Чжан Тинъюй (1672-1755) – Цин әулетінің танымал саяхатшысы, тарихшысы. Ханлы академиясының мүшесі, үш императордың кезінде қызмет етті. Grand Council-дың негізін қалаушы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Қытай саясаткері және тарихшысы (1672–1755)
Chinese politician and historian (1672–1755)
Чжан Тиньюй (29 қазан 1672 – 19 мамыр 1755) – хан қытай саясаткері және тарихшысы, Цинь әулеті кезінде өмір сүрген.
Zhang Tingyu (, October 29, 1672 – May 19, 1755) was a Han Chinese politician and historian who lived in the Qing dynasty.
Өмірбаян
Жан Тинью Анхуэй провинциясының Тонгчэн қаласында дүниеге келген. 1700 жылы императорлық емтиханды табысты тапсырып, жынши дәрежесін алды, көп ұзамай Ханлин академиясына қабылданды. Кейіннен ол Цин мемлекеттік қызметінде жоғары лауазымдарға көтеріліп, Канси, Юнчжэн және Цяньлун императорларының қызметінде болды. Жан Тинью Юнчжэн императорының айрықша сеніміне ие болды, император оны Ұлы Кеңестің алғашқы мүшелерінің бірі етіп тағайындады – бұл кейін императордың жеке кеңесіне айналған бейресми мемлекеттік орган. Оның әріптестерінің арасында Мачи сияқты белгілі тұлғалар болды. Жан – адал мемлекеттік қызметкер, оның тура мінезі мен қағидалы ұстанымы жоғары бағаланды. Әдебиет саласында шебер болғандықтан, 1739 жылы «Мин тарихы» еңбегін жазды. Кангсидің өсиетінің негізгі жариялаушысы оның болғаны ма, әлде басқа сенімді лауазымды тұлға Лонгкодо болғаны ма, әлі де даулы мәселе. Жан Кансиден Юнчжэнге, содан кейін Цяньлунға дейінгі таққа отыру күресінен аман қалған жалғыз лауазымды адам болды және үш императордың да сеніміне ие болды. Оның маньчжурлық қарсыласы Ортай Юнчжэн мен Цяньлунның қызметінде болған лауазымды тұлға еді. Алайда, оның Цяньлун императорымен қарым-қатынасы соңғы жылдары нашарлады. 1749 жылы Жан зейнетке шығуды өтінді, бұл оның екі жылдың ішіндегі екінші өтініші болды. Хатында Жан Цяньлун императорынан Юнчжэн императорының қалауынша, оның тақтасын Императорлық ата-бабалар ғибадатханасына орнатуға рұқсат беруді сұрады. Цяньлун императорының бұл өтінішіне наразы болғанымен, Жанның өтінішін қабылдады. Келесі күні Жан императорға жеке барып алғыс айтпады, орнына ұлы Руочэнды жіберді. Бұл Цяньлун императорының қатты ашуын тудырды және Жанды сөгіспен жазалау туралы жарлық шығарды. Жанның шәкірттерінің бірі Ван Юдун Жанның атынан кешірім сұрады және императордың ашуы туралы Жанға хабарлады. Алайда, Жан сөгіс жарлығы оның резиденциясына жетпес бұрын императормен кездесуді сұрап қателік жасады. Содан кейін Цяньлун императоры Ванның Жанға ашу туралы хабарды жеткізгенін білді. Император Ванды лауазымынан босатып (Ван осы лауазымда бір айдан да аз уақыт болған), ал Жанды дворяндық атағынан айырды. 1750 жылдың екінші айында Жан тағы да туған қаласына оралуды өтінді. Императордың үлкен ұлы Юнхуан жақында қайтыс болғандықтан, император тағы да ашуланды. Содан кейін ол Жанға императорлық ата-бабалар ғибадатханаларында тақталары орналасқан бұрынғы лауазымды адамдардың тізімін жіберді және Жанға осы құрметке лайық екендігін ойлануға бұйырды. Содан кейін Жан императордан құрметтен айыруды және жазалауды өтінді; Цяньлун императоры оны айыруға келісті, бірақ Жанды одан әрі жазаламады. Сол жылдың жетінші айында Жан Руочэннің қайнағасы Чжу Куан бір іске қатыстырылып, содан кейін Жан Тинью да іске тартылды. Император Жанды өзінің, әкесінің және бабасының сыйлықтарын алып тастау арқылы жазалауға шешім қабылдады. 1755 жылы Жан аурудан қайтыс болды, оған Юнчжэн императоры мен Цяньлун императорының қалауы бойынша Императорлық ата-бабалар ғибадатханасында тақта берілді, олар күшін жою туралы шешімді кері қайтаруға шешім қабылдады. Ол Цин династиясы кезінде осындай құрметке ие болған жалғыз ханьқытайлық лауазымды адам болды.
Zhang Tingyu was born in Tongcheng in Anhui province. In 1700, he obtained a jinshi position in the imperial examination and shortly afterwards he was appointed to the Hanlin Academy. He subsequently rose through the ranks in the Qing civil service and served under the Kangxi, Yongzheng and Qianlong emperors. Zhang Tingyu was especially trusted by the Yongzheng Emperor, who made him one of the first members of the Grand Council, an informal state organ which would, in due course, develop into the emperor's own privy council. His colleagues included renowned figures like Maci. Zhang was an upstanding civil service officer and highly praised for both his upright character and principled background. Having considerable skill in literature, he compiled the History of Ming in 1739. There is some confusion as to whether he or another trusted officer Longkodo was the principal announcer of the will of Kangxi. Zhang was the only official to survive the battles of succession from Kangxi to Yongzheng to Qianlong, and was trusted by all three emperors. His Manchu rival, Ortai, was an official who served Yongzheng and Qianlong. However, his relationship with the Qianlong Emperor deteriorated during his final years. In 1749, Zhang requested for retirement, his second request in two years. In his letter, Zhang further requested the Qianlong Emperor to honor the Yongzheng Emperor's wish to allow his plaque to be placed at the Imperial Ancestral Temple. The Qianlong Emperor was displeased, but granted Zhang's request. The next day, Zhang did not visit the emperor to thank him in person, instead sending his son Ruocheng. The Qianlong Emperor was greatly angered by this, and issued an edict to rebuke Zhang. Wang Youdun, one of Zhang's students, sought clemency on Zhang's behalf, and informed Zhang of the emperor's anger. However, Zhang made the mistake of seeking an audience with the emperor even before the edict rebuking him had reached his residence. The Qianlong emperor then knew that Wang had leaked the news of his anger to Zhang. The emperor then relieved Wang of his official post (Wang had been in said position for less than a month), and Zhang of his nobility title. In the second lunar month of 1750, Zhang again requested to return to his hometown. As the emperor's eldest son Yonghuang had just died, the emperor was again incensed. He then sent Zhang a list of past officials who had their plaques enshrined in imperial ancestral temples, and ordered Zhang to reflect on whether he was worthy of the honour. Zhang then requested the emperor to revoke the honor and to punish him; the Qianlong emperor agreed to the revocation, but did not punish Zhang further. In the seventh lunar month of the same year, Zhang Ruocheng's father in law Zhu Quan was implicated in a case, which then implicated Zhang Tingyu. The emperor then decided to punish Zhang by revoking all rewards which had been bestowed upon Zhang by himself, his father and grandfather. Zhang died of illness in 1755, and was granted a plaque at the Imperial Ancestral Temple according to the wishes of the Yongzheng Emperor and the Qianlong Emperor, who had decided to reverse the revocation decision. He was the only Han Chinese official during the Qing dynasty to be bestowed such a posthumous honor.