Кіріспе
Джеймс Робертсон Джастис (15 маусым 1907 – 2 шілде 1975) – британдық актер. Ол комедияларда, әсіресе «Доктор» сериясының жеті фильмінің әрқайсысындағы қатыгез билік өкілдерін сомдауымен танымал. Сонымен қатар, ол Грегори Пекпен бірнеше оқиғалы фильмдерде ойнады, ең белгілісі – «Наваронның қарулары». Оңтүстік-Шығыс Лондонда шотландтық әкеден туған ол Шотландияның қоғамдық өмірінде көзге түсті, Шотландия теледидарының (STV) құрылуына көмектесті және Эдинбург университетінің ректоры болып қызмет етті (1957–1960 және 1963–1966).
persons of a similar name
James Robertson Justice (15 June 1907 – 2 July 1975) was an English actor. He is best remembered for portraying pompous authority figures in comedies including each of the seven films in the Doctor series. He also co starred with Gregory Peck in several adventure movies, notably The Guns of Navarone. Born in south east London to a Scottish father, he became prominent in Scottish public life, helping to launch Scottish Television (STV) and serving as Rector of the University of Edinburgh (1957–60 and 1963–66).
Ерте өмір
Кейінгі шотландтық талаптарына қарамастан, Джеймс Норвал Харальд Джастис 1907 жылғы 15 маусымда Оңтүстік-Шығыс Лондондағы Льюишем қалашығының жанындағы Лиде дүниеге келді. Ол Абердинде туған тау-кен инженері Джеймс Норвал Джастистің және Эдит (құрметті аты Берджесс) ұлы болды. Джастис Вилтширдегі Сент-Хью мектебінде, Бикли, Кентте және Марлборо колледжінде білім алды. Кейін ол Лондон университетінің колледжінде ғылымды оқыды, бірақ бір жылдан кейін оқуын тастап, Бонн университетінде геология студенті болды, алайда ол да бір жылдан кейін оқуын доғарды.
Түрлі жұмыстар мен саяхат
1927 жылы Ұлыбританияға оралып, Джеймс Бондты жазған Ян Флемингпен бірге Лондонда Рейтер агенттігінде журналист болып жұмыс істеді. Бір жыл өткен соң Канадаға эмиграциялады, онда ол сақтандыру сатушысы болды, ұлдар мектебінде ағылшын тілін оқытты, орман шаруашылығымен айналысты және алтын іздеді. Ақшасыз Ұлыбританияға қайтып келді, жол ақысын төлеу үшін голланд жүк кемесінде аспазханада ыдыс-аяқ жуды.
Мұз хоккейі
Ұлыбританияға оралғаннан кейін ол 1930 жылдардың басында Британдық мұз хоккей қауымдастығының хатшысы болып қызмет етті және 1932 жылы Берлинде өткен Еуропа чемпионатында ұлттық құраманы жетінші орынға жеткізді. 1931–32 жылдары ол әкімшілік қызметімен қатар «Лондон Лайондары» командасында қақпашы болып бір маусым ойнады.
Автоматтық жарыстар
Әділдік 1932 жылы 3 және 4 мамырда Бруклендте өткен JCC Thousand Mile Race жарысына Wolseley Hornet Special көлігімен қатысты. Көлік жүлделі орынға ие болған жоқ. Келесі жылы "J. Әділет (Ж. А. П. Специал)" Брайтон жылдамдық сынақтарында бақ сынасты: "Әділеттің "Таллула" машинасы жарыс жолының соңына жетпей бұзылып, терраса астындағы галерея арқылы бастау сызығына итеріліп қайтарылды". Брайтон жарысын Уитни Стрейт жеңіп алды, ал Денис Дженкинсонның сөзінше: "команданың шетінде Джеймс Робертсон Әділет айналып жүрді". 1934 жылдың ақпан айында Стрейт жаңа Maserati көлігін алды: "Джимми Әділет 8CM нөмірі 3011 болатын алғашқы көлікті алу үшін Италияға кетті". 1963 жылы Motor Sport журналы былай деп жазды: "Біз оны Льюесте G.N. көлігімен және Wolseley Hornet көлігімен эстафеталық жарыста еске аламыз".
Халықаралық бейбітшілдік сақтаушы
1930 жылдардың ортасында Джастис Ұлттар Лигасының Саар бассейні аумағындағы халықаралық бейбіт күштерінің құрамына кірді. 3300 адамнан тұратын Саардағы Халықаралық күш 1919 жылғы Версаль шарты негізінде берілген мандат бойынша құрылған еді. Ұлыбритания (1500), Италия (1300), Швеция (260) және Нидерланды (250) Франция мен Германияның бірлесіп басқаратын оккупацияланған Германияның осы аймағын күзету үшін әскер беруге келісті. Джастис нацистер билікке келгенге дейін Саарда қызмет етті. 1935 жылы өткен даулы референдум нәтижесінде Саар Германияның бақылауына қайтарылды.
Әскери қызмет
Саардан кейін, 1930 жылдардың соңында Испания Азамат соғысында Республикашылдармен бірге күресті. Осы кезеңде ол өзінің мансап бойы сақтап келген ерекше қалың сақалын өсірді. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Корольдік Әскери-теңіз еріктілер резервіне қосылды. Бірақ 1943 жылы сынықтардан жарақат алғаннан кейін, ол құрметпен запасқа шығарылып, зейнетақы тағайындалды.
Актерлік өнер
Теңіз флотынан кеткен соң, Джастис Лондондағы «Players’ Theatre» театрына қосылып, актерлық өнермен айналысты. Леонард Сакстың төрағалығымен, кейіннен BBC телеарнасының «The Good Old Days» бағдарламасының төрағасы болған клуб, Виктория дәуіріндегі музыкалық залдарда кештер өткізді. Бір күні Саксты алмастырған Джастис «Зақым келгендер үшін» (For Those in Peril, 1944) фильміне ұсынылды. Өзінің қатал мінезімен, алып дене бітімімен (1924-25 маусымда Бекенхэм RFC First XV командасында Джонни Крэдокпен бірге регби ойнады, ал ол 1950-ші жылдардағы телешоу шефі Фаннидің серігі болды) және күшті, дауысымен Джастис британдық комедиялық фильмдердегі маңызды екінші рөлдердің бірі ретінде танылды. Оның алғашқы басты рөлі – Питер Устиновтың жазған және түсірген «Вице-Верса» (Vice Versa, 1948) фильміндегі мектеп директорының рөлі. Устинов Джастистің қатысуын «әкесінің Reuters агенттігіндегі әріптесі болғандықтан» қалады. 1952 жылы Джастис Уолт Диснейдің «Робин Гудтың хикаясы» (The Story of Robin Hood) фильміне түсіп, онда ол Кішкентай Джон рөлін ойнады. Сондай-ақ, Джастис 1950-60 жылдардағы «Доктор» сериясындағы фильмдерде сұранысқа ие хирург, сэр Ланселот Спратт рөлінде ойнады, «Доктор үйде» (Doctor in the House, 1954) фильмінен бастап, ол осы рөлімен ең жақсы есте сақталады. Кейде ол фильмдерде Сеумас Мòр на Фейсаг (шотланд гаэл тілінде, мағынасы: Сақалды үлкен Джеймс), Джеймс Р. Джастис, Джеймс Робертсон немесе Джеймс Робертсон Джастис деп көрсетілді. 1957 жылдың 31 тамызында ол шотланд телеарнасы (STV) іске қосылуына көмектесті, арнаның алғашқы бағдарламасын – «Бұл Шотландия» (This is Scotland) бағдарламасын жүргізіп берді. 1957 жылдан 1960 жылға дейін және 1963 жылдан 1966 жылға дейін ол Эдинбург университетінің ректоры болды. «Наваронның қарулары» (The Guns of Navarone, 1961) соғыс фильмінде ол ойнаған рөлмен қатар, фильмнің повествовательі де болды. Ол Грегори Пекпен бірге төрт фильмде түсті, соның ішінде «Капитан Горацио Хорнблауэр» (Captain Horatio Hornblower, 1951) және «Моби Дик» (Moby Dick, 1956) фильмдерінде, онда ол ақ кит шабуылдаған бір қолды теңіз капитанының рөлін ойнады. Фильмде Джастистің кейіпкері капитан Ахабпен (Пек ойнады) достық қарым-қатынас орнатуға тырысады, бірақ Ахабтың Моби Дикке деген тоқыраулы құштарлығына таңғалып, жиренеді. 1968 жылы «Читти-Читти-Банг-Банг» фильміндегі жұмысын аяқтағаннан кейін Джастис ауыр инсульт алды, бұл оның мансабының аяқталуының бастауы болды. Одан кейін ол бірнеше фильмдерде түсті, бірақ бұрынғыдай маңызды рөлдерде емес (мысалы, өзінің ең танымал кейіпкері сэр Ланселот Спратт рөлін «Дәрігер қиын жағдайда» (Doctor in Trouble, 1970) фильмінде соңғы рет ойнады, тек бірнеше сахнада ғана қысқаша көрінді). Ол тағы бірнеше инсульт алды, осының салдарынан жұмыс істей алмады.
Жеке өмір
1941 жылы Челсиде медбике Диллис Хейденге (1914–1984) үйленді. Олардың Джеймс есімді ұлы болды. Бірнеше махаббат оқиғасынан кейін, Джастис Хейденнен ажырасып кетті. 1968 жылы олардың некесі бұзылды. Джастис Балтық немісі Айрин фон Мейендорфпен алғаш рет 1960 жылы «Амбассадор» фильмінің түсірілім алаңында кездесті. Олар бірге болды және ол қайтыс болғанға үш күн бұрын 1975 жылы үйленді. Джастис көп тіл білді (шамамен 20-ға дейін), оның ішінде ағылшын, испан, француз, грек, дания, орыс, неміс, итальян, голланд және гэль тілдерін.
Шотландияға деген сүйіспеншілік
Соғыстан оралғаннан кейін, Джастис өзін шотландтық тамырларымен жаңадан таныстырды. Ол екі орта атын алып тастап, жаңа орта аты ретінде Робертсонды қабылдады, себебі ол Робертсон клеткасын киюге әдеттенген. Джастис шотландтық тегіне соншалықты құрметпен қарағандықтан, бірде 1905 жылы Скай аралындағы дистилляция зауытының астында туғанын айтқан; тіпті дереккөздер оның туған жерін Вигтаун, Вигтауншир деп көрсеткен. Ол 1946-1950 жылдар аралығында Вигтаундағы Орчардтон үйінде тұрды. 1950 жылғы жалпы сайлауда ол Еңбек партиясынан Солтүстік Ангус және Меарнс сайлау округіне кандидат болды, бірақ жеңіліске ұшырады. Ол 1975 жылы кедейлікте қайтыс болды. Оның күлі Солтүстік Шотландиядағы, бұрынғы тұрған жеріне жақын, Шпинингдейл тау ауылының маңындағы шұңқырға жерленді.
Мұра
Джеймс Робертсон Джастис – «Қан тоқтау уақыты қанша?» атты өмірбаяны (бірінші «Доктор» фильміндегі әзілге сілтеме жасайды) 2008 жылдың 3 наурызында Tomahawk Press баспасынан жарық көрді. Оны Джеймс Хогг, Роберт Селлерс және Говард Уотсон жазған.