Ұлыбритания теміржол жүйесі

Кіріспе

Ұлыбританияның темір жол жүйесі әлемдегі ең көне темір жол жүйесі болып табылады. Алғашқы локомотивпен жүретін қоғамдық темір жол 1825 жылы ашылды, одан кейін жылдам кеңею дәуірі басталды. Жолдың көп бөлігін Network Rail басқарады, 2017 жылы стандартты кеңдіктегі желілері болды, олардың бір бөлігі электрлендірілген. Сонымен қатар, кейбір қалаларда метро, жеңіл теміржол және трамвай жүйелері бар, олардың ішінде тарихи Лондон метрополитені және Глазго метрополитені бар. Сондай-ақ көптеген жеке темір жолдар бар, олардың кейбіреулері тар телімді, олар негізінен туристерге арналған қысқа қашықтықтағы бағыттар. Басты темір жол желісі континенттік Еуропамен 1994 жылы ашылған Ла-Манш туннелі және 2007 жылы ашылған High Speed 1 арқылы байланысты. 2019 жылы Ұлттық темір жол желісінде 1,738 миллиард сапар тіркелді. 1997-98 жылдар мен 2014 жыл аралығында Ұлыбританиядағы жолаушылар саны 88%-ға өсті, бұл Германиядағы 62%, Франциядағы 41% және Испаниядағы 16%-дан жоғары көрсеткіш. Ұлыбритания Халықаралық теміржол одағының (UIC) мүшесі болып табылады. Ұлыбританияның UIC ел коды – 70. Ұлыбритания әлемдегі 17-ші орындағы ең үлкен темір жол желісіне ие; 20-шы ғасырда Бичингтің қысқартуларына байланысты көптеген желілер жабылғанына қарамастан, ол әлі де ең тығыз желілердің бірі болып табылады. Бұл Еуропадағы ең жұқ жүретін темір жолдардың бірі, Франциядан 20%-ға, Италиядан 60%-ға, сондай-ақ Испания, Швейцария, Нидерланды, Португалия және Норвегиядан көп қызмет көрсетеді, және Еуропадағы барлық жолаушылар сапарларының 20%-дан астамын құрайды. Темір жол саласында 115 000 адам жұмыс істейді және оның жеткізу тізбегі арқылы тағы 250 000 адам жұмыспен қамтылған. 19 ғасырдың басында алғашқы қоғамдық темір жолдар ашылғаннан кейін болған жылдам кеңею кезеңінен кейін, шамамен 1900 жылдан бастап желі біртіндеп тозудан зардап шекті, ал 1950 және 1960 жылдары одан да қатаң рационализациялау жүргізілді. Алайда, 1980 жылдан бері желі қайтадан өсіп келеді. Ұлыбритания 2017 жылғы Еуропалық темір жол өнімділігі индексінде пайдалану қарқындылығы, қызмет сапасы және қауіпсіздік көрсеткіштері бойынша ұлттық еуропалық темір жол жүйелері арасында сегізінші орынды иеленді. Жолаушылар санының артуын қамтамасыз ету үшін желіде Thameslink, Crossrail, желілерді электрлендіру, кабиналық сигнализация, жаңа қалааралық пойыздар және жаңа жоғары жылдамдықты желілерді қоса алғанда, кең ауқымды жаңартулар жүргізілуде.

Railway system of Great Britain

The railway system in Great Britain is the oldest railway system in the world. The first locomotive hauled public railway opened in 1825, which was followed by an era of rapid expansion. Most of the track is managed by Network Rail, which in 2017 had a network of of standard gauge lines, of which were electrified. In addition, some cities have separate metro, light rail and tram systems, among them the historic London Underground and the Glasgow Subway. There are also many private railways, some of them narrow gauge, which are primarily short lines for tourists. The main rail network is connected with that of continental Europe by the Channel Tunnel and High Speed 1, opened in 1994 and 2007 respectively. In 2019, there were 1.738 billion journeys on the National Rail network, Passenger journeys in Britain grew by 88% over the period 1997–98 to 2014 as compared to 62% in Germany, 41% in France and 16% in Spain. The United Kingdom is a member of the International Union of Railways (UIC). The UIC country code for United Kingdom is 70. The UK has the 17th largest railway network in the world; despite many lines having closed in the 20th century, due to the Beeching cuts, it remains one of the densest networks. It is one of the busiest railways in Europe, with 20% more train services than France, 60% more than Italy, and more than Spain, Switzerland, the Netherlands, Portugal and Norway combined, as well as representing more than 20% of all passenger journeys in Europe. The rail industry employs 115,000 people and supports another 250,000 through its supply chain. After the initial period of rapid expansion following the first public railways in the early 19th century, from about 1900 onwards the network suffered from gradual attrition, and more severe rationalisation in the 1950s and 1960s. However, the network has again been growing since the 1980s. The UK was ranked eighth among national European rail systems in the 2017 European Railway Performance Index for intensity of use, quality of service and safety performance. To cope with increasing passenger numbers, there is a large programme of upgrades to the network, including Thameslink, Crossrail, electrification of lines, in cab signalling, new inter city trains and new high speed lines.

Ұлттықлендіру

1948 жылдың басынан бастап "үлкен төртеу" Британдық темір жолы (кейіннен Британдық темір жолы) құрамына, Британдық көлік комиссиясының бақылауында, мемлекеттік меншікке айналды. BR бір ұйым болғанымен, ол жұмыс істейтін аймақтарға сәйкес алты (кейін бес) өңірлік басқармаға бөлінді. Қызмет көрсетуде бастапқыда көп өзгеріс болмаса да, пайдалану артып, желі табысты болды. 1954 жылы жолдар мен теміржол станцияларын жаңарту жұмыстары аяқталды. Сол жылы Британдық көлік комиссиясындағы өзгерістер, соның ішінде жүк тасымалдауды жекешелендіру, Ұлыбританиядағы көліктерді үйлестіруді тоқтатты. Теміржол табысы төмендеді және 1955 жылы желі қайтадан табыссыз болды. 1950 жылдардың ортасында дизельдік және электрлі локомотивтердің (жылжымалы құрамның) қарқынды енгізілуіне қарамастан, жолдан теміржолға көшу күтілгендей болған жоқ, ал шығын көбейе бастады. Табыстылыққа ұмтылыс 1960 жылдардың ортасында желіде үлкен қысқартуларға әкелді, сонда ICI менеджері доктор Ричард Бичинг үкімет тапсырмасымен Эрнест Марплз басшылығында теміржолды қайта ұйымдастыруға кірісті. Көптеген тармақтық желілер (сондай-ақ бірқатар негізгі желілер) экономикалық тиімсіз деп танылып жабылды ("1963 жылғы Бичинг балтасы"), бұл негізгі желідегі жолаушылар тасымалына қоректендіретін трафиктің азаюына себеп болды. 1965 жылғы екінші Бичинг есебінде тек "негізгі магистральдық бағыттары" ірі инвестициялар үшін таңдалды, бұл көптеген адамдарды желінің қалған бөлігінің де ақырында жабылатынына күдік тудырды. Бірақ BR бұл жоспарды іске асырмады. 1970 жылдары InterCity 125 пойыздарының енгізілуімен жолаушылар тасымалы қайта жанданды. Осыдан кейін жолаушылар саны экономикалық өсім кезеңінде артып, дағдарыс кезінде төмендеді. 1980 жылдары мемлекеттік қаржыландыру күрт қысқартылып, бағалар инфляциядан асып кетті. 1990 жылдардың басында бес географиялық аймақ секторлық ұйыммен алмастырылды, онда жолаушылар тасымалы InterCity, Network SouthEast және аймақтық теміржол секторларына бөлінді.

From the start of 1948, the "big four" were nationalised to form British Railways (latterly British Rail) under the control of the British Transport Commission. Although BR was a single entity, it was divided into six (later five) regional authorities in accordance with the existing areas of operation. Though there were few initial changes to the service, usage increased and the network became profitable. Regeneration of track and railway stations was completed by 1954. In the same year, changes to the British Transport Commission, including the privatisation of road haulage, ended the coordination of transport in Great Britain. Rail revenue fell and in 1955 the network again ceased to be profitable. The mid 1950s saw the rapid introduction of diesel and electric rolling stock, but the expected transfer back from road to rail did not occur and losses began to mount. The desire for profitability led to a major reduction in the network during the mid 1960s, with ICI manager Dr. Richard Beeching commissioned by the government under Ernest Marples with reorganising the railways. Many branch lines (and a number of main lines) were closed because they were deemed uneconomic ("the Beeching Axe" of 1963), removing much feeder traffic from main line passenger services. In the second Beeching report of 1965, only the "major trunk routes" were selected for large scale investment, leading many to speculate the rest of the network would eventually be closed. This was never implemented by BR. Passenger services experienced a renaissance with the introduction of the InterCity 125 trains in the 1970s. Passenger levels fluctuated since then, increasing during periods of economic growth and falling during recessions. The 1980s saw severe cuts in government funding and above inflation increases in fares, In the early 1990s, the five geographical Regions were replaced by a Sectored organisation, in which passenger services were organised into InterCity, Network SouthEast and Regional Railways sectors.

Қайта ұйымдастыру және жекешелендіру

1993 жылғы теміржол заңы теміржолдарды бөліп, Railtrack British Rail-дің мүлік жиынтығын, жолдарды, сигналдарды, көпірлер мен туннельдерді, вагондарды пайдаланушы компанияларды және пойызды пайдаланушы компанияларды қабылдады. Жолаушылар тасымалы қызметтерін франшизалар шеңберінде кросс-субсидиялауды жеңілдету үшін франшизаларға біріктірді, билет бағасы мен түрлері, тарифтерді реттеу және «парламенттік қызмет» міндеттемелері туралы көптеген ережелермен. Компаниялар франчайзинг органына ұсыныстар береді – көбінесе Көлік министрі, жолаушылар тасымалы органы немесе децентрализацияланған үкімет – ең төменгі субсидия талабына сәйкес бәсекелеседі және франшизаның өмірлік кезеңінде теміржолға инвестиция салуға. Франшизалар арасында да субсидиялар қарастырылған, табысты франшизалар басқаларының шығындарының бір бөлігін өтеу үшін үкіметке төлем талап етеді. Франшизалардың мысалдары: ScotRail, Great Western және Southern Trains. Ашық қолжетімділік операторлары өз қызметтерін және тарифтерін үкіметтік ережелерге тәуелді етусіз белгілеуге толық құқылы. Мұндай операторлардың мысалдары – Lumo және Grand Central, Hull Trains және Heathrow Express. InterCity West Coast және InterCity East Coast франшизалары жағдайында үміткерлер қызметті пайдаланудан үкіметке ең көп ақшаны қайтару туралы ұсыныстар береді. Бұл жолаушылар санының өсуіне байланысты мақсаттарға қол жеткізілмеген жағдайда франчайзилердің банкротқа іріктелуіне әкелді, себебі үкіметке уәде етілген төлемдер төленбеді және франшиза мерзімінен бұрын тоқтатылды. 2023 жылы Network Rail-дің борышы 59,1 миллиард фунт стерлингті құрады, ал пайыздық төлемдер 1,176 миллиард фунт стерлингке жетті. Бұл борыштардың көп бөлігі Railtrack-ке тиесілі еді және ол банкрот болған кезде Network Rail-ге берілді. British Rail операциялары 1994–1997 жылдары жекешелендірілді. Жолдар мен инфрақұрылымның меншік құқығы Railtrack-ке берілді, ал жолаушылар тасымалы жеке сектор операторларына франшизаға берілді (бастапқыда 25 франшиза болды), ал тауарлық қызметтер тікелей сатылды (алты компания құрылды, бірақ олардың бесеуі бір сатып алушыға сатылды). Үкімет жекешелендіру жолаушылар қызметін жақсартатынын мәлімдеді және Ұлттық теміржол жолаушыларының сауалнамасы бойынша қанағаттанушылық деңгейі 1999 жылы 76%-дан 2013 жылы 83%-ға дейін өсті, ал сапарына наразы жолаушылар саны 10%-дан 6%-ға дейін төмендеді. Жекешелендіруден кейін жолаушылар саны екі еседен астам өсті және 1940 жылдардың соңындағы көрсеткіштен асып түсті. Пойыздардың бағасы British Rail кезеңімен салыстырғанда орташа есеппен 2,7% жоғары. Алайда, кез келген уақытта және ең жоғары емес билеттердің бағасы өскенмен, Advance билеттерінің бағасы нақты мәнде күрт төмендеді: 1995 жылы Advance билетінің орташа құны 9,14 фунт стерлинг (2014 жылғы бағамен) болса, 2014 жылы 5,17 фунт стерлингке дейін төмендеді. Теміржолға берілетін субсидия 1992–93 жылдары 2,2 миллиард фунт стерлингтен 2015–16 жылдары 3,2 миллиард фунт стерлингке дейін өсті (қазіргі бағамен). Алайда, бұл үлкен аймақтық айырмашылықты жасырады, себебі 2014–15 жылдары қаржыландыру «Англияда бір жолаушы сапарына 1,41 фунт стерлинг, Шотландияда 6,51 фунт стерлинг және Уэльсте 8,34 фунт стерлинг» құрады. Бұл «пайда табу емес» компания, тәуекелдерді салық төлеушілер көтереді. Еуропалық теміржол агенттігінің мәліметінше, 2013 жылы Ұлыбританияда пойыз қауіпсіздігіне байланысты оқиғалардың саны бойынша Еуропадағы ең қауіпсіз теміржол желісі болды. 2003 жылдың қыркүйек айының соңында High Speed 1 жолының бірінші бөлігі аяқталды, ол Желі арнасы арқылы Франция мен Бельгияға дейінгі жоғары жылдамдықты байланыс құрады, бұл елдің теміржол инфрақұрылымын едәуір арттырды. Солтүстік Кенттен Лондонға дейінгі қалған бөлігі 2007 жылы ашылды. Батыс жағалау магистральдық желісін күрделі жөндеу жұмыстары 1997 жылы басталды және 2008 жылы аяқталды. 2010 жылдан бері Thameslink, Crossrail, Солтүстік хаб және Ұлы Батыс магистралін электрлендіру сияқты көптеген жаңартулар жүргізілуде. Мидленд магистральдық желісі мен Манчестер мен Лидс арасындағы Транспеннин желісін электрлендіру жоспарлары қайта қарастырылды. Жоғары жылдамдықты 2 жолын салу жұмыстары жүріп жатыр, бірінші кезеңінің (Лондоннан Бирмингемге дейін) 2026 жылы, екінші кезеңінің (2033 жылға дейін) аяқталуы күтілуде. 2018 жылдың маусым айында Ұлыбританияда 1500 ересек адамның арасында жүргізілген сауалнама көрсеткендей, 64% британдықтардың теміржолдарды қайта ұлттықтандыруды қолдайтыны анықталды.

The Railways Act 1993 divided the railways up, with Railtrack taking ownership of British Rail's property portfolio, tracks, signals, bridges and tunnels, Rolling Stock Operating Companies, and train operating companies. Passenger transport services were bundled together into franchises to facilitate cross subsidy within franchises, with many regulations on ticket prices and types, regulated fare increases and "Parliamentary service" obligations. Companies submit bids to the franchising authority often the Secretary of State for Transport, Passenger Transport Authority, or devolved government competing for the lowest subsidy requirement and to invest in the railway over the lifespan of the franchise. There is also provision for subsidy between franchises, with profitable franchises demanding payments made to the government to cover a share of the losses from others. Examples of franchises include ScotRail, Great Western, and Southern Trains. Open Access Operators are entirely free to set their own services and fares unaffected by government regulations. Examples of such operators are Lumo and Grand Central, Hull Trains and Heathrow Express. In the case of the InterCity West Coast and InterCity East Coast franchises, applicants submit bids to return the most money to the government from operating the service. This has led to franchisees collapsing when passenger growth targets are not met as promised payments to the government cannot be paid and the franchise is exited early. In 2023, Network Rail held over £59.1 billion in debt, and £1.176 billion interest payments. Many of these debts were incurred by Railtrack and transferred to Network Rail when it collapsed. British Rail operations were privatised during 1994–1997. Ownership of the track and infrastructure passed to Railtrack, whilst passenger operations were franchised to individual private sector operators (originally there were 25 franchises) and the goods services sold outright (six companies were set up, but five of these were sold to the same buyer). The government said privatisation would see an improvement in passenger services and satisfaction (according to the National Rail Passenger survey) has indeed gone up from 76% in 1999 (when the survey started) to 83% in 2013 and the number of passengers not satisfied with their journey dropped from 10% to 6%. Since privatisation, passenger levels have more than doubled, and have surpassed their level in the late 1940s. Train fares cost 2.7% more than under British Rail in real terms on average. However, while the price of anytime and off peak tickets has increased, the price of Advance tickets has dramatically decreased in real terms: the average Advance ticket in 1995 cost £9.14 (in 2014 prices) compared to £5.17 in 2014. Rail subsidies have increased from £2.2 in 2011 is equivalent to about <calculated amount> in recent yearsbn in 1992–93 to £3.2 in 2015 is equivalent to about <calculated amount> in recent yearsbn in 2015–16 (in current prices), although subsidy per journey has fallen from £2.97 in 2011 is equivalent to about <calculated amount> in recent years per journey to £1.86 in 2015 is equivalent to about <calculated amount> in recent years per journey. However, this masks great regional variation, as in 2014–15 funding varied from "£1.41 per passenger journey in England to £6.51 per journey in Scotland and £8.34 per journey in Wales." "not for profit" company, with risks underwritten by the taxpayer. According to the European Railway Agency, in 2013 Britain had the safest railways in Europe based on the number of train safety incidents. At the end of September 2003, the first part of High Speed 1, a high speed link to the Channel Tunnel and onward to France and Belgium, was completed, significantly adding to the rail infrastructure of the country. The rest of the link, from north Kent to London St Pancras opened in 2007. A major programme of remedial work on the West Coast Main Line started in 1997 and finished in 2008. Since the 2010s, many upgrades have been under way, such as Thameslink, Crossrail, the Northern Hub and electrification of the Great Western Main Line. Electrification plans for the Midland Main Line and the Transpennine line between Manchester and Leeds have been scaled back. Construction of High Speed 2 is underway, with a projected completion date of 2026 for Phase 1 (London to Birmingham) and 2033 for Phase 2. A poll of 1,500 adults in Britain in June 2018 showed that 64% support renationalising Britain's railways.

Ұлттық қайта құру

Қазіргі уақытта алты франшиза мемлекеттік меншікте, демек, іс жүзінде ұлттықтандырылды. Олардың төртеуі – LNER, Northern Trains, Southeastern және TransPennine – Көлік департаментіне қарасты соңғы операторлар, ал Transport for Wales Rail – Уэльс үкіметіне тиесілі Transport for Wales компаниясына тиесілі, оны қайта жекешелендіру жоспарланбаған. 2022 жылдың 1 сәуірінде Шотландия үкіметі ScotRail-ді Transport Scotland басқаруына берді, ол сол күні ScotRail Trains ретінде жұмыс істей бастады. COVID-19 пандемиясы теміржолмен жүретін жолаушылар санының күрт төмендеуіне әкелді, 2020 жылғы сапарлар өткен жылғы көрсеткіштің шамамен 22% құрады, бірақ саяхат шектеулері жеңілдетілген соң қайта өсті. 2020 жылы барлық пойыз операторлары Ұлыбритания және Шотландия үкіметтерімен төтенше шаралар туралы келісімдерге келді. Әдеттегі франшизалық механизмдер өзгертілді, кіріс пен шығынның барлық тәуекелі үкіметке ауыстырылды, бұл желіні уақытша «қайта ұлттықтандыруға» әкелді. 2020 жылдың қыркүйегінде Ұлыбритания үкіметі теміржол франчайзинг жүйесін толығымен жойды. 2021 жылдың 20 мамырында Үкімет теміржолдың жұмысын өзгертетін ақ парақ жариялады. Теміржол желісі жартылай ұлттықтандырылады, инфрақұрылым мен операциялар мемлекеттік Great British Railways мемлекеттік органының басқаруына біріктіріледі. Операциялар концессиялық модель бойынша жүзеге асырылады. BBC хабарлағандай, бұл Ұлыбритания теміржолын жекешелендіруден бергі ең ірі өзгеріс болып табылады.

Жолаушылар қызметі

Ұлыбританиядағы жолаушылар тасымалы 1995 жылдан 2020 жылға дейін аймақтық франшизаларға бөлініп, көбінесе жеке (яғни мемлекеттік емес) пойыздарды басқаратын компаниялармен жүзеге асырылды. Бұл компаниялар жеке франшизаларды басқару үшін жеті-сегіз жылдық келісімшарттарға қатысты. Англиядағы келісімшарттардың көп бөлігін Транспорт департаменті (DfT) жүзеге асырады, бірақ Мерсирейлден басқа, онда франшизаны Мерсисайд жолаушылар тасымалы атқарушы органы береді. Шотландияда ScotRail келісімшарттары Transport Scotland арқылы, ал Уэльсте Transport for Wales Rail келісімшарттары Transport for Wales арқылы жүзеге асырылады. Алайда, соңғысы қазіргі уақытта мемлекеттік меншікте және жақын болашақта франчайзинг жоспарланбаған, ал ScotRail 2022 жылы мемлекеттік меншікке қайтарылды. Бастапқыда 25 франшиза болды, кейбіреулері біріктірілді, ал кейбіреулері мемлекеттік меншікке өтті. Франшизалық келісімдерден тыс, ашық қолжетімділік негізінде жұмыс істейтін жергілікті немесе мамандандырылған теміржол қызметтері де бар; мысалдарға Heathrow Express және Hull Trains кіреді. COVID-19 пандемиясының салдарынан көптеген франшизалар тиімді түрде жойылды. Ұлыбритания үкіметі 2023 жылдан бастап желіде концессиялық келісімшарт жүйесін енгізетін жаңа мемлекеттік орган – Great British Railways құруды ұсынды. 2023 жылғы мәліметтерге сәйкес, жаңа орган құруға қатысты заңнама 2023–2024 жылдарғы парламенттік сессияда қабылдануы "көп емес" деп есептелді. 2015–2016 жылғы операциялық жылда франшизалық қызметтер 1,718 миллион сапар жасады, бұл 64,7 миллиард жолаушы шақырымды құрады, бұл 1994–1995 жылдармен салыстырғанда сапарлардың 117%-ға өсуін (761 миллионнан) және жолаушы шақырымдарының екі еседен астам өсуін білдіреді. 1965 жылдан 1995 жылға дейін тұрақты болған жолаушы шақырымдары 1998 жылы алғаш рет 1947 жылғы көрсеткіштен асып, одан бері қарқынды өсуде. Жолаушылар пойыздарының жұмысын бағалау үшін қолданылатын негізгі көрсеткіш – уақтылылық және сенімділік көрсеткіштерін біріктіретін Жалпы өнімділік көрсеткіші (Public Performance Measure). 1998 жылы пойыздардың 90%-ы уақтылы келсе, 2000 жылдың қазан айындағы Хатфилд апатынан кейін қатаң қауіпсіздік шараларының енгізілуіне байланысты 2001 жылдың ортасында бұл көрсеткіш 75%-ға дейін төмендеді. Алайда, 2015 жылдың маусым айындағы PPM көрсеткіші 91,2%-ды құрады, бұл 2003 жылдан 2012 жылға дейінгі кезеңдегі жылдық орташа көрсеткіштің тұрақты өсуінен кейін болды, содан кейін жақсарулар баяулады. Пойыздардың бағасы British Rail кезеңімен салыстырғанда орташа есеппен 2,7%-ға қымбат. Дегенмен, жолаушылар алдын ала брондау жасағанда немесе ең аз сұраныс болатын уақытта Еуропадағы ең арзан бағаларды алуға мүмкіндік алады.

Passenger services in Great Britain were divided into regional franchises and run by mostly private (that is, non state owned) train operating companies from 1995 to 2020. These companies bid for seven to eight year contracts to run individual franchises. Most contracts in England are awarded by the Department for Transport (DfT), with the exception of Merseyrail, where the franchise is awarded by the Merseyside Passenger Transport Executive. In Scotland, contracts for ScotRail, is awarded by Transport Scotland, and in Wales, contracts for Transport for Wales Rail, is awarded by Transport for Wales, although the latter is currently publicly owned with no plans for franchising in the near future and ScotRail was brought into public ownership in 2022. Initially, there were 25 franchises, some franchises have since been combined, others nationalised. There are also a number of local or specialised rail services operated on an open access basis outside the franchise arrangements; examples include Heathrow Express and Hull Trains. Many franchises were effectively abolished due to the financial effects of the COVID 19 pandemic. The UK government proposed a new state owned public body, Great British Railways, which would operate a concession contract system on the network from 2023. as of 2023, legislation to establish the new body was said to be "unlikely" within the 2023–2024 parliamentary session. In the 2015–16 operating year, franchised services provided 1,718 million journeys totalling (64.7 billion billion passenger km) of travel, an increase over 1994–5 of 117% in journeys (from 761 million) and just over doubling the passenger miles. The passenger miles figure, after being flat from 1965 to 1995, surpassed the 1947 figure for the first time in 1998 and continues to rise steeply. The key index used to assess passenger train performance is the Public Performance Measure, which combines figures for punctuality and reliability. From a base of 90% of trains arriving on time in 1998, the measure dipped to 75% in mid 2001 due to stringent safety restrictions put in place after the Hatfield crash in October 2000. However, in June 2015 the PPM stood at 91.2% after a period of steady increases in the annual moving average since 2003 until around 2012 when the improvements levelled off. Train fares cost 2.7% more than under British Rail in real terms on average. However, passengers are also able to obtain some of the cheapest fares in Europe if they book in advance or travel at off peak times

Жолаушылар сирек болса да, екі құжатқа жүгінуге себеп болмайды, барлық сапарлар Ұлттық теміржол тасымалының шарттарына сәйкес жүзеге асырылады және барлық билеттер желі үшін орталықтандырылған техникалық нұсқаулықтарда көрсетілген ережелерге сәйкес жарамды болады.

Жылдық жол жүру саны

Төменде Ұлыбританиядағы ауыр рельс көлігін пайдаланудың әр қаржы жылына шаққандағы жалпы саны келтірілген. (Бұл кестеде Eurostar, метро және жеңіл рельс қызметтері көрсетілмейді.)

+ Жылдық саяхат саны Саяхаттардың % өзгерісі 2004–2005 1,044,566,371 2005–2006 1,081,747,031 3.59 2006–2007 1,150,271,272 6.77 2007–2008 1,223,235,485 6.36 2008–2009 1,271,934,558 3.10 2009–2010 1,264,168,068 -0.62 2010–2011 1,350,664,449 6.84 2011–2012 1,456,276,046 7.82 2012–2013 1,497,670,627 2.84 2013–2014 1,583,380,750 5.72 2014–2015 1,650,407,344 4.23 2015–2016 1,713,518,682 3.82 2016–2017 1,727,475,717 0.81 2017–2018 1,703,998,197 -1.36 2018–2019 1,752,982,619 2.87 2019–2020 1,738,739,779 -0.81 2020–2021 387,885,468 -77.69 2021–2022 990,050,962 155.24

Келесі кесте Office of Rail and Road мәліметтеріне сәйкес келеді және Grand Central және Hull Trains сияқты ашық қол жетімді операторларды қамтиды.

+ Жылдық жолаушылар саны (млн.) Жыл Қашықтығы ұзақ Лондон және Оңтүстік-Шығыс Өңірлік Франчайзинг емес операторлар Барлығы Барлығының % өзгерісі 2002–2003 77.2 67.9 19.2 9.7 175.5 2003–2004 81.5 69.0 24.0 11.7 186.2 3.7 2004–2005 83.7 70.4 25.1 13.9 193.1 2.7 2005–2006 89.5 71.9 26.7 13.5 201.6 3.6 2006–2007 99.0 76.9 27.6 14.5 218.0 6.4 2007–2008 103.9 82.8 28.5 15.1 229.3 6.4 2008–2009 109.4 85.4 30.2 16.3 241.3 4.0 2009–2010 111.6 84.2 30.4 17.4 243.6 0.7 2010–2011 117.9 91.7 31.8 18.1 259.5 6.5 2011–2012 125.3 99.3 34.0 18.5 277.1 7.8 2012–2013 127.7 103.2 34.9 19.7 285.5 2.8 2013–2014 129.0 110.6 35.0 20.1 294.7 5.7 2014–2015 134.2 115.4 36.4 21.1 307.1 4.2 2015–2016 138.3 120.2 37.4 22.3 318.2 3.7 2016–2017 143.5 119.6 38.8 23.4 325.3 0.8 2017–2018 144.8 117.1 38.9 24.1 324.9 1.4 2018–2019 146.7 121.6 39.2 25.1 332.6 3.0

Жергілікті метро және басқа темір жол жүйелері

Бірқатар қалалар мен қалашықтарда жылдам транзиттік желілер бар. Жер асты технологиясы Глазго метросында, Ливерпульді орталықтандырған Мерсирейл, Лондонды орталықтандырған Лондон метросы, Лондонды орталықтандырған Лондон жерүсті темір жолы және Лондондық Доклендс жеңіл темір жолы, сондай-ақ Ньюкасл-апон-Тайнды орталықтандырған Тайн және Уэр метросында қолданылады. Трамвай түріндегі жеңіл теміржол жүйелері Бирмингем, Кройдон, Манчестер, Ноттингем, Шеффилд және Эдинбургте бар. Бұл жүйелер көшеде жүретін трамвайларды және, мүмкін болған жағдайда, арнайы жолақты немесе кейбір қала маңындағы бұрынғы дәстүрлі теміржол желілерін пайдаланады. Блэкпулде сақталған жалғыз дәстүрлі трамвай жүйесі бар. Монорельстер, мұралық трамвайлар, шағын теміржолдар және фуникулерлер де бірнеше жерде кездеседі. Сонымен қатар, бірқатар мұралық (көбінесе бумен жүретін) стандартты және тар теміржолдар, сондай-ақ бірнеше өнеркәсіптік теміржолдар мен трамвай жолдары бар. Кейбір желілер мұралық нысандар ретінде танылса да, кейде қоғамдық көлік желісінің бөлігі болып саналады; Кенттегі Ромни, Хайт және Димчерч темір жолы мектеп оқушыларын үнемі тасымалдайды. Көптеген ірі қалаларда жолаушылар теміржолы желісі бар. Оларға Белфаст, Бирмингем, Бристоль, Кардифф, Эдинбург, Глазго, Лидс, Ливерпуль, Лондон және Манчестер кіреді.

Тауарлар қызметтері

Ұлыбританияда төрт негізгі тауар тасымалдау компаниясы жұмыс істейді, олардың ең ірісі – DB Cargo UK (бұрынғы DB Schenker, одан бұрынғы English Welsh & Scottish (EWS)). Сонымен қатар, Mendip Rail сияқты бірнеше кіші, тәуелсіз операторлар да бар. Тасымалданатын жүк түрлеріне интермодальдық жүк – негізінен контейнерленген жүк – және көмір, металл, мұнай, құрылыс материалдары кіреді. Бичингтің кесу шаралары, жолаушылар тасымалына қарамастан, тауар секторын жаңғыртуға ықпал етті, тиімсіз вагондарды контейнерленген аймақтық хабтармен алмастырды. 1930 жылдан бері жүк тасымалы тұрақты түрде төмендеп келеді, бастапқыда өндірістің азаюына, содан кейін жолақының өсуімен қатар жүк тасымалының төмен құнына байланысты. Алайда, 1995 жылдан бастап теміржолмен тасымалданатын жүк көлемі сенімділік пен бәсекелестіктің артуына, сондай-ақ халықаралық қызметтерге байланысты күрт өсті. 2000 жылы Көлік министрлігінің он жылдық жоспарында теміржол жүк тасымалын 80%-ға арттыру көзделген. Жүк тасымалы туралы статистика жүк көтерілген салмағы және таза тонна-километрлермен, яғни жүк салмағы көтерілген қашықтыққа көбейтілген шамамен беріледі. 2013–2014 жылдары 116,6 миллион тонна жүк тасымалданды, бұл 1986–1987 жылдардағы 138 миллион тоннадан 16%-ға кем. Дегенмен, 2013–2014 жылдары жүк айналымы 22,7 миллиард таза тонна-километрді (14 миллиард таза тонна-миль) құрады, бұл 1986–1987 жылдардағы 16,6 миллиардтан (10,1 миллиард) 38%-ға артық. Жекешелендіруден кейін теміржол жүк тасымалының нарықтық үлесі (таза тонна-километр есебімен) 1998 жылғы 7,4%-дан 2013 жылы 11,1%-ға дейін өсті. Өсімге ішінара халықаралық қызметтердің, соның ішінде Ла-Манш туннелі мен контейнерленген Феликсстоу портының артуы себеп болды. Дегенмен, 2008 жылдан бастап желідегі тұйықтар мен 9'6" биіктігі бар контейнерлерді қамтамасыз етуге жеткіліксіз инвестициялар өсуді шектеді. Көлік сарапшысы Кристиан Вольмар лизинг құнының жоғары болуын франшизалардың пойыз операторларына таратылу тәсілімен байланыстырады. TOC компаниялары франшиза үшін келіссөздер жүргізе бастағанда, жылжымалы құрамның әртүрлі нұсқаларын ұсынуға мүмкіндік алады. Алайда, франшизаны жеңіп алғаннан кейін ғана олар ROSCO компанияларымен келіссөздер жүргізе бастайды. ROSCO компаниясы TOC компаниясының талаптарын біледі және TOC компаниясы жылжымалы құрамның белгілі бір жиынтығын алуға тиіс екенін де біледі, бұл ROSCO компаниясымен келіссөздер жүргізу кезінде пойыз операторын қиын жағдайға түсіреді.

There are four main goods operating companies in the UK, the largest of which is DB Cargo UK (formerly DB Schenker, formerly English Welsh & Scottish (EWS)). There are also several smaller independent operators including Mendip Rail. Types of freight carried include intermodal – in essence containerised freight – and coal, metals, oil, and construction materials. The Beeching Cuts, in contrast to passenger services, greatly modernised the goods sector, replacing inefficient wagons with containerised regional hubs. Freight services had been in steady decline since the 1930s, initially because of the reduction in manufacturing and then road haulage's cost advantage in combination with higher wages. Since 1995, however, the amount of freight carried on the railways has increased sharply due to increased reliability and competition, as well as international services. In 2000, the Department for Transport's Transport Ten Year Plan called for an 80% increase in rail freight. Statistics on freight are specified in terms of the weight of freight lifted, and the net tonne kilometre, being freight weight multiplied by distance carried. 116.6 million tonnes of freight was lifted in the 2013–4 period, against 138 million tonnes in 1986–7, a decrease of 16%. However, a record 22.7 billion net tonne kilometres (14 billion net ton miles) of freight movement were recorded in 2013–4, against 16.6 billion (10.1 billion) in 1986–7, an increase of 38%. Rail freight had increased its market share since privatisation (by net tonne kilometres) from 7.4% in 1998 to 11.1% in 2013. Growth was partly due to more international services including the Channel Tunnel and Port of Felixstowe, which is containerised. Nevertheless, as of 2008, network bottlenecks and insufficient investment in catering for 9' 6" high shipping containers restricted growth. Transport commentator Christian Wolmar has asserted the high cost of leasing is due to the way the franchises are distributed to the train operating companies. While the TOCs are negotiating for a franchise they have some freedom to propose different rolling stock options. It is only once they have won the franchise, however, they start negotiating with the ROSCOs. The ROSCO will know the TOC's requirements and also knows the TOC has to obtain a fixed mix of rolling stock which puts the train operating company at a disadvantage in its negotiations with the ROSCO.

Шақыр-шақыр жалға беретін компаниялар

Шақырту бойынша жалға беру компаниялары жылжымалы құрамды қысқа мерзімге жалға береді. MiddlePeak Railways – локомотивтерді жалға беру және лизингпен айналысатын компания, 08 және NS 0 6 0 600 класты маневрлік локомотивтерге ұқсас локомотивтерге қоса, басқа да локомотивтер, жылжымалы құрам мен бөлшектерге ие. GL Railease GATX Capital компаниясына тиесілі, ал Lombard – Шотландия Корольдік Банкінің еншілес компаниясы. Гарри Нидл теміржол компаниясы – өнеркәсіптік және магистральдық локомотивтерді жалға беру және күрделі жөндеумен айналысатын компания. 8-сыныпты маневрлік локомотивтермен және 20-сыныпты локомотивтермен жұмыс істейді. Riviera Trains – 47-сыныпты локомотивтер паркі бар шақырту бойынша жалға беру компаниясы. Бұл компания DB Cargo UK компаниясымен тығыз байланыста жұмыс істейді. West Coast Railways – шақырту бойынша жалға беру және теміржол саяхаттарын ұйымдастырумен айналысатын компания, 37 және 47-сыныпты локомотивтермен, сондай-ақ қайта жаңартылған 57-сыныпты локомотивтермен жабдықталған. Eastern Rail Services – жылжымалы құрамды шақырту бойынша жалға беру компаниясы, лизинг пен жалға алу, сатып алу, бөлшектермен жабдықтау, күрделі жөндеу және техникалық кеңес беру қызметтерін ұсынады.