылымы грамматикасы бірінші сөйлемдегі шекті VP-ны құрауыш деп бірауыздан қабылдайды. Ал ТГ шекті VP-ны құрауыш ретінде қарастырмайды. Алайда, сөйлем құрылымы грамматикасы мен ТГ екеуі де шексіз VP-ны құрауыш ретінде қарастырады. Мысал сөйлемнің тәуелділік құрылымы мынадай:

Шекті VP шекті VP құрауышын қамтитындықтан, толық кіші ағаш болып саналмайды, демек, құрауыш емес. Бұл конфигурациялық критерий бойынша, осы тәуелділік құрылымының (барлық тәуелділік құрылымдары сияқты) конфигурациялық емес екенін білдіреді. Осылайша, конфигурациялық және конфигурациялық емес тілдер арасындағы айырмашылық мүлдем жоғалып, барлық тілдер тиісті мағынада конфигурациялық емес болады. Алайда, шекті VP ағашта құрауыш емес, бірақ шексіз VP-де шекті VP құрауышы бар (өйткені ол толық кіші ағаш болып табылады). Тәуелдік грамматикасы стандартты құраушылық сынақтарының нәтижелерін шекті VP құрауыш ретінде жоқ екендігінің дәлелі ретінде келтіреді. Бұл сынақтар ағылшын тілінде (және басқа тілдерде) шексіз VP құрауышының бар екендігіне нақты дәлел берсе де, шекті VP үшін осылай емес.