Кіріспе
Британдық бу локомотивтері класы. Лондон, Мидленд және Шотландия темір жолы (LMS) Stanier Class 5 4 6 0, көбінесе Black Five деп аталатын, бу локомотивтерінің класы. Оны Уильям Станиер ұсынды және 1934-1951 жылдар аралығында салынды. Барлығы 842 дана салынды, бастапқыда 4658-ден 5499-ға дейін нөмірленді, кейіннен BR 44658-ден 45499-ға дейін қайта нөмірленді. Кластың бірнеше мүшелері 1968 жылы Британ теміржолында бу локомотивтерінің соңғы күніне дейін сақталды, ал он сегізі қазір сақтаулы.
The London, Midland and Scottish Railway (LMS) Stanier Class 5 4 6 0, commonly known as the Black Five, is a class of steam locomotives. It was introduced by William Stanier and built between 1934 and 1951. A total of 842 were built initially numbered 4658 5499 then renumbered 44658 45499 by BR. Several members of the class survived to the last day of steam on British Railways in 1968, and eighteen are preserved.
Шығу тегі
Black Five – бұл аралас қозғалыс локомотиві, "кез келген жұмысты істеуге және кез келген жерге баруға" қабілетті, бұрын GWR-де жұмыс істеген Станиер жобалаған. LMS-тегі алғашқы жылдары ол Stanier Mogul локомотивін жобалады, локомотивтерді құрылымдау бойынша GWR мектебінің тәжірибесін сынап көрді. Ол бұл жобаның бірқатар бөлшектерін енді пайдаланбады, GWR-де қолданылмаған элементтердің артықшылығын байқады. Станиер үлкен локомотивтердің қажеттігін түсінді. Бұл GWR Halls локомотивтерінің LMS нұсқасы болуы керек еді, бірақ олар нақты көшірме емес, себебі Hall локомотиві Ұлыбританияның көп бөлігінде тым кең болатын. Олардың цилиндрлерінің орналасуы ұқсас (екі цилиндр сыртында), қазандықтың ішкі құрылымы мен көлемі және 6 фут диаметрлі жетек дөңгелектері ортақ еді. Бастапқыда локомотивтер қара түсті ливреясынан "Қара Станиер" деп аталды, ал Станиердің басқа 4-6-0 класты локомотиві, LMS Jubilee класы, қызыл түске боялғандықтан (және 1935 жылдың сәуіріне дейін "Қызыл Станиер" деп аталған). Кейіннен бұрынғысына "Қара Бес" деген лақап ат берілді, бұл саны қуат классына байланысты болды. Алғашқыда бұл 5P5F деп белгіленген, бірақ 1940 жылдан бастап кабинадағы жазуда жай ғана 5 саны көрсетілді. Сегіз жүз қырық екі локомотив салынды. Локомотивтер бірден сәттілікке жетті және олардың әмбебаптығы үшін машинистерге ұнады. Олардың бірі қызмет ішінде 160 км/сағ жылдамдыққа жеткені тіркелді.
Құрылыс
Локомотивтерде бірнеше егжей-тегжейлі айырмашылықтар болды және олардың барлығы салынған күйінде қалып қоймады. Британдық теміржолдары басқармасымен салынған кейбір локомотивтер 1951 жылдан бастап салынған локомотивтердің стандарттық класс есімдеріне сәтті модификацияларды енгізу мақсатында әртүрлі конструкциялық өзгерістерді сынау үшін пайдаланылды. Бұл өзгерістерге сыртқы Капроти клапандық механизмі, байланыстырылған және тендер доңғалақтарындағы роликтік подшипниктер (Timken және Skefco типтері) әртүрлі комбинацияларда, сондай-ақ тәжірибелік болат оттық кірді. Басқа локомотивтерде түтін камерасын "өздігінен тазартатын" үшін су тарту жүйесі өзгертілді (осылайша айналым және дайындық уақытын қысқартып, ең жағымсыз жұмыстардың бірін жойды немесе азайтты).
Соғысқа дейінгі күмбезді қозғалтқыштар
1936 жылы Армстронг Уитворттан тағы 227 локомотив тапсырылды, бұл британдық теміржолының сыртқы мердігерге берген ең ірі локомотивтік тапсырысы болды. Крю тағы 20 локомотив жасады, олар 28 элементтен тұратын жоғары дәрежелі қыздырылатын қазандықтармен жабдықталған, бұл 24 элементтен тұратын AW қазандықтарынан ерекшеленеді. 1938 жылы Крюде салынған 5471 локомотиві келесі бес жылдың ішінде салынған соңғы локомотив болды. Екінші дүниежүзілік соғыстың басында ауыр жүк тасымалдауға арналған локомотивтерге басымдық берілді, соның салдарынан 8F локомотивтері көптеп өндірілді.
Соғыс және соғыстан кейінгі күмбезді қозғалтқыштар
1943 жылы құрылыс қайта басталды, ал Дерби Уоркс бірінші локомотивтің құрылысын аяқтады. Құрылыс 5499 нөміріне дейін жалғасты. 5500-ден бастап нөмірлеу блогы "Патриот" класына берілгендіктен, тағы 200 локомотив 4800-ден 4999-ға дейін, содан кейін 4658-ден 4799-ға дейін нөмірленді. Осы кезде LMS ұлттықтандырылды, ал Британдық темір жолдары барлық нөмірлерге 40000 санын қосты. Нәтижесінде, 842 локомотив 44658–45499 нөмірлерімен жүрді.
Ivatt қозғалтқыштары және тәжірибелік модификациялар
1947 жылдың басында қазандықтың алдыңғы сақинасына жоғарыдан отын беруге арналған локомотивтер жасала бастады (No. 4998), ал No 44758 және 767 локомотивтерінің дөңгелек базасы ұзартылды (27 фут 6 дюйм, бұрынғы 27 фут 2 дюйм орнына, байланысты дөңгелек базасы 7 фут + 8 футтан 7 фут + 8 фут 3 дюймға дейін өзгертілді); бұл өзгеріс Тимкен роликті подшипниктерінің корпустарын күл жинағышқа тимей орналастыру үшін қажет болды. 1948 жылы Джордж Иват подшипниктер мен клапандық механизмге қосымша өзгерістер енгізді; Иваттың басқа да тәжірибелік ерекшеліктеріне, кейбір локомотивтерде мыс оттықтардың орнына болаттан жасалған оттықтарды қолдану және кейбір жағдайларда екі құбырлы үскіргіштер мен түтіктерді орнату кірді. 44738 және 57 локомотивтері Капроти клапандық механизмімен жабдықталды. 1951 жылы Хорвичте салынған соңғы екі локомотив – No. 44686 және 44687, кейінірек BR стандартты 5-ші кластың және BR 8 4 6 2 кластың кейбір локомотивтерінде қолданылған Caprotti клапандық механизмінің жаңа түрімен жабдықталды. No. 4767 локомотиві Крюде салынды және 1947 жылдың желтоқсанында жеткізілді, ол Стивенсон клапандық механизмімен жабдықталған: эксцентриктердің орнына, экцентрикалық таяқтарды қозғау үшін қос қайтаруды қамтамасыз ететін кранктар қолданылды, сондай-ақ ұшыру типті кеңейту буыны қолданылды. Бұл локомотивтің құны 13 278 фунт стерлингті құрады, бұл сол кезде Уолсхарт клапандық механизмімен салынған локомотивтерден 600 фунт стерлингке қымбат болды. Тәжірибе мақсаты – өзгермелі алдын-ала жүргізуге ие клапандық механизмнің (Уолсхарт механизмінің тұрақты алдын-ала жүргізуіне қарағанда) жұмысына әсер ететінін анықтау болды. Сынақтар көрсеткендей, бұл механизмнің ешқандай артықшылығы болған жоқ, бірақ қалыпты пайдалану кезінде ол көлбеулерде жақсы өнімділік көрсеткені үшін жақсы беделге ие болды.
Апаттар мен оқиғалар
1939 жылдың 13 қазанында No. 5025 Эустоннан Странрейрге жедел жолаушылар пойызын сүйреп бара жатқанда (пилот 6130 локомотивке, Батыс Йоркшир полкі, LMS Royal Scot Class 4 6 0) ол LNWR Class G1 0 8 0 9169 локомотивімен соқтығысып, оны қатты зақымдады. Бес адам қаза тауып, 30-дан астам адам жарақат алды. No. 5025 жөндеуден өтіп, қазір Strathspey темір жолында сақтаулы. 1941 жылы No 5425 Люфтваффе әуе шабуылынан қатты зақымдалды. Кейіннен ол Крю зауытында жөнделді. 1946 жылдың 1 қаңтарында No 5495 Личфилд темір жол апатына қатысты, онда оның сүйреп бара жатқан жүк пойызы Стаффордшир станциясындағы дұрыс емес тіреулерге байланысты жолдан шығып кетті. Пойыз жолаушылар пойызымен соқтығысты, оны LNWR Prince of Wales Class 4 6 0 No. 25802 сүйреп келе жатқан еді, нәтижесінде 20 адам қаза тауып, 21 адам жарақат алды. 1955 жылдың 23 қаңтарында No 45274 Саттон Колдфилд темір жол апатында қисыққа тым жоғары жылдамдықпен кіргені салдарынан жолдан шығып кеткен жедел жолаушылар пойызын сүйреп бара жатқан. 19 адам қаза тауып, 64 адам жарақат алды. 1958 жылдың 16 қаңтарында осы кластағы локомотив жолаушылар пойызын сүйреп бара жатқанда, сигнал берушінің қателігінен жолға кедергі келтіріп тұрған жеңіл локомотивпен соқтығысты. Екі пойыз да жолдан шығып, он үш адам жарақат алды. 2006 жылдың 4 ақпанында 45305 локомотиві А. Е. Дрейпер және бір вагонды зақымдап, алты вагоннан тұратын пойызбен соқтығысты. Екі адам жарақат алды. Темір жол апатын тергеу бюросының (RAIB) тергеуі жүргізушінің апат кезінде медициналық куәлігінде көру мүшелерін тағу талап етілгеніне қарамастан, көзілдірік тақпағанын анықтады. 2015 жылдың 2 қазанында No 45231 Батыс жағалау темір жолы (WCRC) үшін Донкастер арқылы жеке чартерлік пойызды жұмыс істеп жатқанда, оның TPWS (Поездді қорғау және ескерту жүйесі) локомотив экипажымен өшірілгені байқалды. TPWS-ті өшіру сол жылдың наурыз айында Вуттон-Басеттегі SPAD оқиғасының себебінің бірі болды. Нәтижесінде, WCRC ұлттық желіде жұмыс істеуден уақытша тоқтатылды.
Құрылыс егжей-тегжейі
LMS No. БР No. Локомотивтік нөмір DateBuilt atҚұрастырылған орны Boiler typeКазанның түрі Valve gear (Walschaerts unless stated)Клапандық механизм (Walschaerts болмаса) Bearings (plain unless stated)Подшипниктер (жалпы болмаса) Additional notesҚосымша ескертулер 44658–67 199 1949 Crewe Алдыңғы үстіңгі тамашалау Coupled wheelbase 7'+ 8'3" 44668/9 199 1949 Horwich Алдыңғы үстіңгі тамашалау Skefco дөңгелек ось подшипниктері Coupled wheelbase 7'+ 8'3" 44670–7 199 1950 Horwich Алдыңғы үстіңгі тамашалау Skefco дөңгелек ось подшипниктері Coupled wheelbase 7'+ 8'3" 44678–85 199 1950 Horwich Алдыңғы үстіңгі тамашалау Skefco дөңгелек ось подшипниктері Coupled wheelbase 7'+ 8'3" 44686/7 199 1951 Horwich Алдыңғы үстіңгі тамашалау British Caprotti Skefco дөңгелек ось подшипниктері Coupled wheelbase 7'+ 8'3" 44688–97 199 1950 Horwich Алдыңғы үстіңгі тамашалау Timken дөңгелек ось подшипниктері Coupled wheelbase 7'+ 8'3" 44698–717 192 1948 Horwich Алдыңғы үстіңгі тамашалау Coupled wheelbase 7'+ 8'3" 44718–27 192 1948 Crewe Алдыңғы үстіңгі тамашалау Болатты оттық, Coupled wheelbase 7'+ 8'3" 44728–37 192 1948 Crewe Алдыңғы үстіңгі тамашалау Coupled wheelbase 7'+ 8'3" 44738–47 187 1948 Crewe Алдыңғы үстіңгі тамашалау Caprotti Timken дөңгелек ось подшипниктері Coupled wheelbase 7'+ 8'3" 4748–53 44748–53 187 1948 Crewe Алдыңғы үстіңгі тамашалау Caprotti Timken дөңгелек ось подшипниктері Coupled wheelbase 7'+ 8'3" 44754–5 187 1948 Crewe Алдыңғы үстіңгі тамашалау Caprotti Coupled wheelbase 7'+ 8'3" 44756–7 187 1948 Crewe Алдыңғы үстіңгі тамашалау Caprotti қос түтікше, Coupled wheelbase 7'+ 8'3" 4758–66 44758–66 187 1947 Crewe Алдыңғы үстіңгі тамашалау Timken дөңгелек ось подшипниктері Coupled wheelbase 7'+ 8'3" 4767 44767 187 1947 Crewe Алдыңғы үстіңгі тамашалау Stephenson байланыс механизмі Timken дөңгелек ось подшипниктері қос түтікше, сақталған Coupled wheelbase 7'+ 8'3" 4768–82 44768–82 187 1947 Crewe Алдыңғы үстіңгі тамашалау 4783–99 44783–99 187 1947 Horwich Алдыңғы үстіңгі тамашалау 4800–6 44800–6 153 1944 Derby Дөңгелек 4807–25 44807–25 170 1944 Derby Дөңгелек 4826–60 44826–60 170 1945 Derby Дөңгелек 4861–71 44861–71 170 1945 Crewe Дөңгелек 4872–920 44872–920 174 1945 Crewe Дөңгелек 4921–31 44921–31 174 1945 Crewe Дөңгелек 4932–43 44932–43 174 1945 Horwich Дөңгелек 4944–66 44944–66 174 1946 Horwich Дөңгелек 4967–81 44967–81 174 1946 Crewe Дөңгелек 4982–90 44982–90 183 1946 Horwich Дөңгелек 4991–6 44991–6 183 1947 Horwich Дөңгелек 4997–9 44997–9 187 1947 Horwich Алдыңғы үстіңгі тамашалау 4997 жаңадан 12462 казанмен жабдықталған, онда екінші сақинада үстіңгі тамашалау болған, ал қалған екеуі кейінірек үлгідегі казанмен жабдықталған. 5000–19 45000–19 114 1935 Crewe Дөңгелексіз 5020–65 45020–65 119 1934 Vulcan Foundry Дөңгелексіз 5066–9 45066–9 119 1935 Vulcan Foundry Дөңгелексіз 5070–4 45070–4 122 1935 Crewe Дөңгелексіз 5075–5124 45075–5124 123 1935 Vulcan Foundry Дөңгелексіз 5125–5224 45125–5224 124 1935 Armstrong Whitworth Дөңгелексіз 5225–98 45225–98 131 1936 Armstrong Whitworth Дөңгелексіз 5299–5451 45299–5451 131 1937 Armstrong Whitworth Дөңгелексіз 5452–71 45452–71 142 1938 Crewe Дөңгелексіз 5472–81 45472–81 151 1943 Derby Дөңгелексіз 5482–91 45482–91 152 1944 Derby Дөңгелексіз 5492–9 45492–9 153 1944 Derby Дөңгелексіз
Аттар
Тек бес "Қара бес" локомотивіне ғана негізгі жұмыс кезінде ат қойылды, бұл өндірілген жалпы санының шағын бөлігі, алайда тағы жетісі сақтау мақсатында аталды (төменде қараңыз). Негізгі қызметте аталған барлық локомотивтер шотланд полктерінің аттарымен аталыпты. 5155 локомотиві Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тек екі жыл бойы "Королеваның Эдинбургі" деген атпен жүрді. Кейбір дереккөздер осы аттың фотосуретте расталмағанын көрсетеді, бірақ бұл осы кластың ерекшелігі емес, соғыс кезінде фотосурет салу шектеулерінен туындаған жағдай. Локомотивке ат қойылғанына байланысты мәліметтер әртүрлі дереккөздерде толыққанды жазылған. + Станиер класы 5 4 6 0 аттары LMS No. BR No. АтыDate namedАты алынып тасталды515445154Lanarkshire Yeomanry19371966 (қызметтен алынған)515545155The Queen's Edinburgh19421944 (1964 жылға дейін қызметте болды)515645156Ayrshire Yeomanry19361968 (қызметтен алынған)515745157The Glasgow Highlander19361962 (қызметтен алынған)515845158Glasgow Yeomanry19361964 (қызметтен алынған)
Қайтарып алу
Сынып 1961 жылға дейін сақталды, 45401 Уоррингтондағы соқтығысудан кейін қордан шығарылған алғашқы Black Five болды, бірақ қазандық қайтадан қолданылып, BR-де будың соңына дейін созылып кетті. Қалғандары 1962-1968 жылдары шығарылды. Сыныптың 46 мүшесі 1968 жылдың тамызында BR-де будың соңғы күніне дейін сақталды. 45318, Лосток Холлға негізделген локомотив, 3 тамыз 1968 жылы соңғы жоспарланған пойызды тартты; Престон мен Ливерпуль арасындағы алмасу. Локомотив бірнеше күннен кейін шығарылып, келесі жылы Драперсте бөлшектелді. + Алып тастау кестесі Жыл Жыл басынан бастап пайдаланудағы саны Алып тасталған саны Локомотив нөмірлері Ескермелер 1961 842 1 45401 1962 841 21 45030/36/85–86/98, 45119/25/51–52/57/59/65/69/74/79, 45265–66, 45355, 45452–53/58. 1963 820 29 44706/40/44/47/50/55, 44885, 44969, 45010/22–23/49/87/99, 45100/23/66/75/89/99, 45244/51, 45315/17/20/58/67, 45457/85. 1964 791 67 44660/76, 44701/19/38/42/45–46/48–49/51–52/54/56/83–85/89/93, 44801/49, 44922–23/57/61/67–68/76/94/96, 45007–08/32/35/66/88, 45103/21–22/36/44/53/55/58/70/72–73/83, 45356/61/66/84, 45400/13/56/59/62/65/68/70/76/79. 1965 724 97 44673/86, 44702/16/21/39/41/53/57/63–64/69/87/99, 44823/27, 44901/04/21/24/31/39/55/59/70/73/79–80, 45002/09/11/20/26/37/68/74/77–78/80/84/92/94, 45102/08/13/17/42–43/46/48/63/71/78/80/84/92/94, 45229–30/37/45/57/72/86/91/93, 45300–01/06/13–14/27/34–35/37/51/54/60/62/78–80/87/89/98, 45414/16/29/39/43/60/71/86/91/98. 44901, 45163, 45293, 45337/79, 45491 сақталды 1966 627 171 44668/70/87–88/92/98, 44700/03–05/07/10/12/14/18/20/23–24/26/29/31/43/60/62/79/82/86/88/91/97–98, 44808/10–11/13/20/39/41/47/50/69/80–81, 44908/19/25/35/41/45/51–54/56/60/66/72/74/77/84/87/92/95/99, 45004/12/16/18/29/33/44–45/47/51/53/58/63/82/84/91/97, 45105/12/15/18/27–29/37–38/40/54/60–62/64/68/76–77/81–82/85/95, 45205/07/10/13–14/16–18/20/23–24/33/35/38/48–49/52/89, 45309/11/22/25/29/32–33/38/44/48/57/64–65/70/72/85/93/96/99, 45403/08/10/18–19/22/27/30/32–34/38/42/51/61/63–64/67/69/72–75/77–78/80/83/88–90/92. 1967 456 305 44658–59/61–62/66–67/69/71/74–75/77–82/84–85/89/91/93–97/99, 44717/22/25/27/30/32–34/36–37/59/65–68/70–76/78/90/92/94–96, 44805/12/14/17/19/21–22/24–26/28/30–35/37/40/43–44/52–54/56–63/65–67/70/72–73/75–76/79/82–83/86–87/92–93/95–96/98, 44900/02/05/07/09/11–18/20/27–28/30/33–34/36–38/43–44/46/48/58/62/64/81–83/85–86/88–91/93/97–98, 45000/03/06/14–15/19/21/24/28/31/39–43/48/50/52/56–57/59–62/64/67/69–72/75/79–80/83/89/92/94, 45106–07/09/11/16/20/24/26/30/32/35/39/41/45/47/67/86/88/91/93/96–98, 45204/08/11/15/19/21–22/25–26/28/32/34/36/39–43/46–47/50/56/59/61/63–64/67/70–71/73–78/80–81/83/85/88/92/95/97–99, 45302–04/07–08/19/21/23–24/26/28/31/36/39–41/43/46–47/49/52/59/63/68–69/71/73–74/77/83, 45402/04–06/09/12/15/17/23/25/28/31/37/40–41/46/48–50/54–55/66/81/94–95. 44767, 45000/428 сақталды 1968 151 151 44663–65/72/83/90, 44708–09/11/13/15/28/35/58/61/77/80–81, 44800/02–04/06–07/09/15–16/18/29/36/38/42/45–46/48/51/55/64/68/71/74/77–78/84/88–91/94/97/99, 44903/06/10/26/29/32/40/42/47/49–50/63/65/71, 45001/05/13/17/25/27/34/38/46/54–55/65/73/76/95–96, 45101/04/10/14/31/33–34/49–50/56/87/90, 45200–03/06/09/12/27/31/53–55/58/60/62/68–69/79/82/84/87/90/94/96, 45305/10/12/16/18/30/42/45/50/53/75–76/81–82/86/88/90–92/94–95/97, 45407/11/20–21/24/26/35–36/44–45/47/93. 44806/71/932, 45025/110, 45212/31, 45305, 45407 сақталды.
Сақтау
Он сегіз қара бестік сақталды, олардың он екісі BR-ден тікелей сатып алынды (олар 44767, 44806, 44871, 44932, 45000, 45025, 45110, 45212, 45231, 45305, 45407 және 45428), ал қалған алтауы Вудхэм бауырларының Барри қоқыс орнынан құтқарылды (олар 44901, 45163, 45293, 45337, 45379 және 45491). Құрылысшылардың әрбір партиясынан мүшелер сақталып қалды: LMS жасаған жеті локомотив және сыртқы мердігерлер жасаған он бір локомотив. Сақталған он сегіз локомотивтің он төртіншісі жұмыс істеді, ал әлі жұмыс істемеген локомотивтер 44901, 45163, 45293 және 45491. Он екі қара бестік негізгі желіде жұмыс істеді: 44767, 44871, 44932, 45000, 45025, 45110, 45212, 45231, 45305, 45337, 45407 және 45428. 2023 жылдың желтоқсанына қарай сегіз қара бестік пайдалануда, олардың алтауының негізгі желіде жұмыс істеуге жарамды сертификаттары бар. 44871, 44932, 45212, 45231 және 45407 ұлттық желіде пайдалануға толыққанды сертификатталған, ал 45428 тек Grosmont пен Whitby арасында, Battersbyге сирек сапарлармен негізгі желіде жұмыс істеуге сертификатталған. 44806 және 45025 сақталған желілерде ғана жұмыс істей алады. 44767 және 45337 күрделі жөндеуден өтуде, ал төрт локомотив – 44901, 45163, 45293 және 45491 – Барри қоқыс орнынан табылған күйінен қалпына келтірілуде. №44781 сақтауға үміткер болған, бірақ бұзылып кетті. 2019 жылы оның бөлшектері Бартлоуда және Йорк қаласындағы Ұлттық теміржол мұражайының коллекциясында қайта табылды. Ескерту: Кейбір локомотивтерде әдетте атауы болады, бірақ көрсетілген атаулар локомотивтің қазіргі уақытта оны тақпағанын көрсетеді. Қалың әріппен жазылған локомотив нөмірі оның ағымдағы нөмірін білдіреді.
Көркем шығармаларда
"Жолжол" балалар кітаптары сериясында, автор – Rev. W. Awdry, және оның "Томас және Достары" телесериалында, Генри жасыл локомотиві Flying Kipper оқиғасынан кейін Крюдегі жөндеу шеберханасында Black Five болып қайта жасалды.
Суретшілік шығармада
Black 5 локомотиві 1938 жылғы Рене Магритттің "Time Transfixed" суретінде бейнеленген.