Кіріспе
Польша жазушысы, журналист, эссеші және Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі жер асты қозғалысының мүшесі Густав Герлинг Грудзинский (20 мамыр 1919 – 4 шілде 2000) – Польша жазушысы, журналисті, эссешісі, Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі жер асты қозғалысының мүшесі және Польшадағы коммунистік режим кезінде эмиграцияда саяси диссидент болған. Ол кеңестік ГУЛАГтағы өмір туралы жеке тәжірибесін баяндаған "Бір бөлек әлем" атты еңбегімен әйгілі, алғаш рет 1951 жылы Лондонда жарық көрген.
Gustaw Herling Grudziński (; May 20, 1919 − July 4, 2000) was a Polish writer, journalist, essayist, World War II underground fighter, and political dissident abroad during the communist system in Poland. He is best known for writing a personal account of life in the Soviet Gulag entitled A World Apart, first published in 1951 in London.
Өмірбаян
Густав Герлинг Грудзинский Кильцеде еврей-поляк саудагер отбасында дүниеге келді. Оның анасы 1932 жылы обадан қайтыс болды. Варшава университетінде поляк әдебиетін оқыған оқуы Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен Польшаға жасалған шабуыл салдарынан үзілді. 1939 жылдың соңында Польшаны нацистік Германия мен Кеңес Одағының қатыгездікпен басып алу кезінде Герлинг Грудзинский "PLAN" деп аталатын Polska Ludowa Akcja Niepodległościowa атты жер асты қарсылық ұйымын құрды. Ол Кеңес Одағының басып алған Гродно қаласына барып, 1940 жылдың наурыз айында Кеңес Литвасының шекарасын өтуге тырысқаны үшін НКВД-мен тұтқындалды және барлық поляк зиялылары сияқты "жасқындық" айыбымен бес жылға қатаң еңбекке сотталды. Вицебск және Архангельск облысындағы Ертсево мен Каргопольдегі екі ГУЛАГ мәжбүрлі еңбек лагерінде 2 жыл қамауда болғаннан кейін, 1942 жылы Сикорский-Майский келісімі бойынша босатылды. Ол генерал Владыслав Андерстің армиясына (Польшаның ІІ корпусы) қосылды, кейін Солтүстік Африка мен Италияда соғысып, Монте-Кассино шайқасына қатысты. Оның жауынгерлік ерлігі үшін Польшаның ең жоғары әскери наградасы – Virtuti Militari орденімен марапатталды. Сонымен қатар, ол Никола Чиаромонте мен Игнацио Силоне басқаратын итальяндық Tempo Presente газетіне, сондай-ақ түрлі күнделікті және мерзімді басылымдарға материалдар жазды. Ол Неаполь қаласында қайтыс болды.
Әлем бөлек
Герлинг Грудзинскийдің ең танымал кітабы "Аyrı бір әлем" – советтік коммунистік жүйенің мәнісі туралы ойын қозғайтын жеке баяндама. Оны Джозеф Марек (Анджей Чиолькоштың псевдонимі) ағылшын тіліне аударды және 1951 жылы Бертран Расселдің кіріспесімен жарыққа шығарды (2005 жылғы басылымына Энн Эпплбаум кіріспе жазды). Герлинг Советтік НКВД-нің ГУЛАГ еңбек лагерь жүйесіндегі өмірді суреттеу арқылы, коммунистік режимдегі адамзатқа қарсы қылмыстарды терең талдады. Бұл роман Александр Солженицыннің "Иван Денисовичтің өмірінен бір күн" шығуынан 10 жыл бұрын жазылған. "Аyrı бір әлем" Грудзинскийге халықаралық даңқ әкелді, бірақ кейбір кеңес жақтастарынан сын да көрді. Туған Польшасында батыр, ал қабылдаған Италиясында белгілі, кейде даулы тұлға болған Герлинг ондаған жылдар бойы Еуропаның оқырмандары мен жазушыларының тыныш, бірақ терең құрметіне бөленді. Нобель сыйлығына үміткер болғанымен, оның бірнеше кітабының АҚШ-та қайта жариялануы ғана оны американ оқырмандарының кеңірек назарына түсірді. – Келли Зинковски, "Густав Герлинг, көркем әдебиет өнері"
Марапаттар
Герлинг Грудзинский көптеген әдеби сыйлықтардың иегері болды: «Култура» (1958), Юрзиковский (1964), Костельскис (1966), «Жаңалықтар» (1981), итальяндық «Premio Viareggio» сыйлығы, халықаралық «Prix Gutenberg» және француз «Pen Club». 1998 жылы ол «Ақ бүркіт» орденімен марапатталды. 2009 жылдың қыркүйегінде ол тұтқындалған Ерцево қаласында оған ескерткіш орнатылды.