Кіріспе

Мәдениеттер аралық қарым-қатынас қағидаттары мәдени шекаралар арқылы мағыналы және дұрыс ақпарат алмасу процесін басшылыққа алады, бұл өзара құрметті сақтайды және қарама-қайшылықтарды азайтады. Мәдениеттер аралық қарым-қатынас екі түрлі мәдениет өкілдері арасындағы байланыс ретінде қарапайым түрде анықталады. Мәдениеттер арасындағы байланыстың қиындықтарын ескере отырып, құрметті мәдениеттер аралық әңгімелерді қамтамасыз ету үшін қағидалар жасалған. Бұл қағидалар жеке тұлғалардың нормативтік ережелеріне, құндылықтарына және қажеттіліктеріне, мәдени қарым-қатынастағы этиканы түсінуге және бір-біріне қатысты бұрынғы мәдени көзқарастарды жеңуге негізделген. Осы мақсаттар үшін мәдениет – символдардың, сенімдердің, көзқарастардың, құндылықтардың, күтулердің және мінез-құлық нормаларының ортақ жүйесі. Бұл мемлекеттік аумақта толығымен немесе ішінара тұратын, немесе ешқандай аумақта тұрмайтын адамдар тобын білдіреді. Сондықтан, бұл қағидалар турист көмек сұрағанда, екі тәуелсіз корпорация операцияларын біріктіруге тырысқанда, немесе саясаткерлер әлемдік бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізуге тырысқанда да маңызды болып табылады. Бұл тақырыптың маңыздылығын арттырған екі фактор бар:
Коммуникация және көлік технологияларының жетілуі бұрын тұрақты мәдениеттердің бұрыннан құрылмаған жағдайларда кездесуіне мүмкіндік берді, мысалы, интернет делдалсыз байланыс желілерін ашады, ал әуе компаниялары әртүрлі елдердің азаматтарын бейтаныс ортаға көшіреді. Тәжірибе көрсеткендей, мәдени шекараны кесіп өтудің өзі қауіпті деп есептелуі мүмкін, ал өзара әрекеттесуге жасалған оң әрекеттер қорғаныс реакциясын тудыруы мүмкін. Түсініспеушілікке себеп болатын шағын кемшіліктерге артық сезімталдық немесе ренжуге қатты қорқу себеп болуы мүмкін; Кейбір топтар жаһандану құбылысы мәдени әртүрлілікті азайтып, түсініспеушілік мүмкіндігін төмендетті деп санайды, бірақ адамдарды біртекті нарық ретінде сипаттау – бұл қарапайым көзқарас. Бір өнім немесе бренд тек белгілі бір сатып алушылар тобының материалдық мүдделеріне ғана сай келеді, ал оның сату көрсеткіштері мәдениеттерді бөлетін көптеген факторларға әсер етпейді.

Не нәрсе дұрыс болмақ?

Әр түрлі мәдениеттер хабарды әртүрлі кодтайды және түсіндіреді, бұл түсініспеушілік мүмкіндігін арттырады. Әртүрлі мәдени жүйелер мен саяси жағдайларға байланысты, әртүрлі мәдени ортада өскен адамдар бір-бірінің кездейсоқ әрекеттерінен тез ренжіп қалуы мүмкін <Günthner, S., & Luckmann, T, 2001>

Құқықтар, құндылықтар және қажеттіліктер

Кейбір мәдени ерекшеліктерді анықтау оңай болады: адамдар мәртебеге қаншалықты мән береді немесе материалдық байлықты көрсетуге тырысады ма. Дегенмен, көптеген құқықтар өздігінен түсінілетін, құндылықтар көрінетін, ал қажеттіліктер айтылмаған болып қалады (қауіпсіздік, сенімділік, махаббат, топқа жататындығын сезіну, өзіне деген құрмет және өз мақсаттарына жете алу мүмкіндігі). Мысалы, жеке қауіпсіздік, қадір-қасиет және бақылау мәселелері денесі сау және мүмкіндігі шектеулі адамдар арасында мүлдем басқаша болады. Сол сияқты, қатаң таптық құрылымға негіделген мәдениеттен келген адам еңбекқормен кездессе немесе расизм, сексизм немесе діни төзбеушілік болған жағдайда құрметке қатысты мәселелер туындауы мүмкін. Мұндай жағдайларда, екінші адамның дұрыс рөлі немесе "орны" туралы, олардың өмірін кім басқаратыны және сыртқы әлемге қалай ұсынып жүргендері туралы даулар кезінде жекелік маңызды болады. Шындығында, бұл билікке терең байланысты, әлеуметтік, экономикалық және/немесе саяси иерархияда кім жоғары тұрғанымен байланысты. Отбасы мүшелері немесе ұзақ жылдар бойы бәсекелес болып келгендер өзара бәсекелесуге құмар болуы мүмкін.

Мәдениеттер аралық қарым-қатынас этикасы

Коммуникация – бұл ешкімнен қашып құтыла алмайтын нәрсе және ол көптеген түрде болады. Егер бір мәдениет өкілі екінші мәдениетке түсіндірілуге тиіс хабар жіберсе, мәдениеттер аралық коммуникация орын алады. Бұл қашан орын алатынын білу, коммуникация қалай жүзеге асырылатыны туралы дұрыс шешімдер қабылдау үшін маңызды. Мәдениеттер аралық коммуникация этикасы – түрлі құндылықтарды зерттеу, осы құндылықтардың мәнін қалыптастыратын және олардың сипатын анықтайтын әңгімелер, сондай-ақ постмодерн әлеміндегі әртүрліліктерде конструктивті диалогты қамтамасыз ететін тәжірибелерді қамтиды. Кез келген этикалық дилеммада, ниетті, іс-әрекетті, амалдарды, салдарды, соңғы мақсатты, жағдайды және жағдайдың мәдени контекстін ескере отырып, қиын таңдау жасау қажет. Әсіресе мәдениеттер аралық шешім қабылдау кезінде, өз мәдени сенімдерің мен құндылықтарыңды сақтау мен басқа мәдениеттің құндылықтарын қарастыру арасында таңдау жасау қиын болуы мүмкін. Әртүрлі құндылықтарды, сенімдерді мойындау басқа мәдениет өкілімен қарым-қатынас жасауға көмектеседі. Мәдениеттер аралық коммуникация туралы білім және оны тиімді қолдану дағдысы мәдени айырмашылықтарды жеңуге, проблемаларды азайтуға және үйлесімді, өнімді қарым-қатынастарға қол жеткізуге көмектеседі. Бұл бүгінгі таңда жаһандық нарыққа ие әлемде ерекше маңызды.

Қорытындылар

Адамдар бір-бірінің ниеттерін қате түсінуі мүмкін. Мысалы, бір топ өздерінің сенімдері туралы ақпарат алмасып жатыр деп ойлауы мүмкін, ал екінші топ мінез-құлықты өзгерту бойынша келіссөздер жүргізіп жатыр деп санайды. Мұндай жағдай екі тараптың бастапқыда бір-біріне толыққанды шыншыл болмауынан туындайды. Жеке тұлғалар өздерінің жеке өмірін қорғағысы келеді, корпорациялар өнеркәсіптік шпионажға қатысты алаңдауы мүмкін, ал саясаткерлер ұлттық мүдделер үшін құпиялылық талаптарымен байланысты болуы мүмкін. Дегенмен, өзара әрекеттесудің мақсатын нақтылау шатасуды болдырмау үшін өте маңызды. Сондай-ақ, барлық қатысушылар өзара әрекеттесудің мәні мен мақсатын түсінуі үшін нақты күн тәртібін белгілеу тиімді. Тілдердің меңгеру деңгейі әртүрлі болғанда, өзіңіздің ойыңызды бес түрлі жолмен түсіндіру қарым-қатынасты жақсартады: Сленг пен фразеологизмдерді қолданудан аулақ болыңыз, тек ең нақты мағынаны беретін сөздерді таңдаңыз. Мұқият тыңдаңыз және күмәнда болса, түсінгеніңізді растауды сұраңыз (особенно жергілікті акцент пен айтылу ерекшеліктері болса). Акцент пен интонация мағынаның айтарлықтай өзгеруіне әкелуі мүмкін екенін мойындаңыз. Жергілікті қарым-қатынас ережелері мен стильдерін құрметтеңіз және дене тіліндегі өзгерістерге назар аударыңыз. Олармен қарым-қатынас жасамас бұрын, өз мәдениетіңізді олардың көзқарасымен қарастыратын әдебиеттерді оқып, олардың сіздің мәдениетіңізге қатысты пікірлерін зерттеңіз. Бұл сізге олардың мәдениетінде қонақ ретінде сіздің мәдениетіңізге қатысты күтілетін көзқарастарға дайындалуға мүмкіндік береді. Пікірлерді жұмсарту және еркіндік қалдыратын сұраныстар жасау сияқты әдептілік стратегияларын қолданыңыз. Қажет болған жағдайда эвфемизмдерді пайдаланыңыз. Эвфемизмдерді тиімді қолдану қарсы тараптың қадір-қасиетін сақтап, олардың сізді қабылдауын жеңілдетеді. Орынды жағдайда, басқа адамның сезімдерімен бірге сезінуге тырысыңыз (Moeschler, J, 2007). Егер олардың тілін үйрену мүмкін болмаса, бірнеше сөз үйреніп, құрмет көрсетіңіз. Барлық маңызды жағдайларда аудармашы хабарды жеткізе алады. Жазғанда, сөздердің таңдауы оқырман мен жазушы арасындағы қарым-қатынасты көрсетеді, сондықтан мәтінге көбірек ой және көңіл бөлу керек, себебі оны алушы мұқият талдауы мүмкін.