Қорқу мен діріл

Кіріспе

Амели Нотомбтың романы, Сорен Кьеркегордың философиялық еңбегі.

"Қорқыныш және діріл" (түпнұсқа атауы: Stupeur et tremblements, яғни "Ұсыну және діріл") – Амели Нотомбтың 1999 жылы жарық көрген, Адриана Хантердің 2001 жылы ағылшын тіліне аударған ойдан шығарылған, сатирикалық романы. Сол жылы ол Француз академиясының романға арналған Гран-при сыйлығымен марапатталды. 2003 жылы осы романды негізге алған "Қорқыныш және діріл" атты фильм түсірілді.

Сюжет

Жас кезінде Жапонияда өмірінің алғашқы бес жылын өткізген бельгиялық Амели, ересек болған соң Жапонияға оралып, беделді Yumimoto компаниясында аудармашы ретінде бір жылдық келісімшартқа қол қояды. Көптеген күлкілі мәдени түсініспеушіліктердің нәтижесінде, корпоративтік сатының төменгі бағанынан бастаған Амели одан да төмен түседі. Yumimoto-дағы жұмысы кезінде ол Фубуки Моридің тікелей бағынышында болады, оның достық қабағы Амелидің өзінен биіктеп кеткеніне байланысты тез суынады. Амели өзіне ешқандай пайдалы жұмыс берілмейтініне жиреніп, көңілі толады. Ол компания қызметкерлерінің тізімін жаттап алып, поштаны жеткізуге тырысады. Бөлім меңгерушісінің құжаттарын көшіруге тағайындалғанда, ол олардың гольф клубының ережелері екенін біледі. Амели жұмысын қайта жасауға мәжбүр болады, себебі менеджер көшірмелердің ортасынан ауытқуын және көшіру машинасының қағаз тартқышын пайдаланбауын талап етеді. Ол тапсырманы қайта орындап жатқанда, мейірімді Тенши мырза оған назар аударып, Бельгияда жасалған майлылығы азайтылған сары майды өндірудің жаңа әдісі туралы есеп дайындауға көмектесуін сұрайды. Амелидің Тенши мырзаның есебіне қосқан үлесі оны үлкен жетістікке жеткізеді, бірақ ол өзіне ешқандай мақтау бермеуді сұрайды. Тенши мырзаның бөліміне ауысуы мүмкін болғанымен, Фубуки бұл компания иерархиясын бұзу болады деп ойлап, барлығын вице-президентке хабарлайды. Вице-президент Тенши мен Амелиді қатты сөксе, Амели енді есеп жасамауы керек және тек Мори ханымның тапсырмаларын орындауы тиіс екенін қадағалайды. Тенши мырзаның кеңесіне қарамастан, Амели Мори ханыммен жеке сөйлесуге шешім қабылдайды. Бұл кездесу романның шешуші тұсы болып табылады, себебі екі кейіпкер де екіншісі кешірім сұрауы керек деп санайды, бірақ ешқайсысы өзінің қатесін мойындамайды. Басты айырмашылық – Амелидің пайдасыз жұмыстан бастап, өз білімін қолдана алатын орынға көтерілуіне ешқандай себепсіз кедергі келтірілді деп сезінуі, ал Мори ханым Амелидің оны басып өтуге тырысқанын және иерархияны бұзғанын түсіндіреді. Мори ханым өзінің орнына жету үшін жылдар бойы қиындықтарға шыдады, сондықтан Амелидің бірнеше апта ішінде осындай деңгейге жете алуы мүмкін емес еді. Осы сәттен бастап олардың арақатынасы жақсы қарым-қатынастан (дегенмен, Амели ғана бұл қарым-қатынасты «достық» деп сипаттар еді) жаулыққа айналады, бірақ Амели тарапынан құрмет пен сыйға сыймау жалғасады, оны Мори ханым байқамайды немесе елемеуге тырысады. Амели есеп бөлімінде атқаратын жұмыстарына жарамсыз болып шығады, себебі ол белгілі бір дәрежеде дискалькулиядан зардап шегеді, ал Мори ханым Амели компания мен менеджерге зиян келтіру үшін қасақана қателіктер жасайды деп санайды. Тағы бір әңгімеде жапон және батыс мәдениеттеріндегі жауапкершілік туралы түсініктердің айырмашылығы ашық көрінеді. Мори ханым үшін менеджер өзінің қызметкерлерінің қателіктеріне тікелей жауапты (Сен мені жұрт алдында мазақ ету үшін қасақана қателік жасадың), ал Амели әркім өзінің қателіктеріне жауапты деп санайды (Мен тек өзімді ғана мазақ еттім, сені емес). Амелидің ең үлкен қателігі – Мори ханым вице-президенттің барлық бөлім алдында қорлағаннан кейін орын алады. Мори ханым әріптестеріне көз жасын көрсетпеген соң, өз сезімдерін жеке бөлісу үшін дәретханаға барады. Амели оны жұбату үшін артынан еріп келеді. Амелидің пікірінше, Мори ханымның жағдайы ұят емес, ал мұндай жұбаныш тек мейірімділікпен жасалған әрекет болса, Мори ханым өзінің сезімдерін көрсетуден қатты ұялады және Амелидің артынан келуін кекшілдік пен жаулық деп қате түсіндіреді. Келесі күні Мори ханым Амелиге дәретханаларды тазалау жұмысын тапсырады. Бір жылдық келісімшартының алты айы қалғанда, Амели ақырына дейін шыдауға шешім қабылдайды, бұл батыс тұрғысынан ұятты болуы мүмкін, бірақ жапондық тұрғысынан бұл беделді жоғалтпау дегенді білдіреді. 1991 жылдың қаңтар айында келісімшарты аяқталғаннан кейін ол Бельгияға оралып, шығармашылық жолын бастайды: оның алғашқы романы «Hygiène de l'assassin» 1992 жылы жарық көреді, ал 1993 жылы ол Мори ханымнан қысқаша құттықтау хат алады.

Amélie, a young Belgian woman who spent the first five years of her life in Japan, returns to Japan as a young adult, signing a one year contract as a translator at the prestigious company Yumimoto. Through a series of comical cultural misunderstandings, Amélie, who begins at the bottom of the corporate ladder, manages to descend even lower. During her time at Yumimoto, she is the direct subordinate of Fubuki Mori, whose friendly demeanor quickly disappears when Amélie unwittingly oversteps herself. Bored and frustrated with how she is apparently not assigned to do anything productive, Amélie tries to take the initiative by memorizing the company's list of employees and delivering the mail, only to be reprimanded for "stealing someone else's job." When she is assigned to photocopy the departmental manager's documents, which she discovers are the rules to his golf club, Amelie is forced to redo her work when the manager returns it with the complaint that the copies are off centre and that she must not use the feeder for the copier. While she is redoing the task, the kindly Mr. Tenshi takes notice of her and asks for her help in drafting a report about the new method of manufacturing reduced fat butter developed in Belgium. Amélie's contributions to Mr. Tenshi's report make it a big success and she requests not to be given credit. Though it seems her transfer to Mr. Tenshi's department is imminent, Fubuki feels offended as this constitutes a violation of the company's hierarchy and she exposes everything to the vice president, who severely scolds Mr. Tenshi and Amélie, and sees to it that Amélie writes no more reports and strictly sticks to doing duties assigned by Ms. Mori. Although advised by Mr. Tenshi not to do so, Amélie decides to confront Ms. Mori and talk to her personally. This encounter can be seen as the main juncture of the novel, as both characters feel the other should apologise, but at the same time each of them fails to recognise why she herself should do the same. The main difference is that while Amélie feels her progress in her career from useless work to the place where she actually can use her skills has been hindered for no other reason than maliciousness, Ms Mori interprets Amélie's move as being against her as Amélie was trying to pass her by, thus violating the correct hierarchy. Ms Mori had to suffer and work hard for years to achieve her position and it was inconceivable to her to imagine that Amélie might achieve the same level of hierarchy within only a couple of weeks. From that point on, the relationship between them changes from a fairly good one (which, though, only Amélie would describe as 'friendship') to animosity, although still accompanied by respect and admiration from Amélie's side, which Ms Mori either fails to notice or chooses to ignore. Amélie proves herself useless at the tasks she is subsequently asked to do in the Accounts Department, as she apparently suffers from dyscalculia to some extent, while Ms Mori thinks Amélie is making mistakes on purpose to sabotage the company and the manager herself. Another dialogue reveals the differences between the different concepts of responsibility in Japanese and Western cultures. While for Ms Mori the manager is directly responsible for the mistakes of their staff (You made the mistakes deliberately only to expose me to the public ridicule), Amélie thinks everybody is responsible for their own mistakes (I ridiculed only myself, not you). The biggest mistake Amélie commits comes after Ms Mori has been severely abused by the vice president in front of all the department. When Ms Mori, not having shown tears to her colleagues, goes to the bathroom to let her feelings out in private, Amélie follows her to console her. While from Amélie's point of view Ms Mori is not in a shameful position and offering a consolation like that is only a kind hearted gesture, Ms Mori feels utterly ashamed to be seen showing her feelings and misunderstands Amélie's following her as vengefulness and hostility. The next day Amélie is assigned the job of a bathroom cleaner by Ms Mori. With six more months of her one year contract to go, Amélie decides to endure until the end, which might be shameful from the Western point of view, but from the Japanese point of view means not losing face. After her contract finishes in January 1991, she returns to Belgium and starts publishing: her first novel Hygiène de l'assassin appearing in 1992, she receives a brief congratulation note from Ms Mori in 1993.

Атауының түсіндірмесі

Романда айтылғандай, Жапонияда 1947 жылға дейін тірі құдай саналған императордың қасында адам өте құрметпен, қорқынышпен және дірілдеп тұруы тиіс, бірақ бүгінде көптеген жапон азаматы осы талаптан хабарсыз.

Бейімделу

"Қорық пен діріл" 2003 жылғы фильм.

Жарияланымның егжей-тегжейі

Stupeur et tremblements, Альбин Мишель баспасы, 1999 жыл. Stupeur et tremblements, «Livre de Poche» баспасы, 2001 жыл.