Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Белуша (Bellusch, Bellus) – Словакияның солтүстік-батысындағы Тренчин облысы Пухов ауданындағы ірі ауыл және муниципалитет. Ол Илава алқабының солтүстік бөлігінде орналасқан және Поважие аймағындағы ең ірі елді мекендердің бірі болып табылады.
Beluša (Bellusch, Bellus) is a large village and municipality in Púchov District in the Trenčín Region of north western Slovakia. It is located in the northern parts of the Ilava Basin and is one of the largest communities of the Považie region.
Тарих
Археологиялық деректерге сүйенсек, ауыл неолит дәуірінде және ерте қола дәуірінде де мекенделген. Алғаш рет 1330 жылы жазбада айтылған. Ауылда 13 ғасырдың ортасында салынған роман стиліндегі Киелі Анна шапкішы бар. Бұл туралы 1332 жылғы Папалық құжаттарда көрсетілген, бұл Вах өзеніндегі ең көне пасторлық кеңселердің біріне айналдырды. Кішкентай шіркеу әлі де ауыл орталығында тұр. Оның қасында орналасқан бас шіркеу 1560 жылы салынды және Киелі Елизаветаға арналған. Белуша-Хложадағы ең жаңа шіркеу 1990 жылы салынды және Қайғылы Ана шіркеуі деп аталады. Оны D1 тас жолынан жақсы көруге болады. Сонымен қатар, Белушаның Хложа бөлігінде, Тренчианская көшесінде Киелі Иоанн Непомук шапкішын табуға болады. Ол 1766 жылдан бері тұр. Вах өзені мен Пружинка арнасының жақындығы ауылға бірнеше рет қатты су тасқыны әкелді. Ең ауыр оқиға 1813 жылдың 26-28 тамызы мен 1823 жылдың 2 маусымы аралығында болды. Соңғы су тасқыны 1939 жылы болды. Пружинка арнасы 1940 жылдан бері реттелген, сондықтан су тасқынының алдын алуға мүмкіндік берді. 1827 жылдың қыркүйегінде болған өрт 130 үйді өртеді. 19 ғасырдың басында қала Венгрия Корольдігінің алғашқы себет тоқу мектебін ашты. Еуропада кең таралған оба ауруы 1831 жылы 262 тұрғынды құртты. Ауыл үшін маңызды күн 1913 жылдың 24 шілдесі болды, сол күні Белушаға алғашқы дәріхана келді. Лицензия Юлиус Таллерге берілді. Алғашқы дәріхана шіркеудің жанында орналасқан. 1918 жылға дейін Белуша муниципалитеті Тренчин округінде (Словакияның қалған бөлігі сияқты) Венгрия Корольдігінің құрамында болды. Трианон шартынан кейін ол жаңадан құрылған Чехословакияның бөлігіне айналды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін ауылда кішкентай еврей қауымы болған. Қазір олардың бар екендігінің жалғыз дәлелі – ауылдың солтүстік бөлігінде жасырылған кішкентай еврей зираты. Ол жақында қайта жаңартылды және еврей мұрағатында тіркелген.
The archaeological evidence shows that the village has been inhabited already in the Neolithic and early Bronze Age. It was mentioned for the first time in a written document in 1330. There is a Romanesque St Anne chapel from the mid 13th century in the village. This was already mentioned in the Papal documentation in 1332 which makes the rectory one of oldest one on the river Váh. The little church can be still found in the village center. The main church located right next to it has been dedicated to St. Elizabeth and it was built in 1560. The newest church standing in Beluša Hloža is known as Our Lady of Sorrows church and was built in 1990. It is clearly visible from the D1 freeway. Finally, in Beluša part Hloža on the Trenčianská Street can be also found a small St. John of Nepomuk chapel. This one has been standing there since 1766. The close proximity to the river Váh as well Pružinka creek brought several times devastating floods to the village. The worst on record happened between August 26–28, 1813 and June the 2nd 1823 respectively. The most recent one took place in 1939. Pružinka Creek has been regulated since 1940 and therefore effectively preventing any further flooding. Fire in September 1827 burned 130 houses. In the beginning of the 19th Century the town inaugurated the first basket maker school of the Kingdom of Hungary. Plague, which was major problem in Europe wiped out 262 inhabitants in 1831. An important day for the village was July 24, 1913 which brought the first pharmacy to Beluša. The license was issued to Julius Thaller. The first pharmacy was located very close to the church. Until 1918, Beluša municipality in the county Trenčín (same as the rest of Slovakia) has been a part of the Kingdom of Hungary. After the Trianon Treaty it became part of the newly formed Czechoslovakia. Prior to the World War II there used to be a small Jewish community in the village. Currently the only proof of their presence is a small Jewish cemetery hidden in the north part of the village. It has been recently renovated and it's been documented in the Jewish archives.
География
Муниципалитет 251 метр биіктікте орналасқан және 51,343 км² аумақты алып жатыр. Белушаның халқы шамамен 6060 адамды құрайды. Муниципалитет төрт бөліктен тұрады: Белуша, Белушске Слатины, Хложа, Подхорие (1976 жылы қосылған). Әкімшілік орталығы Белушада орналасқан. Бұл ауыл Тренчиннен Жилинаға дейінгі басты жолдың маңызды торабы болып табылады. Братислава мен Жилинаны байланыстыратын D1 тас жолы Белушаны айналып өтеді. Братиславадан Жилина арқылы Кошицеге баратын негізгі теміржол желісі осы жерде тоқтайды. 1878-1883 жылдары салынған теміржол желісі дамуға зор үлес қосты. 1883 жылы теміржол станциясы құрылысын аяқтады. Қазіргі уақытта желі жаңартылуда және жылдамдығы артырылуда. Толық аяқталғаннан кейін пойыздың орташа жылдамдығы шамамен 160 км/сағ құрауы тиіс. Ваг өзені (Дунай өзенінің саласы) ауылға жақын ағып өтеді.
The municipality lies at an altitude of 251 metres and covers an area of 51.343 km2. Belusa has a population of about 6060 inhabitants. The municipality consists of four parts: Beluša, Belušské Slatiny, Hloža, Podhorie (incorporated in 1976). The town hall is located in Beluša. The village is also an important crossroad on the main road from Trenčín to Žilina. The main freeway D1 connecting Bratislava with Žilina bypasses Beluša. The main railway line from Bratislava to Košice via Žilina has got a stop here. The railway line built in the years 1878 1883 helped significantly to the development. In 1883 the railways station was completed. Currently the line is being updated to the higher speed. Once fully completed the average train speed should be around 160 km/h. River Váh (tributary of the Danube river) flows close to the village.
Белуша моншалары/Белушское слатини
Белушаның бір бөлігі – Белуша моншалары (Belušské Slatiny) болып табылады. Бұл шипажай бұрын көбірек танымал болған, бірақ кейін көп бөлігі термольдық суын жоғалтты. Біраз терең бұрғылаудан кейін қызықты нәтижеге қол жеткізілді. Белуша моншаларындағы бұлақ пен Тренчианске-Теплице курорт қаласындағы бұлақ арасында тікелей байланыс бар. Белуша моншаларындағы ашық бассейн жергілікті тұрғындар үшін жазғы маусымда танымал демалыс орны. Күкіртті ауасы бар жылы сумен емделуге болатын шипажай жыл бойындағы біріңғай қонақүйлерде ұсынылады. Аймақтағы көптеген ірі компаниялар Белуша моншаларында өздерінің қонақ үйлері мен шатырларын салып алған.
Part of Beluša are also the Beluša Baths (Belušské Slatiny). The spa used to be more popular, but then it lost majority of its thermal water. After some extensive drilling there was an interesting outcome. There is a direct connection between the spring in Beluša Baths and the one in the spa resort town of Trenčianske Teplice. Outdoor swimming pool in Beluša Baths is a popular summer place for the locals. All year round the spa with sulfur aerated warm water can be enjoy in one of the hotels. Many of the bigger businesses in the region have their hotels and cottages in Beluša Baths.
Экономика
Ауылда бірнеше орташа өлшемді зауыттар бар. (Best Beluša, Koval, Pemex, CCN, Elastomer Solution және Metalform) Линко маргарині де осы ауылда шығарылады.
There are several mid size factories in the village. (Best Beluša, Koval, Pemex, CCN, Elastomer Solution and Metalform) Linco margarine is also produced in the village.
Спорт
Ауылдағы ең танымал спорт түрі – футбол. Шағын стадион 700 көрерменге (400 орындық) сыйымды, бірақ ең көп көрермен саны 2550 адамды құрады (Белуша – ДАК, 2016 жыл). TJ KOVO Beluša командасы 2019 жылы 3-лигада жеңіске жетті, бірақ 3-лигада қалып қойды. Ең танымал ойыншылар – Матей Горелька, Питер Мишутка. Командада бірінші және екінші лигадан келген ойыншылар да бар. Моджин ауылының жанында қысқы маусымда шаңғы тебуге болады. Ең жақын жабық бассейн жақын орналасқан Пухов қаласында. Орманда серуендеу жергілікті тұрғындар мен туристердің арасында да кең таралған.
The most popular sport in the village is soccer. The modest stadium can accommodate 700 spectators (400 seated), but highest number od spectators are 2550 ( Beluša vs DAC (2016)) The team has been participant of 3rd league. Team TJ KOVO Beluša win 3rd League in 2019, but stay in 3rd League. Most popular players are Matej Gorelka, Peter Mišutka. In the Team play players from first, second League Proximity of village of Mojtin offers skiing in the winter. The nearest indoor swimming pool is in nearby Puchov. Hiking in woods as is also common by the locals and tourist alike.