Сирия Православ Шіркеуіндегі Мафриян Лауазымының Тарихы

Кіріспе

Антиохия сириялық православие шіркеуіндегі діни лауазым. Мафриан (немесе мафрион), бастапқыда Шығыс митрополиті деп белгілі болған, сондай-ақ католикос аталысымен де таныс, сириялық православие шіркеуінің діни иерархиясында патриархтан кейінгі екінші жоғары дәрежелі лауазым еді. Мафрианның қызметі – мафриандық. Сирия православие шіркеуі тарихында үш мафриандық болды, ал сирия католик шіркеуінде бір рет, қысқа мерзімге ғана болды. Бірінші мафриандық, Шығыс мафриандығы немесе Тагрит мафриандығы деп аталды, ол 628 жылы Сасани империясында және Рим империясының билігінен тыс жерлерде сириялық православие шіркеуіне шіркеулік иерархия беру мақсатымен құрылды. Епископтың ордасы бастапқыда Тагритте орналасқан, ол Антиохия патриархынан кейін иерархияда екінші орынды иеленді. Бастапқыда ол Шығыс шіркеуінің қарсыласы – Селеукия-Ктесифон католикосына тікелей қарсылық ретінде католикос аталымын қолданды. "Мафриан" атауы алғаш рет 1100 жылдары қолданысқа енді. 1156 жылы мафрианның ордасы Мосулға көшірілді. Шығыс мафриандығы 1860 жылы Түр Абдин аймағынан тыс сириялық православие шіркеуінің өкілдерінің санының азаюына байланысты таратылды. Ол кезде ол ұзақ уақыттан бері тек атақты ғана кафедра болып келді. Екінші мафриандық – 1495 жылы құрылған Түр Абдин мафриандығы, ол Түр Абдин патриархының қарамағында болды. Бұл мафрианның қандай билік құқығын жүзеге асырғаны белгісіз. 1844 жылы соңғы мафриан қайтыс болғаннан кейін жаңа мафриан тағайындалмады. Сирия католиктерінің жалғыз мафриан – Баселиос Исхак Жбейр, ол 1693 жылы бұл атақты алды. Патриарх болып сайланғанымен, ол бұл атақтан бас тартып, мафриандық лауазымын сақтап қалды, осылайша патриархтық желісін құрмады. 20-шы ғасырда Сирия православие шіркеуінің қарамағында Үндістанда 1912 жылы жаңа мафриандық құрылды, ол Маланкара православие сирия шіркеуін құрды. Бұл 1958 жылға дейін Антиохияның сол кездегі патриархы тарапынан мойындалмады. Алайда, 1975 жылы жағдай нашарлап, Маланкара православие шіркеуі Якобыт сириялық христиан шіркеуінен (сириялық православие шіркеуінің ажырамас бөлігі) қайтадан бөлінді. Осыдан бері Үндістанда екі бәсекелес мафриандық бар, бірақ нақты қолданыстағы атақ – Үндістан католикосы.

Religious position in the Syriac Orthodox Church of Antioch

The Maphrian ( or maphryono), originally known as the Grand Metropolitan of the East and also known as the Catholicos, was the second highest rank in the ecclesiastical hierarchy of the Syriac Orthodox Church, right below that of patriarch. The office of a maphrian is an maphrianate. There have been three maphrianates in the history of the Syriac Orthodox Church and one, briefly, in the Syriac Catholic Church. The first maphrianate, called the Maphrianate of the East or the Maphrianate of Tagrit, was established in 628 to give the Syriac Orthodox Church an ecclesiastical hierarchy in the Sasanian Empire and lands outside the control of the Roman Empire. The seat of the bishop was initially at Tagrit and he ranked second in the hierarchy after the Patriarch of Antioch. Initially he used the title catholicos in direct opposition to the rival Catholicos of Seleucia Ctesiphon of the Church of the East. The title "maphrian" first came into use around 1100. In 1156 the seat of the maphrian was moved to Mosul. The Maphrianate of the East was abolished in 1860 as a result of a decreasing number of Syriac Orthodox outside of the region of Ṭur ʿAbdin. By then it had been a merely titular see for a long time. The second maphrianate was the Maphrianate of Ṭur ʿAbdin established in 1495 under the jurisdiction of the Patriarch of Ṭur ʿAbdin. It is unclear what kind of jurisdiction this maphrian exercised. No new maphrian was appointed after the death of the last one in 1844. The sole Syriac Catholic maphrian was Baselios Isḥaq Jbeir who took the title in 1693. Although elected patriarch, he refused the title, keeping his position as a Maphrian, thus not establishing a patriarchal line. In the 20th century a new maphrianate nominally under the Syriac Orthodox Church was established in India in 1912, creating a new autocephalous church, the Malankara Orthodox Syrian Church. This was not recognised by the then reigning Patriarch of Antioch until 1958. The situation, however, deteriorated in 1975 and the Malankara Orthodox Church split again from the Jacobite Syrian Christian Church (an integral branch of the Syriac Orthodox Church). Since that time there have been two rival maphrianates in India, although the title in actual use is Catholicos of India.

Этимология

"Мафриан" сөзі араб тіліндегі мафириан сөзінің ағылшын тіліне бейімделуі, ал ол өз кезегінде сирия тіліндегі мафрионо (mprynʾ) сөзінен шыққан, яғни "жеміс беретін, жемісті ететін" мағынасын білдіреді, метафоралық түрде "епископтарды қадірлеуші" немесе "қасиеттеуші".

Тарих

Діндік мәртебе VII ғасырға жатады, бірақ оның бастауы V ғасырда Шығыс католикосының орнауымен басталды, ол Сасани империясындағы христиандарды бір діни билік астында біріктіру және Рим империясындағы христиандармен байланыс орнату үшін құрылды. Алайда, 431 жылы Несториандық айырылыстан кейін, Несторийдің ілімі Ефестегі Бірінші кеңесте еретикалық деп жарияланды және Несториандар Сасани империясына көшуге мәжбүр болды. Осы кезден бастап католиктік несториандыққа ұмтылып, Персияның Филоксен Мабуг сияқты қалған аз ғана миафизиттерін жер аударылуға мәжбүр етті. Бірақ, Сасани империясының ішінде Месопотамиядағы Тагрит қаласы ғана несториандыққа көшпеді және миафизиттер миссиясының орталығы болды. Шығыс Сирия Православ шіркеуі үшін Шығыс митрополиті лауазымын белсенді Яков Барадей епископ Ахудемме үшін құрды, бірақ ол 575 жылы сасанилер тарапынан өлімге кесілді. Осы кезеңде миафизиттер Византия аумағында тұратын рухани басшыға бағынуы себепті, Византияны қолдауға бейім деп күдікпен қарап, сасанилер тарапынан қысымға ұшырады. Бұл Ктесифондағы шах сарайында несториандардан Византияны жақтағандары туралы айыптаулармен күшейді, осылайша одан әрі қуғын-сүргінге себеп болды. Осы кезеңде парсылар Рим аумағының көп бөлігін басып алып, көптеген тұтқындармен, соның ішінде византиялықтармен, египеттіктермен және сириялықтармен қайтып келді, бұл Парсыдағы миафизиттердің санын арттырды. Миафизиттер 624 жылға дейін Шығыс Сирия Православ митрополитінің билігінде болды, содан кейін ол бес жылға бос қалды. 602-628 жылдардағы Византия-Сасани соғысы аяқталғаннан кейін, 629 жылы Сирия Православ патриархы Афанасий I Гаммоло Тагриттің Марутасын бірінші мафриан етіп тағайындады, оның міндеті Сасани империясындағы миафизиттерді Тагриттің миафизит бекінісінен ұйымдастыру болды. Марутаның күш-жігері Хосрос II-нің дәрігері Габриэль де Шиггардың көмегімен, христиан патшайымы Шириннің толық сенімін жеңгендіктен, бұрынғы митрополиттерге қарағанда табыстырақ болды. Бұл оған шіркеулерді қайта құруға және шіркеуді басқаруға мүмкіндік берді. Сондай-ақ, ол арабтар арасында және Тигр өзенінің бойында жемісті миссионерлік жұмыс жүргізіп, Сирия Православ дінін таратып, кеңітті. Мафрианның тағайындалуымен Антиохия шіркеуінен үлкен шіркеулік тәуелсіздік пайда болды. Бұл Парсы империясындағы миафизиттердің жағдайын жақсартуға көмектесу үшін жасалды, Византияға жақтастық туралы айыптауларды жоққа шығару мақсатында болды. Уақыт өте келе, мафриан мен Антиохия Сирия Православ патриархы арасындағы қарым-қатынас шиеленісіп, кейде мафриан мен патриархтың сайлауына араласуға әкелді. 869 жылы Капартута кеңесі екі лауазым арасындағы қарым-қатынасты реттеу және екі тараптың арасындағы айырмашылықтарды шешу үшін өткізілді. Кеңес келісімге келді, патриарх мафрианды құлшылыққа тағайындайтын болса, жаңа патриархты құлшылыққа тағайындау мафрианға беріледі және екеуі де бір-бірінің басқаруына араласпайды. Алайда, мафриандар өз басқаруларындағы епископтармен, мысалы, Ниневияға жақын Мар-Маттай монастырының митрополитімен, Тагриттің үлкен ықпалына қызғанышпен қарап, жиі дауласты. Мафриандық 1089 жылға дейін Тагритте орналасқан, содан кейін басты собордың, Жасыл шіркеу деп белгілі болған, қирауынан кейін Мосулға көшірілді. Мафриан 1152 жылы Тагритке оралды, онда ол Ниневия мен Тагриттің екі діни орталығын біріктірді, бірақ 1155 жылы Мар-Маттай монастырына тұрақты түрде көшуге мәжбүр болды, Тагрит пен Ниневияға тікелей бағыну құқығын сақтап қалды. 1533 жылдан бастап атағы Мосул мафриандығы деп өзгертілді, ол жаңа Тура Абдин мафриандығынан ерекшеленді. Уақыт өте келе, Месопотамиядағы Сирия Православ христиандарының саны азайды және мафриандық бастапқы маңызын жоғалтты. 1860 жылғы синодта толығымен жойылғанға дейін, ол көбінесе Сирия Православ шіркеуінің екінші жоғары лауазымына арналған титулдық атау болды. 1975 жылы атақ Үндістандағы Сирия Православ шіркеуінің (Якобит Сириялық Христиан шіркеуі) аймақтық басшысы үшін қайта жандандырылды. Қазіргі мафриан – Базелиос Томас I.

The ecclesiastical dignity dates back to the seventh century however its origins began with the instatement of the Catholicos of the East in the fifth century, which was made to unite Christians within the Sassanian Empire under a single ecclesiastical authority and act as a link with the Christians within the Roman Empire. However, after the Nestorian Schism in 431, the teachings of Nestorius were branded heretical at the First Council of Ephesus and Nestorians were forced to relocate to the Sassanian Empire. From this point on the catholicate became increasingly Nestorian, forcing the few remaining Persian Miaphysites, such as Philoxenus of Mabbug, into exile. Despite this, within the Sassanian Empire, the Mesopotamian town of Tagrit alone did not adopt Nestorianism and would become the centre of Miaphysite missions. For the Syriac Orthodox Church in the East, the office of Metropolitan of the East was created by the energetic Jacob Baradaeus for the bishop Ahudemmeh, however he was executed by the Sassanians in 575. During this period, Miaphysites were subject to a great deal of persecution from the Sassanians, under suspicion that as they obeyed a spiritual head residing in Byzantine territory, they were therefore inclined to support the Byzantines. This was spurred on by accusations of favouring the Byzantines from Nestorians at the Shah's court at Ctesiphon; thus encouraging further persecution. During this period, the Persians were known to enslave much of the Roman territory they conquered and return with a multitude of captives, including Byzantines, Egyptians and Syrians, increasing the number of Miaphysites within Persia. The Miaphysites were under the authority of the Syriac Orthodox Metropolitan of the East until 624 when the seat was left empty for five years. So once the hostilities had drawn to a close at the end of the Byzantine–Sasanian War of 602–628, in 629 the Syriac Orthodox Patriarch Athanasius I Gammolo appointed Marutha of Tagrit as the first maphrian, with the task of organising the Miaphysites in the Sassanian Empire from the Miaphysite stronghold of Tagrit. The efforts of Marutha of Tagrit were to be crowned with greater success than the previous metropolitans with the assistance of Chosroes II's physician, Gabriel de Shiggar, who had completely won the confidence of the Christian queen Shirin. This allowed him to rebuild churches and administer the church. He also undertook fruitful missionary work among the Arabs and throughout the valley of the Tigris, spreading the Syriac Orthodox faith. With the appointment of the maphrian came large ecclesiastical autonomy from the Church in Antioch. This was done to help improve the position of Miaphysites within the Persian Empire, refuting accusations of favouring the Byzantines. Over time, the relations between the Maphrian and the Syriac Orthodox Patriarch of Antioch became increasingly strained, and at times lead to schisms and interference into the election of both maphrian and patriarch. In 869, the Council of Capharthutha was held to regulate the relationship and resolve the differences between the two positions. The Council agreed that just as the patriarch consecrated the Maphrian, the consecration of a new Patriarch would be reserved to the Maphrian and that both would avoid interfering in the administration of the other. However, the Maphrians often had disputes with bishops within his own administration, such as the metropolitan of the Monastery of Mar Mattai near Nineveh, who was jealous of the preponderating influence of Tagrit. The maphrianate was based in Tagrit until 1089 upon the destruction of the main cathedral, known as the Green Church and was relocated to Mosul. The maphrian returned to Tagrit where he united the two sees of Nineveh and Tagrit in 1152 before being forced to permanently move to the Monastery of Mar Mattai in 1155 whilst retaining an immediate jurisdiction over Tagrit and Nineveh. From 1533, the title was changed to the Maphrian of Mosul to distinguish it from the new office of Maphrian of Tur Abdin. In time, the number of Syriac Orthodox Christians in Mesopotamia decreased, and the maphrianate lost its original significance. It became largely a titular designation for the Syriac Orthodox Church's second highest office until being abolished altogether in a synod of 1860. In 1975, the title was resurrected for use by the regional head of the Syriac Orthodox Church in India (Jacobite Syrian Christian Church). The current Maphrian is Baselios Thomas I.