Кіріспе

Италиялық саясаткер (туған 1966 жылы)

Энрико Летта (enˈriːko ˈlɛtta; туылған 20 тамыз 1966) – 2013 жылғы сәуірден 2014 жылғы ақпанға дейін Италияның премьер-министрі қызметін атқарған, орталық-сол және орталық-оң партияларының кең коалициясын басқарған итальяндық саясаткер. 2021 жылғы наурыздан 2023 жылғы наурызға дейін Демократиялық партияның (ДП) басшысы болды. Академик ретінде жұмыс істегеннен кейін Летта 1998 жылы саясатқа қадам басты, ол министрлікте Еуропалық саясат министрі болып тағайындалды, ол 1999 жылға дейін өнеркәсіп, сауда және қолөнер министрі болып тағайындалды. 2001 жылы ол депутаттар палатасына сайланғаннан кейін министрліктегі қызметтен кетті. 2006 жылдан 2008 жылға дейін Министрлер кабинетінің хатшысы болып тағайындалды. 2007 жылы Летта Демократиялық партияның негіс қалаушыларының бірі болды, ал 2009 жылы оның хатшысының орынбасары болып сайланды. 2013 жылғы Италиядағы жалпы сайлаудың нәтижесі шешімсіз болғаннан кейін және партия басшылары арасындағы келіссөздерден кейін президент Джорджо Наполитано оған Ұлы дағдарыстан кейін Италияны қамтыған экономикалық және әлеуметтік дағдарысты жеңілдету үшін Леттаның ДП, орталық-оң «Халықтың Азаттығы» (PdL) және орталықшыл «Азаматтық таңдау» партияларынан тұратын ұлттық бірлік үкіметін (Летта кабинеті) құруды тапсырды. Партиялар арасындағы келісімнен кейін Летта ДП хатшысының орынбасары лауазымынан кетіп, 2013 жылдың 28 сәуірінде Италияның премьер-министрі болып тағайындалды. Оның үкіметі жастардың жұмыссыздығын азайту үшін Еуропалық Одақтан қаржыландыру келісімін қамтамасыз ету арқылы экономикалық жаңғыруға көмектесуге тырысты және партиялық субсидияларды жойды, бұл итальян саясатының маңызды кезеңі ретінде қарастырылды, себебі ол көп жылдар бойы мемлекеттік қаражатқа тәуелді болған. Летта 2015 жылғы Еуропалық көші-қон дағдарысының бастапқы кезеңдеріне де тап болды, соның ішінде 2013 жылғы Лампедузадағы көші-қон кемесінің апатқа ұшырауы, Жерорта теңізі тарихындағы ең қайғылы кеме апаты; жауап ретінде Летта теңіз шекараларын күзету және көші-қоншыларды құтқару үшін «Mare Nostrum» операциясын іске қосты. 2013 жылдың қарашасында PdL басшысы Сильвио Берлускони премьер-министрді ауыстыру үшін өз партиясының үкіметке қолдауын кері тартуға тырысты; жауап ретінде кабинеттің барлық орталық-оң министрлері PdL-ден шығып, жаңа партия құрды, олар Леттаға қолдау көрсетуді жалғастыруды ниеттенді. Лауазымын сақтап қалғанмен, 2013 жылдың желтоқсанында Маттео Ренцидің ДП хатшысы болып сайлануы ДП ішіндегі маңызды басшылық шиеленістерін көпшілік назарына әкелді. Бірнеше апта бойы өзгерістерге ұмтылуды жоққа шығарғаннан кейін, Ренци 2014 жылдың 13 ақпанында Леттаға премьер-министр лауазымына үміткер ретінде үміткерлік тастады. Летта әріптестерінің қолдауын тез арада жоғалтып, 22 ақпанда премьер-министр лауазымынан кетті. Қызметтен кеткеннен кейін Летта саясаттан шеттеді, Италияны қалдырып, Париждегі Sciences Po халықаралық қатынастар мектебінің деканы болып тағайындалды. 2021 жылдың наурызында партия хатшысы Никола Зингаретти партия ішіндегі шиеленістердің күшеюінен кейін отставкаға кетті. Партияның көптеген көрнекті мүшелері Леттадан жаңа басшы болуын сұрады; бірнеше күннен кейін Летта кандидатураны қабылдау үшін Италияға оралатынын жариялады және 2021 жылдың 14 наурызында ұлттық ассамблея оны жаңа хатшы етіп сайлады. 2021 жылдың 4 қазанында Летта Сиена округінен депутаттар палатасына сайланды.

Ерте өмір және білім

Летта Тосканадағы Пиза қаласында, Абруццода туған математика профессоры Джорджио Летта мен Сассариде туып, Порто-Торресте өскен Анна Банчи отбасында дүниеге келді. Джорджио Летта Пиза университетінде ықтималдық теориясын оқытқан, сондай-ақ Линцеан академиясының және Ұлттық ғылым академиясының мүшесі болған. Балалық шағының бір бөлігін Страсбургте өткізгеннен кейін Летта Италияда Пизадағы Галилео Галилей классикалық лицейінде білім алды. Ол Пиза университетінен саяси ғылымдар мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды, ал кейіннен университет статусына ие Сант-Анна жоғары оқу орнында докторлық диссертациясын қорғады. 2001 жылдан 2003 жылға дейін Летта Варесе қаласының жанындағы Карло Каттанео университетінде профессор болып жұмыс істеді, содан кейін 2003 жылы Пизадағы Сант-Анна мектебінде және 2004 жылы Париждегі HEC Business School-да сабақ берді.

Саяси мансап

Католик Летта өзінің саяси мансабын Италияны шамамен елу жыл бойы басқарған орталықшыл және рим-католик партиясы – Христиан демократиясы (ХД) партиясында бастады. 1991 жылдан 1995 жылға дейін Летта Еуропалық халық партиясы жастарының президенті болды. Амато үкіметінде ол Сыртқы сауда министрі лауазымын да атқарды. 2001 жылғы Италиядағы жалпы сайлауда Летта «Демократия – бостандық» – «Дизай» партиясынан, Италия халық партиясының қосылған жаңадан құрылған орталықшыл ұйымының мүшесі ретінде Депутаттар палатасына сайланды. Келесі жылы ол «Дизай» партиясының экономикалық саясаты жөніндегі ұлттық жауаптысы болып тағайындалды. 2004 жылы Летта Еуропалық парламентке шамамен 179 000 дауыспен, «Зәйтүн ағашы» тізімі бойынша сайланды және Еуропалық либералдар мен демократтар альянсы (ЕЛДА) тобына қосылды. Еуропарламент мүшесі ретінде ол Экономика және валюта мәселелері жөніндегі комитетке мүше болды. Летта Магриб елдерімен және Араб Магриб одағымен қарым-қатынастар жөніндегі комитетте де жұмыс істеді. 2006 жылы Летта Депутаттар палатасына қайта сайланды және Романо Продидің екінші үкіметінде Министрлер кеңесінің хатшысы болып тағайындалды, осылайша ол Сильвио Берлусконидің кезегі біткен кабинетінде сол лауазымды атқарған ағасы Джанни Леттаның орнын басты. Бұл лауазымда ол премьер-министр Продидің ең жақын кеңесшісі болды және үкіметтегі ең ықпалды саясаткерлердің біріне айналды. Алайда, әділет министрі Клементе Мастелланың отставкасынан туындаған көпшіліктегі шиеленістердің салдарынан Проди үкіметі екі жылдан кейін құлап кетті. 2008 жылғы Италиядағы жалпы сайлауда оңшыл орталықтың жеңісінен кейін Летта Берлусконидің IV кабинеті ант берген кезде бұл лауазымды ағасына қайтарды.

Басшылық сайлауға үміткерлік

2007 жылы Летта басқа да The Daisy мүшелерімен бірге The Daisy және Сол жақ демократтарының бірігуінен құрылған жаңа орталық-солшыл партия – Демократиялық партияға (PD) қосылды. Партияның негізін қалаушы мүшесі болған Летта, ашық түріде өткен алғашқы басшылық сайлауға қатысты. Ол өзінің кандидатурасын 2007 жылдың шілдесінде YouTube видеосы арқылы жариялады. Жарияланғаннан кейін бірнеше апта өткен соң, ол PD-ны Уикипедиямен салыстырып, былай деді: «Уикипедиядағыдай, PD-да да жүздеген мың мүшелер өз үлесін, өз білігін салуы керек, ал кейбір салаларда олардың білігі мен дағдылары менің және орталық-солшыл көшбасшыларының білімінен артық болуы мүмкін». Өз кандидатурасын қолдау үшін Летта 360 қауымдастығын құрды, ол негізінен The Daisy-дің бұрынғы мүшелерінен тұратын орталық және христиандық-солшыл топ. Леттаның кандидатурасын Италияның орталық-солшылдарының көрнекті өкілдері – Франческо Коссига, Паоло Де Кастро, Джанни Пителла, Вито Де Филиппо және The Daisy-дің көптеген бұрынғы мүшелері қолдады. Сонымен қатар, Летта фракциясы премьер-министр Романо Продиге жақын саналатын саясаткерлерден құралды, ол христиандық-солшыл профессор және итальяндық орталық-солшылдардың негізін қалаушысы. Дегенмен, Летта Демократиялық партияның құрылуына ең көп үлес қосқан және орталық-солшылдардың болашақ көшбасшысы деп саналған, Римнің қазіргі мэрі Уолтер Велтронимен күш сынасуға тиіс болды. Алғашқы сайлауда Велтрони 75,8% дауыспен сенім білдіріп жеңіске жетті, одан кейін бұрынғы денсаулық сақтау министрі Рози Бинди 12,9%, ал Летта 11,0% дауыс жинады. Алғашқы сайлаудан кейін Велтрони Леттаны еңбек мәселелері жөніндегі ұлттық жауапты етіп тағайындады. 2008 жылдың мамыр айында 2008 жылғы сайлаудағы жеңілістен кейін Летта Италияда құрылған екінші және соңғы көлеңкелік кабинетте Еңбек және әлеуметтік саясат министрі болып тағайындалды.

Демократиялық партияның хатшысы орынбасары

2009 жылғы көшбасшылық сайлау кезінде Летта партияның ұлттық съезімен хатшы орынбасарына тағайындалған социал-демократ Пьер Луиджи Берсаниді қолдады. 2010 жылдың маусым айында Летта Веронада үш күндік кездесу ұйымдастырды, оның барысында ол өз қауымдастығында Венето және Шығыс Ломбардиядағы ең ірі партия – «Лега Нордтың» кәсіпкерлері мен негізгі басшыларымен кездесті. «Солтүстік лагері» кезінде жарияланған солтүстік демократтары арасындағы сауалнама олардың Берлусконидің «Азаттық халқынан» гөрі «Лега Норд»пен одақтасуға көбірек құлшынғанын көрсетті. Леттаны Роберто Марони мен Умберто Босси де мақтады. 2013 жылғы Италиядағы жалпы сайлауда Берсани басқарған орта-солшыл «Италияның ортақ игілігі» одағы депутаттар палатасында орынның басым көпшілігін жеңіп алды, бұл көпшілік бонусының арқасында жеңімпаз партияға бөлген орын саны үш есеге артты, ал халықтың дауыс беруі бойынша бұрынғы премьер-министр Берлусконидің орта-оңшыл одағын шамалы айырмамен басып өтті. Содан кейін комедияшы Беппе Гриллоның жаңа «Бес жұлдыз» қозғалысы үшінші күш болып, келе жатқан премьер-министр Марио Монтидің орталық коалициясынан оқ бойымен алға шықты. Сенатта ешбір саяси топ немесе партия абсолютті көпшілікке ие бола алмады, нәтижесінде парламент тоқтап қалды. 2013 жылдың 20 сәуірінде Берсани президенттік сайлауда Франко Марини мен Романо Проди жеңілгеннен кейін хатшы лауазымынан кеткен кезде, ПД-ның барлық басшылығы, оның ішінде хатшы орынбасары Летта да өз қызметтерінен бас тартты.

Үкімет құруы

2013 жылғы Италия президенттік сайлауында бес рет нәтижесіз дауыс беруден кейін, қазіргі президент Джорджо Наполитано Куириналь сарайында қайта сайлануға келісті. Ақырында, Наполитано елдің институттарының тұрақтылығын сақтау мақсатымен тағы бір мерзімге қызмет етуге келісті. Наполитано 20 сәуірде 2013 жылы 1007 мүмкін дауыстан 738-ін алып, жеңілдікпен қайта сайланды және 22 сәуірде 2013 жылы конституциялық және сайлау реформаларын сұраған сөйлесінен кейін ант берді. Қайта сайланғаннан кейін Наполитано бірден Депутаттар палатасының, Сенаттың және саяси күштердің төрағаларымен кеңесулер бастады. Бұрынғы әрекеті Берсанимен сәтсіз аяқталғаннан кейін, президенттің өзі сарапшылар тобын құрды (баспасөз бұл топты «ақылдылар» деп атады), елдегі тұрақты экономикалық қиындықтармен күресу және жұмыссыздықтың өсуіне қарсы шаралар қабылдау үшін басымдықтарды анықтау және күн тәртібін жасау мақсатында. 2013 жылдың 24 сәуірінде президент Наполитано бірнеше апталық саяси тұйықталудан кейін Энрико Леттаны үкімет құруға шақырды. 27 сәуірде Летта орталық-солшыл Демократиялық партияның, Сильвио Берлусконидің оңшыл «Халықтың бостандығы» (PdL) партиясының және келе жатқан премьер-министр Марио Монтидің орталық «Азаматтық таңдау» партиясының қолдауымен үлкен коалициялық үкіметті басқару міндетін ресми түрде қабылдады. Ол құрған үкімет Италия Республикасы тарихында соңғы сайлауда қатысқан барлық ірі коалициялардың өкілдерін қамтыған алғашқы үкімет болды. Берлусконидің ең сенімді кеңесшілерінің бірі – оның туысы Джанни Леттамен тығыз қарым-қатынасы екі қарсыласатын топ арасындағы қатал антагонизмді жеңудің жолы ретінде қарастырылды. Летта «Халықтың бостандығы» партиясының хатшысы Анжелино Альфаноны вице-премьер етіп тағайындады. Жаңа үкімет 28 сәуірде ресми түрде ант берді. Ант беру рәсімі кезінде Чиги сарайының сыртында бір адам оқ атып, екі карабинерді жарақаттады. Шабуыл жасаған Луиджи Преити ұсталды және ол саясаткерлерді өлтіруді немесе кем дегенде «саясаттың символын» атқылағысы келгенін, сондай-ақ жұмыссыздық пен жақындағы ажырысуының салдарынан үмітсіздікке ұшырағанын мәлімдеді. 29 сәуірде Леттаның үкіметі палатадағы сенім дауысын 453 дауыспен, 152 қарсы және 17 қалысқанмен жеңіп алды. Келесі күні ол Сенаттан да сенім дауысын жеңіп алды, нәтижесі 233 дауыс «жақ», 59 дауыс «қарсы» және 18 қалысқан. Парламент алдындағы алғашқы сөзінде Летта «қасиеттілікті, қарапайымдылықты және ар-намысты қалпына келтіру қажеттігін» атап өтті, сондай-ақ саясаттың шығындарын азайтуды ұсынды.

Экономикалық саясат

Премьер-министр болған кезінде Летта Ұлы рецессия және одан кейінгі Еуропалық қарыз дағдарысынан туындаған ауыр әлеуметтік-экономикалық дағдарысқа тап болды. 2013 жылы елдің маңызды мәселелерінің бірі – жастардың жоғары жұмыссыздық деңгейі болды, ол шамамен 40% құрады. Бұл мәселені шешу үшін 2013 жылдың 14 маусымында Летта Чиги сарайында Италия, Германия, Франция және Испанияның экономика, қаржы және еңбек министрлерімен кездесу ұйымдастырды, олар жұмыссыздықты азайтуға бағытталған ортақ Еуроодақ саясатын келісуді мақсат етті. 15 маусымда үкімет экономикалық жаңғыруға мүмкіндік беретін жұмысқа орналасу саясаты туралы «Іс-қимыл жарлығын» бекітті. Жарлық 2013 жылдың шілде және тамыз айлары аралығында Парламенттің сенім дауысымен мақұлданды. Бұл реформаны құрылысқа қарсы «Бес жұлдыз» қозғалысы қатаң сынады. 29 тамызда үкімет Марио Монти технократтық үкіметі енгізген IMU, яғни негізгі тұрғын үйлер мен шаруашылық ғимараттарына арналған жылжымайтын мүлік салығын жойды.

Иммиграциялық саясат

Ливия мен Сириядағы азаматтық соғыстардың салдарынан 2013 жылы премьер-министрлік қызметке келген Леттаның алдындағы басты мәселе Италияға заңсыз көшіп келудің жоғары деңгейі болды. 2013 жылдың 3 қазанында Ливиядан Италияға бет алған мигранттарды тасымалдаған қайық Италияның Лампедуза аралының жанында батып кетті. Хабарларға қарағанда, қайық Ливияның Мисрата қаласынан шыққан, бірақ мигранттардың көп бөлігі Эритрея, Сомали және Ганадан келген адамдар еді. Италияның жағалау күзет қызметінің жедел әрекеттері нәтижесінде 155 адам құтқарылды. 12 қазанда қайықтың ішіндегі денелерді іздеуден кейін расталған қаза болғандардың саны 359-ға жетті, бірақ тағы да көп денелер табылмады; кейіннен "360-тан астам" адам қаза тапқандығы хабарланды, бұл Жерорта теңізіндегі ең ауыр кеме апаты болды. Лампедузадағы трагедиядан кейін премьер-министр Летта Сицилия бұғазындағы ұлттық патрульдеуді күшейтуге шешім қабылдады және "Маре Нострум" операциясына рұқсат берді. Бұл әскери-гуманитарлық операцияның екі мақсаты болды: теңіздегі адам өмірін сақтау және мигранттарды заңсыз тасымалдаумен күресу. Бұл операцияның нәтижесінде Африка мен Таяу Шығыстан келген 150 000-нан астам мигрант Еуропаға жетті. Операция оның премьер-министрлік өкілеттігі аяқталғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, 2014 жылдың 31 қазанында тоқтатылды.

Сыртқы саясат

Еуропалық идеяларды қолдаған Летта, 30 сәуірде қызметке кіріскеннен кейін бірнеше күн өткен соң алғашқы рет кездескен шетелдік көшбасшы Ангела Меркель сияқты басқа да көрнекті еуропалық көшбасшылармен жақын қарым-қатынас орнатты. Летта Франция президенті Франсуа Олландпен де жылы қарым-қатынас құрды, олар экономикалық дағдарысқа қарсы күресте ескірген саналатын қатаң үнемдеу саясатына ортақ көзқарас білдірді; Летта мен Олланд жиі инвестицияларға мемлекеттік шығындарды ұлғайту қажеттігін баса көрсетті. 17 және 18 маусымда Летта Солтүстік Ирландиядағы Лох-Эрн қаласында өткен G8 саммитіне қатысты. Саммит барысында Летта АҚШ президенті Барак Обамамен алғашқы екіжақты кездесуін өткізді. 17 қазанда Летта Ақ үйге президент Обама шақырды, ол Италия премьер-министрінің реформа жоспарына өте әсерленгенін айтты. 5 және 6 қыркүйекте Летта Санкт-Петербургте өткен G20 саммитіне қатысты. Саммит Сирия азамат соғысының салдарына арналды. Летта Біріккен Ұлттар Ұйымы тарапынан ұсынылған дағдарысты дипломатиялық жолмен шешуді қолдады. 25 қыркүйекте БҰҰ Бас Ассамблеясы алдында сөйлеген сөзінде Летта БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесін тереңдетіп реформалау қажеттігін айтты.

2013 жылғы қыркүйектегі үкіметтік дағдарыс

2013 жылдың 28 қыркүйегінде «Азаттық халқы» партиясының бес министрі көшбасшысы Сильвио Берлусконидің бұйрығымен қызметінен кетті. Олар ҚҚС-ты 21 пайыздан 22 пайызға көтеруді болдырмайтын жарлықты кейінге шегерген шешімді себеп ретінде көрсетті, осылайша үкіметтік дағдарыс туды. Келесі күні Летта президент Наполитаномен кездесіп, дағдарысты шешудің мүмкін болатын жолдарын талқылады. Мемлекет басшысы парламентті тек басқа амал қалмаған жағдайда ғана таратуға дайын екенін мәлімдеді. Келесі күндері PdL партиясының ондаған мүшелері Берлускониге қарсы шығып, үкіметті қолдау үшін дауыс беруге дайындалды, бұл оны Премьер-министрді қолдайтынын жариялауға мәжбүр етті. 2 қазанда үкімет Сенатта 235 дауыспен «жақ», 70 дауыспен «қарсы» нәтиже көрсетті, ал Өкілдер палатасында 435 дауыспен «жақ», 162 дауыспен «қарсы» болды. Осылайша Летта үкіметін жалғастыра алды. 23 қарашада Сенат Берлускониді Парламенттен шығару туралы дауыс берді, себебі бірнеше ай бұрын соңғы инстанция соты мен Кассациялық сот оны салық алаяқтығына кінәлі деп тапқан болатын. Ол екі жылдан астам мерзімге бас бостандығынан айырылғандықтан, Сенат оны Парламенттен шығарып, алты жылға заң шығару қызметін атқарудан шеттетуге шешім қабылдады. Парламенттен шығарылғаннан кейін Берлускони, PdL партиясын бірнеше күн бұрын таратып, «Forza Italia» партиясын қайта құрды және үкіметке қолдауын кері алып қойды. Алайда, ішкі істер министрі Анхелино Альфано бұрынғы көшбасшысына ермеді, ол және басқа министрлер мен көптеген парламентарийлер «Жаңа оңшыл орталық» партиясын құрып, үкіметте қалды. Кейіннен 2013 жылдың желтоқсанында үкімет Сенатта 173 дауыспен, ал Өкілдер палатасында 350 дауыспен сенімсіздік дауысын жеңіп алды. 2014 жылдың 26 қаңтарында Ауыл шаруашылығы министрі Нунзия Де Жироламо өзінің туған қаласы Беневентодағы жергілікті денсаулық сақтау жүйесіндегі дауға байланысты дұрыс емес мінез-құлық көрсеткені туралы айыптауларға байланысты қызметінен кетті. Оның отставкасын Летта келесі күні қабылдады және министрлік қызметін уақытша өзіне жүктеді.

Отставка

2013 жылдың 8 желтоқсанында Флоренция қаласының мэрі Маттео Ренци Демократиялық партияның төраға сайлауында үлкен артықшылықпен жеңіске жетті, бұл оның жаңа премьер-министр болу мүмкіндігі туралы әңгімелерді дереу қозғады. 2014 жылдың 17 қаңтарында La7 телеарнасының «Le invasioni barbariche» бағдарламасында, премьер-министр Леттамен арадағы шиеленіс туралы сұрақтарға жауап берген кезде, Ренци партияласы Леттаны алаңдамауға шақыру үшін #enricostaisereno («Энрико уайымдама») деген хэштегті Twitter-ге жариялады, оның Леттаға қарсы ешқандай қастандық жоқ екенін көрсетуге тырысты. Италия экономикалық реформаларының баяу қарқынына байланысты күшейген сын Леттаны өз партиясының ішінде оқшаулап қалдырды. 2014 жылдың 13 ақпанында Демократиялық партияның отырысында партия басшылығы Ренцидің «жаңа үкімет, жаңа кезең және радикалды реформалар бағдарламасы» деген ұсынысын мақұлдады. Партия Ренцидің ұсынысын 136 дауыспен, 16 қарсы дауыспен және екі қалыс қалған дауыспен қолдағаннан кейін Летта президент Наполитаномен екіжақты кездесу үшін Квиринал сарайына барды. 14 ақпанда Летта премьер-министр қызметінен кетті. Леттаның отставкасынан кейін Ренци 17 ақпанда президент Наполитанодан жаңа үкімет құру жұмысын алды және 22 ақпанда премьер-министр ретінде ресми түрде ант берді.

Академиялық мансап

2015 жылы Летта премьер-министр Ренци ұсынған жаңа сайлау заңына қарсы дауыс бергеннен кейін, Депутаттар палатасының мүшелігінен кетті; сонымен бірге ол ДП мүшелігін жаңартпайтынын мәлімдеді. 2015 жылдың сәуір айында Летта Парижге көшіп, Sciences Po, саяси ғылымдар жоғары оқу орнында оқытумен айналысты. 1 қыркүйектен бастап ол осы институттың Париж халықаралық істер мектебінің (PSIA) деканы болды. Sciences Po-ға деген адалдығымен қатар, ол Сидней технологиялық университетінде және Калифорния университеті, Сан-Диего университетінің жаһандық саясат және стратегия мектебінде оқытушылық тәжірибе жинады. Сол жылы Летта жас итальяндықтарға арналған саяси ғылымдар курсын – Scuola di Politiche (Саясаттану мектебін) ашты. 2016 жылы Летта Сенаттың өкілеттіктерін азайту мақсатындағы Ренци ұсынған конституциялық реформаны қолдады. Сол жылы ол Жак Делор институтымен бірлесіп, Еуропалық мәселелерге бағытталған саяси ғылымдар мектебін құрды, ол "Нотр-Европа академиясы" деп аталды. 2017 жылдың қазан айында Летта Францияда мемлекеттік басқару және мемлекеттік әкімшілікті реформалау жөніндегі жаңа қоғамдық комиссия – Comitè Action Publique 2022-ге қосылды, оған президент Эммануэль Макрон күшті қолдау көрсетті. 2019 жылдың наурыз айында Никола Зингареттидің ДП төрағалығына сайлауда жеңіске жеткеннен кейін Летта төрт жылдан кейін партияға қайта қосылатынын жариялады. Сол жылы Летта Томас Пикетти мен Тарман Шанмугаратнамның төрағалығымен Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасының (БҰҰДП) жылдық Адам дамуы туралы есебінің кеңесші кеңесінде де жұмыс істеді. 2020 жылы ол депутаттар санын азайтуға бағытталған конституциялық реформаны қолдады, оны екі палаталы жүйеден арылудың алғашқы қадамы деп есептеді. Саяси мансабынан кейін Летта көптеген корпорациялар мен халықаралық ұйымдардың кеңесшісі болды, мысалы, 2016 жылы директорлар кеңесінің мүшесі болған Abertis, 2016 жылдан бері Глобалды консультативтік кеңес мүшесі болып қызмет ететін Amundi, 2016 жылдан бері аға кеңесшісі болып жұмыс істейтін Eurasia Group, 2019 жылдан бастап Халықаралық консультативтік кеңесінде қызмет ететін Publicis және Халықаралық консультативтік кеңес мүшесі болған Tikehau Capital. Летта көптеген коммерциялық емес ұйымдардың мүшесі, олардың ішінде Халықаралық гендерлік чемпиондар (IGC), Британдық кеңес, Re Imagine Europa, Еуропалық тобын басқарған Үшжақты комиссия, Италияның Аспен институты (ол атқару комитетінде қызмет етті), Associazione Italia ASEAN (оның төрағасы болды) және Institut de Prospective Economique du Monde Méditerranéen (IPEMED) бар.

Демократиялық партияның хатшысы

2021 жылдың қаңтар айында премьер-министр Джузеппе Конте отставкаға кетуге мәжбүр болған үкіметтік дағдарыстан кейін Марио Драги басшылығымен Ұлттық бірлік үкіметі құрылды. Драги үкіметі құрылған кезде Зингаретти партияның азшылық бөлігінен дағдарысты басқаруы мен Контеге берген күшті қолдауы үшін қатты сынға ұшырады. 4 наурызда, бірнеше апталық ішкі тартыстардан кейін Зингаретти партия ішіндегі билік күресіне «қатысып, ұялғанын» айтып, хатшы лауазымынан кетуін мәлімдеді. Келесі күндері ПД-ның көптеген көрнекті мүшелері, оның ішінде Зингареттидің өзі, сондай-ақ бұрынғы премьер-министр Паоло Джентилони, бұрынғы партия хатшысы Дарио Франческини және Эмилия-Романья облысының президенті Стефано Боначчини, бұрынғы Леттадан партияның жаңа басшысы болуын сұрады. Бастапқыда тартынғаннан кейін Летта бұл мүмкіндікті бағалау үшін бірнеше күн қажет екенін мәлімдеді. 12 наурызда ол жаңа партия басшысы ретіндегі кандидатурасын ресми түрде қабылдады. 14 наурызда ПД ұлттық ассамблеясы Леттаны 860 дауыспен мақұлдады, 2 қарсы және 4 қалыс дауыс берді. 17 наурызда Летта Пеппе Провенцано мен Ирен Тиньяллиді өзінің орынбасар хатшылары етіп тағайындады. Келесі күні ол сегіз ер және сегіз әйелден тұратын партияның жаңа басқарушы құрамын тағайындады. Сол айдың соңында Летта парламенттегі екі демократтық көшбасшы – Грациано Дельрио мен Андреа Маркуччини отставкаға жіберді және екі әйел көшбасшыны сайлауды ұсынды. 25 және 30 наурызда сенаторлар мен депутаттар Симона Малпецци мен Дебора Серраччианиді Сенатта және Палатадағы көшбасшылар етіп сайлады. 2021 жылдың шілдесінде Летта Пьер Карло Падоан отставкаға кеткеннен кейін бос қалған Сиена округінен депутаттыққа үміткер болады деп мәлімдеді. 4 қазанда Летта парламенттік сайлауда 49,9% дауыспен жеңіске жетіп, алты жылдан кейін парламентке оралды. Сол күні өткен жергілікті сайлауларда ПД және оның одақтастары Милан, Болонья, Неаполь, Рим, Турин және елдің басқа да көптеген ірі қалаларында муниципалитет сайлауларын жеңіп алды. Парламенттегі үшінші саяси күштің басшысы ретінде Летта қазіргі президент Серджио Маттарелланың қайта сайлануында маңызды рөл атқарды. 2022 жылдың 23 қаңтарында Фабио Фационың «Che tempo che fa» ток-шоуында Летта президенттікке өзінің жақтас кандидаттары Марио Драги мен Серджио Маттарелла екенін мәлімдеді. 29 қаңтар күні таңертең, барлық басқа кандидаттар жеңілгеннен кейін, Летта басқа басшылардан «Парламенттің даналығын» ұстануды өтінді, бұл Маттарелланың алдыңғы сайлауда алған үлкен қолдауына сілтеме жасады. Сол күні барлық негізгі партиялар Маттарелладан екінші мерзімге қызмет етуін сұрады. Бастапқыда бұл ұсынысты қатаң түрде қабылдамағанына қарамастан, Маттарелла кандидатураны қабылдады және 759 дауыспен қайта сайланды. 2022 жылдың шілдесінде биліктегі көпшілік арасында, әсіресе Бес жұлдыз қозғалысының жетекшісі Джузеппе Конте мен премьер-министр Драги арасында шиеленіс туды. Келесі сайлауда M5S-пен кең орталық-солшыл коалиция құруға тырысқан Летта үкіметтік дағарыс мүмкіндігін айрықша сынға алды. 13 шілдеде Конте M5S партиясы Ұлттық бірлік үкіметін қолдамайтынын мәлімдеді, бұл ағымдағы энергетикалық дағдарысқа қарсы экономикалық ынталандыру туралы «decreto aiuti» деп аталатын заңға қатысты, бұл көпшіліктің саяси дағдарысын ашты. Келесі күні M5S дауыс беруден бас тартты, ал премьер-министр Драги сенім білдіру дауысын жеңіп алғанмен, отставкаға кетті. Алайда, президент Маттарелла оның отставкасын қабылдамады. Сол күні Летта үкіметтік дағарысты парламентте ресми түрде ашу қажеттігін атап өтіп, «Италия премьер-министр Драги және оның айналасындағы команда сияқты мықты тұлғамен тұруға лайық» деді. Алайда 21 шілдеде Драги Сенаттағы сенім білдіру туралы жаңа дауыс берудің абсолютті көпшілікпен өтпегенінен кейін тағы да отставкаға кетті, себебі M5S, Lega және Forza Italia партиялары қолдауын кері тартып алды. 25 қыркүйекте 2022 жылға мерзімінен бұрын сайлау тағайындалды. 2022 жылғы жалпы сайлаудан кейін Энрико Летта жеңілгенін мойындады және жаңа партия хатшысын сайлауға қатыспайтынын мәлімдеді. Оның орнын 2023 жылдың 26 ақпанында өткен сайлаудан кейін Элли Шлейн бағынды.

Жеке өмір

Летта итальяндық журналист Джанна Фрегонараға үйленген, олардың үш баласы бар: Джакомо, Лоренцо және Франческо. Летта Dire Straits музыкасын тыңдауды және Subbuteo ойынына ойнауды ұнатады; сонымен қатар ол AC Milan командасының жанкүйері. Летта туған итальян тілінен өзге француз және ағылшын тілдерін де жетік меңгерген.

Бірінші орыннан кейінгі сайлау

2021 жылғы Италиядағы аралық сайлау (С): Сиена

Кандидат | Партия | Дауыс | %
---|---|---|---
Энрико Летта | Орталық-сол коалициясы | 33,391 | 49.9
Томасо Мароккези Марци | Орталық-оң коалициясы | 25,303 | 37.8
Басқалары | | 8,191 | 12.3
Жалпы саны | | 66,885 | 100.0