Кіріспе
Аруг немесе Аруг Паноптис (Ἄργος Πανόπτης, "Барлығын көретін Аруг") – грек мифологиясындағы көп көзді алып.
Argus or Argos Panoptes (Ἄργος Πανόπτης, "All seeing Argos") is a many eyed giant in Greek mythology.
Мифология
Аргус Панопт (Ἄργος Πανόπτης) – нимфа Ионың қамқоршысы және Арестордың ұлы. Асклепиад айтуынша, Аргус Панопт Инахтың ұлы, ал Керкопс бойынша, ол Асоптың қызы Аргус пен Исмененің ұлы. Акусилас оның жерден туған (автохтон), Гайядан шыққан екенін айтады. Мүмкін, Микен (басқа нұсқада Гайяның ұлы) – алғашқы алып, оның Панопт эпитеті, "барлығын көруші", оны көптеген, көбінесе жүз көзді деп сипаттауға себеп болды. Панопт эпитеті Күн құдайы Гелиосқа қолданылып, Зевс, Зевс Панопт есімімен қабылдады. "Бір жағынан, - деп атап көрсетеді Уолтер Буркерт, - Аргос қаласының күші мен тәртібі Аргос деген шопанның, малдың қожайыны мен жердің иесінің бейнесінде көрінеді, оның өзінің аты – жердің аты". Мифтік рөлін көрсететін Панопт эпитеті, Ионың тиімді күзетшісі ретінде Гера белгілеген, Есиодқа жатқызылатын жоғалған поэма "Агимий" фрагментінде былай сипатталған: "Оған үлкен және күшті Аргусты күзетші етіп қойды, ол төрт көзімен әр жаққа қарайды. Сонда құдайша оған ешқашан шаршамайтын күш сыйлады, көздеріне ұйқы келмей, әрдайым сергек болды". V ғасырда және одан кейін Аргустың сергек болуы, оның көптеген көздерінің бір уақытта бірнешеуі ғана ұйықтауымен түсіндірілді, сондықтан көздері әрдайым ашық болып тұрды. Біздің заманымыздың II ғасырында Паузаний Аргоста, Зевс Лариссай храмында Зевстің архаикалық мүсінін атап өтті, оның маңдайының ортасында үшінші көзі болған, ол Приамның Зевс Геркейі екені айтылады, ол Тройдан ұрланған. Аргус Гераның қызметшісі болған. Ол Олимпиялық пантеонға жасаған ең үлкен қызметі – үңгірінде ұйықтаған жылан денелі Эхиднаны өлтіруі. Гера Аргусқа ақ сиыр Иодан Зевсті қорғауды және оны Аргив Херайонындағы қасиетті зәйтүн ағашына байлап қоюды тапсырды, өйткені Зевс оған қызығушылық танытқан. Ол кем дегенде жүз көзі бар, әрқашан барлық бағытта қарап тұратын, ұйықтаса да сергек болатын күзетшіні қажет етті. Аргос – тамаша күзетші болуы керек еді. Ол оған: "Бұл сиырды Немеядағы зәйтүн ағашына байлап қой", – деп бұйырды. Гера сиырдың шын мәнінде Ио екенін білген, Зевс жаңа тәртіп орнату үшін көптеген нимфалармен қарым-қатынас жасаған. Ионы босату үшін Зевс Гермеске Аргусты өлтіруді тапсырды. Олимпиялық құдайлардың хабаршысы қойшы кейпіне еніп, Аргустың барлық көзін сөздерімен ұйықтатып, содан кейін өлтірді. Кейбір нұсқаларда Гермес Аргустың көзін жабу үшін таяғын қолданды, ал басқаларында Гермес Аргусқа тас лақтырды делінеді. Қай жағдайда болса да, Аргустың өлімі құдайлардың жаңа буыны арасындағы алғашқы қантөгіс болды. Аргустың басын кескеннен кейін Гермес Аргеифонт немесе "Аргустың өлтірушісі" деген атқа ие болды. Гера Аргустың жүз көзін таусық құйрығында сақтап, адал күзетшісін мәңгілікке бейнеледі. Басқа нұсқада Гера Аргустың өзін толыққанды таусыққа айналдырды. Миф Аргустың, малшының, бұқамен тығыз байланысын көрсетеді. Мифограф Аполлодордың айтуынша, Аргус "Аркадияны қиратып, оның терісін киген, өте күшті болды".
And set a watcher upon her, great and strong Argus, who with four eyes looks every way. And the goddess stirred in him unwearying strength: sleep never fell upon his eyes; but he kept sure watch always. In the 5th century and later, Argus' wakeful alertness was explained for an increasingly literal culture as his having so many eyes that only a few of the eyes would sleep at a time: there were always eyes still awake. In the 2nd century AD Pausanias noted at Argos, in the temple of Zeus Larissaios, an archaic image of Zeus with a third eye in the center of his forehead, allegedly Priam's Zeus Herkeios purloined from Troy. Argus was Hera's servant. His great service to the Olympian pantheon was to slay the chthonic serpent legged monster Echidna as she slept in her cave. Hera's defining task for Argus was to guard the white heifer Io from Zeus, who was attracted to her, keeping her chained to the sacred olive tree at the Argive Heraion. She required someone who had at least a hundred eyes spread out, always watching in all directions, someone who would stay awake despite being asleep. Argos was meant to be the perfect guardian. She charged him to "Tether this cow safely to an olive tree at Nemea". Hera knew that the heifer was in reality Io, one of the many nymphs Zeus was coupling with to establish a new order. To free Io, Zeus had Argus slain by Hermes. The messenger of the Olympian gods, disguised as a shepherd, first put all of Argus' eyes asleep with spoken charms, then slew him. Some versions say that Hermes used his wand to close Argus' eyes permanently, while other versions say that Hermes simply hurled a stone at Argus. Either way, Argus' death was the first stain of bloodshed among the new generation of gods. After beheading Argus, Hermes acquired the epithet Argeiphontes or “Argus slayer”. Hera had Argus' hundred eyes preserved forever in a peacock's tail so as to immortalise her faithful watchman. In another version, Hera transformed the whole of Argus into a peacock. The myth makes the closest connection of Argus, the neatherd, with the bull. According to the mythographer Apollodorus, Argus, "being exceedingly strong killed the bull that ravaged Arcadia and clad himself in its hide".
Эпонимдер
Аргус Паноптис кем дегенде сегіз жануардың ғылыми атауында еске алынады, олардың әрқайсысының денесінде көз тәрізді нүктелер болады: жорғалаушылар Cnemaspis argus, Eremias argus, Sibon argus, Sphaerodactylus argus және Аргус мониторы Varanus panoptes; Аргус фазаны Argusianus argus; балық Cephalopholis argus және сиыр қабыршағы Arestorides argus.