Кіріспе

Лондон Корольдік крест – Эдинбург Уэверли жолаушылар пойызы.

Теміржол жолаушылар қызметі.

The Flying Scotsman – бұл Шотландия мен Англияның астаналары Эдинбург пен Лондон арасында, Шығыс жағалау магистралі арқылы жүзеге асырылатын жедел жолаушылар пойызы. Қызмет 1862 жылы «Арнайы шотланд экспресі» ретінде басталды және 1924 жылы ресми түрде қабылданды. Қазіргі уақытта оны Лондонның Солтүстік-Шығыс темір жолы басқарады.

Тарих

Flying Scotsman қызметі жүретін Шығыс жағалау магистралі 19 ғасырда көптеген шағын теміржол компанияларымен салынған. Бірақ, бірігулер мен сатып алулар нәтижесінде бағытты бақылауда тек үш компания қалды: Солтүстік Британ темір жолы (NBR), Солтүстік Шығыс темір жолы (NER) және Ұлы Солтүстік темір жолы (GNR). 1860 жылы бұл үш компания ортақ вагондарды пайдалана отырып, үздіксіз қызмет көрсету үшін Шығыс жағалауы бірлескен қорына келісім жасасты, және осы келісімнен Flying Scotsman туындады.

Операция

Бірінші арнайы шотланд экспресі 1862 жылы GNR-дің Лондон Кингс-Кросс және NBR-дің Эдинбург Уэверли станцияларынан бір уақытта, сағат 10:00-де шықты. Алғашқы сапар 10 жарым сағатқа созылды, оның ішінде Йорк қаласында түскі ас ішу үшін жарты сағаттық тоқталыс болды. Бәсекенің күшеюі және теміржол технологиясының жетілдірілуі нәтижесінде 1888 жылғы Солтүстікке бәсеке кезінде бұл уақыт 8 жарым сағатқа дейін азайтылды. 1896 жылдан бастап пойыз жаңартылып, вагондар арасындағы дәліздер, жылыту жүйесі және тамақтандыру вагондары сияқты жаңа мүмкіндіктер енгізілді. Енді жолаушылар пойызда түскі ас тамашалай алатындықтан, Йорк станциясындағы тоқталыс 15 минутқа дейін қысқартылды, бірақ бастан-аяқ сапар уақыты 8 жарым сағатты құрады. Бұл жылжымалы құрам, қызмет үшін бұрын салынған вагондар сияқты, үш операторлық компанияға бірлесіп тиесілі болды және Шығыс жағалауы бірлескен қоры деп аталатын жиынға кірді.

Лондон және Солтүстік-Шығыс темір жолы

1923 жылы Ұлыбританияның темір жолдары «Үлкен төртеуге» біріктірілді. Осының нәтижесінде, Шығыс жағалау акционерлік қоғамының үш мүшесі де жаңа құрылған Лондон және Солтүстік-Шығыс темір жолына (LNER) қосылды. 1924 жылы LNER ресми түрде Эдинбург пен Лондонды екі бағытта байланыстыратын, 10:00-де шығатын арнайы шотланд экспресін «Flying Scotsman» деп атады – бұл ат 1870 жылдардан бері ресми емес атау ретінде қолданылып келді. Пойызды таныстыру мақсатында, жаңадан салынған A1 класты локомотив – бастапқыда 1472 нөмірімен, кейін 4472 нөмірімен – осы қызмет атымен аталып, 1924 жылғы Британ империясының көрмесінде қойылды. 1888 және 1895 жылдардағы танымал теміржол жарыстарынан бері Батыс және Шығыс жағалау магистральдық бағыттары арасындағы ұзақ мерзімді келісімге сәйкес, шотланд экспрестерінің жылдамдығы шектелді, екі астана арасындағы 392 миль (631 км) сапарға сегіз сағат 15 минут уақыт кетті. Бірақ, клапандық механизмге өзгерістер енгізілгеннен кейін А1 локомотивінің көмірге қажетті мөлшері күрт азайды, соның салдарынан, бір көмір вагонымен ауыр пойызды тоқтатпай жүргізуге мүмкіндік туды. А1 және А3 класс локомотивтерінің ондауы коридорлы вагондармен жабдықталды; бұл локомотив экипажының шаршауын болдырмады, себебі жүргізуші мен отты жағушылар пойызды тоқтатпай, ортасында ауысып алмаса болады. 1926 жылғы 11 мамырда жалпы ереуіл кезінде «Flying Scotsman» Ньюкасл маңында ереуілшілердің шабуылына ұшырап, рельстен шықты. 1928 жылғы 1 мамырда 4472 нөмірімен пойыз Лондоннан алғашқы тоқтамайтын сапарды жасады, ол Эдинбург пен Лондон арасын тоқтамай жүріп өтті – бұл сол кездегі жоспарлы қызмет үшін рекорд (дегенмен, Лондон, Мидленд және Шотландия темір жолы төрт күн бұрын Эустоннан Глазго арқылы Эдинбургке тоқтамайтын «Royal Scot» экспресін іске қосып, бір реттік жарнамалық науқан өткізген еді). «Flying Scotsman» вагондарында тамақтану және басқа да қызметтер жақсартылды, тіпті шаштараз да болды. 1932 жылы жылдамдық шектеу туралы келісім күшін жойғаннан кейін сапар уақыты 7 сағат 30 минутқа, ал 1938 жылы 7 сағат 20 минутқа дейін қысқартылды.

Коридорлық тендерлер

Тоқталмайтын жүрістер арнайы коридорлы тендердің көмегімен іске асырылды, оның көмір сыйымдылығы әдеттегі сегіз тоннадан тоғыз тоннаға дейін артты. Машинист пен топтаушы тар өткел арқылы, сондай-ақ тендердің бак ішіндегі алдыңғы вагонымен жалғасқан икемді қосылыс арқылы локомотивке кіре алды. Өткелдің биіктігі мен ені 5 фут (2 метр) болды. 1938 жылға дейін үзіліс-үзіліспен қосымша коридорлы тендерлер салынды, нәтижесінде олардың саны 22-ге жетті. Олар әртүрлі уақытта A1, A3, A4 және W1 класс локомотивтеріне қосылды, бірақ 1948 жылдың соңына қарай барлығы A4 класс локомотивтерімен жұмыс істеді. A4 локомотивінде қозғалыс кезінде экипаждарды ауыстыру үшін коридорлы тендердің қолданылуы 1953 жылғы British Transport Films фильміндегі "Елизавета экспресінде" көрсетілген, бұл Лондоннан Эдинбургке тоқталмайтын тағы бір пойыздың атауы.

Британдық теміржол

1950 жылдардың соңында Британдық темір жолы (BR) дизельдікке көшуге бел буды және Шығыс жағалау негізгі желісіндегі Гресли Пасифик локомотивтерін ауыстыруды жоспарлады. 1958 жылдың 6 қазанында 40-сынып локомотивтерімен тасымалдау басталды. 1962 жылы 55-сыныпты Дельтик локомотивтері қызметке келді, бұл LNER үшін бумен тасымалданған пойыз болғандай, BR жарнамасының орталық бөлігіне айналды. BR басқаруымен Flying Scotsman Ньюкасл, Йорк және Питерборо қалаларында тоқтайтын, үздіріліссіз жүретін пойыз болмай қалды. Ол кейде Эдинбургтен тысқары да қатынайтын. 1981 жылдың 1 маусымында солтүстік бағыттағы сапар Абердинге дейін ұзартылды. Оңтүстік бағыттағы сапар Глазго Куин-стриттен сағат 09:05-те басталды және 1982 жылдың 4 қазанына дейін Абердиннен сағат 07:30-ға ауыстырылды.

Жекешелендіру

British Rail жекешелендіруден кейін InterCity East Coast франшизасының операторлары Flying Scotsman атауын сақтап қалды; бұрынғы Ұлы Солтүстік-Шығыс темір жолы тіпті өзін "Ұшқыш шотландтың жолы" деп атады. Flying Scotsman 1996 жылдың сәуірінен 2007 жылдың қарашасына дейін GNER компаниясы, содан кейін 2009 жылдың қарашасына дейін National Express East Coast, 2015 жылдың сәуіріне дейін East Coast және 2018 жылдың маусымына дейін Virgin Trains East Coast компаниялары басқарды. Содан бері оны үкіметтік Лондон Солтүстік-Шығыс темір жолы басқарып келеді. 2011 жылдың 23 мамырында Flying Scotsman бренді арнайы күнделікті жылдам қызмет үшін қайта іске қосылды. Бұл қызмет East Coast бағытымен Эдинбургтен сағат 05:40-та шығып, дәл төрт сағатта Лондонға жетті, жолда тек Ньюкасл қаласында тоқтады және InterCity 225 Mallard локомотивтерімен жүзеге асырылды. Қызметтің басталуына орай, 91 класты локомотив 91101 және Драйвинг Ван Трейлер 82205 арнайы қоңыр түсті ливреямен шығарылды. East Coast компаниясының мәлімдемесіне сәйкес, атаулы пойыздарды қайтару "сәулет пен романтиканың бір үлпісін" қайта жаңғыртуға мүмкіндік береді. Бірақ тарихында алғаш рет, бұл бағыт тек бір жаққа ғана – Лондоннан Эдинбургке қана жүзеге асырылды, солтүстікке қарай баламалы қызмет болған жоқ. Бұл кесте бүгінге дейін сақталып келеді. Солтүстікке қарайғы Лондоннан Эдинбургке дейінгі ең жылдам бағыт 4 сағат 19 минутқа созылады. 2015 жылдың қазан айында 91101 және 82205 локомотивтері жаңа Flying Scotsman ливреясымен қайтадан винилдендірілді. Flying Scotsman – Дарлингтон мен Йорк қалалары арқылы тоқтамай өтетін жалғыз LNER жолаушылар қызметі. LNER-дің жаңа "Azuma" бірліктері (Class 800 және Class 801) 2019 жылдың 1 тамызынан бастап бұл қызметті өздеріне алды.

Ұшқан шотландтық

2020 жылдың 6 наурызында Халықаралық әйелдер күнін тойлауға арналған шара ретінде LNER бір айға Flying Scotswoman бағытын қайта брендтеді. 2020 жылдың 6 наурызында аталған бағытты толығымен әйелдер құрады, арнайы Халықаралық әйелдер күніне арналған безендіруі (ливреясы) қолданылды және теміржол саласының түрлі ұйымдарынан, сондай-ақ LNER қызметкерлерінен шақырылған әйелдерге арналған іс-шаралар ұйымдастырылды.