Сергий мен Бакхус: Христиан шейіттерінің тарихы

Кіріспе

Ертедегі христиан шейіттері мен әулиелері

Сергий (немесе Серж) және Бахус (грекше: Σέργιος & Βάκχος; سركيس و باخوس, сондай-ақ سرجيس و باكوس деп аталады) – IV ғасырдағы сириялық христиан сарбаздары. Олар католик, шығыс православие және шығыс православие шіркеулерінде шейіттер мен әскери әулиелер ретінде құрметтеледі. Олардың мерекесі 7 қазанда. Олардың өмірбаянына сәйкес, Сергий мен Бахус Рим императоры Галлерийдің әскерінде әскери шенеуніктер болған және олардың христиан екені белгілі болғанға дейін оның құрметіне ие болған. Содан кейін олар қатты қорланды және жазаланды, әйелдер мен қара халыққа арналған киім киюге мәжбүр болды. Бахус аяқтарына азаптап қайтыс болды, ал Сергийдің басы кесілді. Сергий мен Бахус ерте антикалық дәуірдегі бауырластық және ізгі қарым-қатынастары үшін кеңінен танымал болды, олардың құрметіне Константинополь және Рим сияқты бірнеше қалада шіркеулер салынды. Екеуінің арасындағы тығыз достығы олардың өмірбаяндары мен дәстүрлерінде баса көрсетілген, оларды жұп христиан әулиелерінің ең танымал мысалының біріне айналдырды.

Аңыз

Сергий мен Бахустың оқиғасы грек тіліндегі «Сергий мен Бахустың азап шегуі» деп аталатын мәтінде баяндалған. Бұл оқиға Рим императоры Галлерийдің (305–311) тұсында орын алған, бірақ онда көптеген қарама-қайшылықтар мен анахронизмдер бар, бұл мерзімін анықтауды қиындатады. Мүмкін, еңбектің өзі V ғасырдың ортасына жатады. Мәтінде айтылғандай, Сергий мен Бахус Римнің азаматтары және Рим әскерінің жоғары лауазымды офицерлері болған. Олардың христианға айналғаны Галлерийдің алдында Юпитерге құрбандық шалудан бас тартқанда белгілі болды, олар қалған қаруластарымен бірге түркістандық ғибадатханаға кіруі керек еді. Олар Юпитерге құрбандық шалудан жалғасып бас тартқаннан кейін, жұрт алдында қорланды, тізбектелді, әйел киімі кигізіліп, қала көшелерімен шеруге шығарылды. Содан кейін Галлерий оларды Месопотамиядағы Барбалисс қаласына жіберіп, Антиохтың сотына тартты. Антиох оларды сенімдерінен бас тартуға көндіре алмады, соның салдарынан Бахус өлтірілді. Келесі күні Бахустың рухы Сергийге көрініп, мәңгі бірге болу үшін оны күшті болуға шақырды. Келесі күндері Сергий де қатыгездікпен азапталды және ақырында Ресафада өлімге кесілді, оның өлімі керемет оқиғалармен белгіленді. Тридденттік күнтізбесінде олар бұл күнді Рим папасы Марк және шейіт болған Марцелл мен Апулеймен бөлісті. 1716 жылы бұл күн Розарийдің Әжеміздің мерекесі болып жарияланды, ал Сергий, Бахус және басқа қасиеттілерді еске алу 8 қазанға ауыстырылды. 1969 жылы олардың мерекесі қайтадан 7 қазанға көшірілді. Византия империясында олар әскердің қорғаушысы ретінде құрметтелді. Константинопольдегі үлкен монастырь шіркеуі, Кіші Айя София, Юстиниан I тарапынан оларға арналды, шамамен 527 жылы. Аңыз бойынша, Юстин I билік құрған кезде оның жүрегіндегі Юстиниан таққа қарсы қастандық жасады деген айып тағылып, өлім жазасына кесілді, бірақ Сергий мен Бахус Юстин алдында пайда болып, Юстинианның кінәсіздігіне кепілдік бергеннен кейін жазасы қайтарылды. Ол босатылып, қайтадан Цезарь атағын алды. Юстиниан ризашылығын білдіріп, император болған соң, шіркеуді әулиелерге бағыштауға уәде берді. Бұл Киелі Сергий мен Бахус шіркеуінің құрылысы 527 және 536 жылдар аралығында (Ая Софияның 532 және 537 жылдар аралығында салынғаннан аз уақыт бұрын) Юстиниан I билігінің алғашқы ісі болды. Сергий Сирия мен христиандық Арабияда өте танымал қасиетті болған. Епископтық орын болған Ресафа қаласы Сергиополис деген атқа ие болды және оның реликвияларын бекіністі базиликада сақтады. Ресафа император Юстинианның қолдауымен жақсартылып, Шығыстағы ең маңызды қасиеттік орындардың біріне айналды. Сергийдің құрметіне көптеген шіркеулер салынды, кейде Бахусқа да арналды. 9 ғасырда Римде Санти Серджио е Баккоға арналған шіркеу салынды. Христиандық өнерде екі қасиетті қолдарында пальма бұтағы бар әскери киім киген сарбаздар ретінде бейнеленген. Олардың мерекесі 7 қазанда атап өтіледі, ал Папа Геласийдің «Сакраментариумында» оларға арналған мисса белгіленген. Шөлдегі көшпелілер Сергийді өздерінің ерекше қамқоршысы деп санады. Армян шіркеуінің дәстүрінде Сергий немесе Саркис Рим әскерінің христиан генералы ретінде құрметтелді. Ол ұлы Мартироспен бірге Мәсіхке деген сенімдерін куәландырғандары үшін шейіт болды. Мерекеге үш күндік ораза прелюдия болды, онда көптеген адамдар тамақтан және судан бас тартты. Олардың арасындағы тығыз достық олардың агиографиясы мен дәстүрлерінде баса айтылады, бұл оларды жұптасқан қасиеттілердің ең танымал мысалына айналдырды; ғалым Джон Босуэлл оларды осындай архетиптің ең ықпалды жиынтығы деп санайды, тіпті Петір мен Пауылдан да көп. Босвелл өзінің «Ертедегі бір жынысты одақтар» еңбегінде Сергий мен Бахустың қарым-қатынасын романтикалық өлшем ретінде қарастыруға болады деп айтады. Ол екеуінің тіпті аделфопоизис немесе «аға жасау» деп аталатын рәсіммен біріктірілгенін айтты, бұл ертедегі христиандардың бір жынысты одағының немесе батасының түрі болды, бұл гомосексуализмге деген ертедегі христиандардың төзімді көзқарасын нығайтады. Босвеллдің еңбегінен кейін Сергий мен Бахус гомосексуалистік христиан қауымдастығында кеңінен құрметке ие болды. 1994 жылы гей-францискандық иконограф Роберт Ленцтің Сергий мен Бахустың иконасы алғаш рет Чикагодағы Гей-парадында көрсетілді, ол танымал гей-символына айналды.

The story of Sergius and Bacchus is told in the Greek text known as The Passion of Sergius and Bacchus. The story is ostensibly set during the reign of Roman emperor Galerius (305 to 311), though it contains a number of contradictions and anachronisms that make dating difficult. The work itself may date to the mid 5th century. According to the text, Sergius and Bacchus were Roman citizens and high ranking officers of the Roman army, but their conversion to Christianity was discovered when they attempted to avoid accompanying a Roman official into a pagan temple with the rest of his bodyguard. After they persisted in refusing to sacrifice to Jupiter in Galerius's presence, they were publicly humiliated by being chained, dressed in female attire and paraded around town. Galerius then sent them to Barbalissos in Mesopotamia to be tried by Antiochus, the military commander there and an old friend of Sergius. Antiochus could not convince them to give up their faith, however, and Bacchus was beaten to death. The next day, Bacchus's spirit appeared to Sergius and encouraged him to remain strong so they could be together forever. Over the next days, Sergius was also brutally tortured and finally executed at Resafa, where his death was marked by miraculous happenings. In the Tridentine calendar they shared the day with Pope Mark and the martyred pair Marcellus and Apuleius. In 1716, this day became the feast of Our Lady of the Rosary, and the commemoration of Sergius, Bacchus and the other saints was moved to 8 October. They were restored to 7 October in 1969. In the Byzantine Empire, they were venerated as protectors of the army. A large monastery church, the Little Hagia Sophia, was dedicated to them in Constantinople by Justinian I, probably in 527. According to legend, during the reign of Justin I, his nephew Justinian had been accused of plotting against the throne and was sentenced to death, which was reversed after Sergius and Bacchus appeared before Justin and vouched for Justinian's innocence. He was freed and restored to his title of Caesar. Justinian, in gratitude, vowed that he would dedicate a church to the saints once he became emperor. The construction of this Church of Saints Sergius and Bacchus, between 527 and 536 AD (only a short time before the erection of the Hagia Sophia between 532 and 537), was one of the first acts of the reign of Justinian I.

Sergius was a very popular saint in Syria and Christian Arabia. The city of Resafa, which became a bishop's see, took the name Sergiopolis and preserved his relics in a fortified basilica. Resafa was improved by Emperor Justinian and became one of the greatest pilgrimage centers in the East. Many other churches were built dedicated in the name of Sergius, sometimes with Bacchus. A church dedicated to Santi Sergio e Bacco was built in Rome in the 9th century. Christian art represents the two saints as soldiers in military garb with branches of palm in their hands. Their feast is observed on 7 October, and a Mass is assigned to them in the "Sacramentarium" of Pope Gelasius. The nomads of the desert looked upon Sergius as their special patron saint. In the Armenian Church traditions, Sergius, or Sarkis, was venerated as a Christian general in the Roman army. He was martyred with his son, Martyros, for witnessing to their faith in Christ. The feast is preceded by three day fasting where most abstain of food and water. The close friendship between the two is strongly emphasized in their hagiographies and traditions, making them one of the most famous examples of paired saints; the scholar John Boswell considers them to be the most influential set of such an archetype, more so than even Peter and Paul. In his Same Sex Unions in Premodern Europe, Boswell further argues that Sergius and Bacchus' relationship can be understood as having a romantic dimension, noting that the oldest text of their martyrology describes them as erastai, which can be translated as "lovers". He suggested that the two were even united in a rite known as adelphopoiesis or "brother making", which he argued was a type of early Christian same sex union or blessing, reinforcing his view of tolerant early Christian attitudes toward homosexuality. Regardless, in the wake of Boswell's work, Sergius and Bacchus have become popularly venerated in the gay Christian community. A 1994 icon of Sergius and Bacchus by the gay Franciscan iconographer Robert Lentz, first displayed at Chicago's Gay Pride Parade, has become a popular gay symbol.

Тарихилығы

Сергий мен Бахтың азап шегуі сенімсіз тарихи дерек көзі деп есептелді. Ол 5 ғасырдың ортасына жатқызылады және Сергий мен Бахқа 425 жылға дейін ешқандай табыну болғандығына дәлел жоқ, олар өлгеннен кейін бір ғасырдан астам уақыт өткен соң. Галлерий немесе Константин I-ге дейінгі императорлардың Сергий мен Бахтың schola gentilium-ін пайдаланғандығына ешқандай дәлел жоқ, себебі христиандарды қуғын-сүргін 4 ғасырдан бұрын әскерде басталған. Итальян ғалымы Пио Франчи де Кавальери Сергий мен Бахтың азап шегуі 363 жылы император Юлиан Мүртәд тұсында шейіт болған Ювентин мен Максиминнің ертерек, жоғалған азап шегуіне негізделгенін айтты. Ол әсіресе әйелдер киімімен көрсетілген жаза Юлианның христиан әскерлеріне қалай қарағанын көрсететінін атап өтті.