Кіріспе

Баниан ағашының түрлері – Фикус эластика, резеңке фикус, резеңке бұтасы, резеңке ағашы, резеңке өсімдігі немесе үнді резеңке бұтасы, үнді резеңке ағашы – Морасея тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер түрі, Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияның шығыс бөліктерінде өседі. Шри-Ланкада, Батыс Индияда және АҚШ-тың Флорида штатында жабайыланған. Көпте қолданылатын аттарына қарамастан, табиғи каучук өндірісінде қолданылмайды.

Сипаттама

Ол банян тобына жататын үлкен ағаш, биіктігі – , сирек – дейін жетеді, диаметрі – дейін болады. Көндіктің ауа тамырлары мен тіреу тамырлары топыраққа бекітіп, салмақты бұтақтарды ұстап тұрады. Оның жалтыраған, кең сопақ жапырақтары ұзындығы – , ені – шамасында; жапырақ мөлшері жас өсімдіктерде ең үлкен (кейде – дейін), ал ескі ағаштарда әлдеқайда кіші болады (әдетте – ). Жапырақтар апикальды меристемдегі қабықтың ішінде дамиды, ол жаңа жапырақ өскен сайын үлкейеді. Пісіп жетілгенде жапырақ жанып, қабық түсіп қалады. Жаңа жапырақтың ішінде тағы бір дамымаған жапырақ өсуге дайын тұрады.

Аңтану және жеміс беру

Ficus туысына жататын басқа да өсімдіктер сияқты, гүлдерінің тозаңдалуы үшін осы туысқан қарым-қатынаста дамыған шағатай құмырсқасының белгілі бір түрі қажет. Осы қарым-қатынастың нәтижесінде, каучук өсімдігі басқа тозаңдаушыларды тарту үшін аса жарқын немесе хош иісті гүлдер шығармайды. Жемісі – ұзынша келген, сары-жасыл түсті, кішкентай инжір, оны жеуге қиын; бұл жалған жемістер, олар тозаңдаушы жәндік бар жерлерде ғана құнарлы тұқымдарды қамтиды.

Ауқым

F. elastica табиғи ареалы солтүстікте Непалдан бастап Индонезия, Бутан, Солтүстік-Шығыс Үндістан, Мьянма, Қытайдың Юньнань провинциясы және Малайзияға дейін созылады. Ол Гавайи және Вест-Индияны қоса алғанда, әлемнің көптеген тропикалық аймақтарына кеңінен енгізілген. Еуропада ол Жерорта теңізі бассейнінің қоңыржай климатты аймақтарында кездеседі.

Өсіру және пайдалану

Үндістанның кейбір аймақтарында адамдар ағаштардың тамырларын жартастардың арасынан бағыттап, ақырында тірі көпірлер құрайды. Бүгінгі күнге дейін Үндістанның Мегалая штатында әуе тамырларынан тоқылған үлкен көпірлер сақталған. Бұл көпірлерге пайдаланылатын ағаштар өте ірі болғанымен, F. elastica-да 1 фут биіктіктегі өсімдікте де әуе тамырларын кездестіруге болады.

Қиыршық

Ficus elastica бүкіл әлемде сәндік өсімдік ретінде өсіріледі, мұз жармайтын климаттарда (бірақ жеңіл аязға да төзімді) тропикалық аймақтан Жерорта теңізіне дейін сыртта, ал суық климаттарда үй өсімдігі ретінде ішкі жағдайда өсіріледі. Гавайиде де өсірілсе де, оның табиғи түрде таралуына қажетті инжір арасының түрі онда жоқ. Көптеген өсімдіктер вегетативтік жолмен көбейтіледі. Бұл кесінділер немесе қабаттастыру арқылы жасалады. Өсіру кезінде ол жарқын күн сәулесін ұнатады, бірақ ыстық температураны жақтырмайды. Ол құрғақшылыққа жоғары төзімді, бірақ ылғалдылықты жақсы көреді және ылғалды, тропикалық жағдайларда жақсы өседі. Фикус эластикадан кеңірек, қатаң және тік жапырақтары бар сәндік гибридтер (мысалы, Робуста) шығарылған. Мұндай гибридтердің көптеген түрлері бар, көбінесе түрлі-түрлі жапырақтарымен ерекшеленеді.

Латекс

Өсімдіктің барлық бөліктері мол мөлшерде сүтті ақ түсті латекс қамтиды, ол өсімдік шырынынан бөлек химиялық қосылыс болып табылады және әртүрлі жасушаларда тасымалданады және сақталады. Бұл латекс бұрын резеңке жасауға қолданылған.