Кіріспе
Тибет буддизмінің Кагю мектебінің ұрпағы Шанпа Кагю ("Шангтаннан келген адамның ауызша дәстүрі") Ваджраяна немесе Тибет буддизмінің Кагю мектебінің "құпия ұрпағы" ретінде танымал және шығу тегі бойынша Дагпо Кагю мектептерінен өзгеше. Дагпо Кагю – Тилопаның шәкірті Наропа арқылы келген ұрпақ, көбінесе Наропаның белгілі шәкірті Марпа Лотсава арқылы және осылайша "Марпа Кагю" деп аталады, ал Шанпа ұрпағы Тилопаның шәкірті Нигумадан, ол Наропаның қарындасы, сондай-ақ Сухасиддхинің үйретілімдерінен тараған. Оның негізін салушы Кхёнпо Нальджор, осы екі әйелдің де шәкірті болған, ал Шанг аңғарындағы монастырь осы дәстүрге атын берген. Шанпа дхармапаланың бастысы – алты қолды Махакала. Шанпа дәстүрін 20-шы ғасырда алғашқы Калу Ринпоче жаңғыртты, оның Тибетте де, Батыста да көптеген шәкірттері болды.
The Shangpa Kagyu (, "Oral Tradition of the man from Shang") is known as the "secret lineage" of the Kagyu school of Vajrayana or Tibetan Buddhism and differs in origin from the better known Dagpo Kagyu schools. The Dagpo Kagyu are the lineage of Tilopa through his student Naropa, often traced through Naropa's famous student Marpa Lotsawa and thus called "Marpa Kagyu", while the Shangpa lineage descends from Tilopa's student Niguma, who was Naropa's sister, as well as from the teachings of Sukhasiddhi. Its founder was Khyungpo Naljor, the student of both women, whose monastery in the Shang Valley gave its name to the tradition. The principal Shangpa dharmapala is the six armed Mahākāla. The Shangpa tradition was revitalized in the 20th century by the first Kalu Rinpoche, who had many students both in Tibet and in the West.
Шығу тегі
Шанпа Кагью руын XI ғасырда тибет ғалымы Кхёнпо Нальджор құрған. Тибетте алған ілімдерін тереңдету үшін ол Үндістанға сапар шекті, онда Нигума есімді мистикалық йогинимен кездесті. (Ваджрадхара Нигума – бұл үнділік йогин Вималашридің толық тибет аты.) Ол одан көптеген ілімдер алды, әсіресе Махамудраның ерекше дәстүрі мен Нигуманың алты йогасы туралы, олар Наропаның алты дхармасына ұқсас болғанымен, толықтай сәйкес келмейді. Кхёнпо Нальджор – тибеттік йог, Бонпа және Нигуманың ең белгілі шәкірті. Ол өзінің ең құпия ілімдерін тек оған ғана үйретті. Ол сондай-ақ дакини Сухасиддхимен, тағы бір әйел мистигімен және махасиддха Вирупаның шәкіртімен, сондай-ақ Ваджрасана, Майтрипада, Рахула және басқалармен де кездесіп, білім алды. Тан Тонг Гьялпо – Нигумадан аян арқылы нұсқау алған тағы бір танымал йог. Ол Шанпа Кагью руындағы өз діни дәстүрін қалыптастырды. Тибетке оралғаннан кейін Кхёнпо Нальджор Цангтың Шан қаласында монастырь салды. Бұл оның негізгі ордасы болды және ол Шанның ламасы ретінде танылды. Ол жүздеген монастырь құрған және мыңдаған шәкірттер тәрбиелегені туралы айтылғанымен, Нигуманың ілімдерін тек бір ғана шәкіртіне, Мочок Ринчен Цондруға тапсырды. Шанпа руы көбінесе «құпия ру» деп аталады, себебі Нигума Кхёнпо Нельджорға Ваджрадхара мен Нигумадан басталатын алғашқы жеті буынға дейін ілімдерді тек бір шәкіртке жеткізуді бұйырды. Мочок Ринчен Цондрудан ру Киерганг Чокйи Сенге, Ньентон Ригунг Чокйи Шераб және Сонгжай Тенпа Цондру Сенгеге көшті. Бұл алғашқы жеті ілім Шанпа дәстүрінің жеті ұлы асыл тасы деп есептеледі. Сонгжай Тенпа – бұл нұсқауларды бірнеше шәкірттеріне берген алғашқы ұстаз болды, және осы кезден бастап бірнеше түрлі беріліс жолдары пайда болды. Осылайша рудың құпиясын сақтаудың мақсаты – оны ресми монахтық дәстүрге айналудан қорғау еді. Бұл дәстүрлердің бірі эзотерикалық болғандықтан, оны кодификациялаудың орнына тәжірибеде қолдану қажет болды. Шанпа ілімдері жоғары бағаланғанымен және көптеген мектептерге сіңірілгенімен, дәстүрдің өзі 17 ғасырда Жонангпалардың тарауымен тәуелсіз мектеп ретінде тоқтатылды. Дегенмен, оның ілімдері одан әрі қолданылып, беріліп келді. 19 ғасырда Жамгон Конгтрүл аман қалған берілістерді жинап, оларды өзінің «Негізгі нұсқаулар қазынасына» қосу арқылы олардың сақталуын қамтамасыз етті. Бұл ру Сакия мектебі және басқа Кагью мектептеріне де енгізілді. Гелуг мектебінің негізін қалаған Чэ Цонкхапа да Шанпа Кагью іліміне жақсы білген.
Қазіргі заманғы ұрпақ иелері
Батыста Шанпа Кагью өнерінің басты ұстазы – алғашқы Калу Ринпоче болды. Ол 1940 жылдардың басында Шығыс Тибеттегі Ца-Цза монастырына оқуға барып, онда білім алды. Ол монастырь аббаты, 8-ші Ца-Цза Друбген, Йижин Норбумен, сондай-ақ Карма Сингхе және Ақ тәж иесімен тәлім алды. Карма Кагью регенті Тай Ситупа Йижин Норбуды «қазіргі уақытта өмір сүретін ең білімді және жетістікке жеткен Кагью шеберлерінің бірі» деп сипаттады. Сол жерде Калу Ринпоче жабық шегініс кезінде Шанпа ілімдерінің толық циклын алды. Ца-Цза монастыры сонымен қатар маңызды Дакпо Кагью орталығы болып табылады және Риме қозғалысын сақтайды. Ца-Цза Друбген Йижин Норбу 2005 жылдың маусым айының ортасында дүние салды. Қазіргі уақытта Шанпа дәстүрлерін оның регенті және мұрагері, екінші Гьялтен Тунга Рангдрол сақтап келеді. Бірінші Калу Ринпоче қайтыс болғаннан кейін оның шәкірті Бокар Тулку Ринпоче өнектің басты иегері атанды. Бокар Тулку Ринпоче қайтыс болғаннан кейін, 2008 жылдың қыркүйегінде Шанпаның үш жылдық шегінісін аяқтаған жас Тулку Янси Калу (Солтүстік Үндістандағы Сонада монастыры) өнектің иесі болды. Шанпа өнерінің қазіргі басқа иегерлері – Ваджрадра Калу Рангджунг Кунчабтың сеніміне лайық ламалар, мысалы Норла Ринпоче, Денис Ринпоче, сондай-ақ Францияда өмір сүріп, дәріс оқитын Вен Могчок Ринпоче. Калу Рангджунг Кунчабтың қазіргі мұрагерлерінің тізімі Шанпа ресурстық орталығының веб-сайтында қолжетімді. Ванчен Ринпоче – қазіргі өнек иегері, оны Дордже Чанг Калу Ринпоче Тибеттегі медитация серігі ретінде «Жас Калу» деп таныды.
There, Kalu Rinpoche received the complete cycle of the Shangpa teachings during a closed retreat. Tsa Tsa monastery is also a major Dakpo Kagyu Centre and preserves the Rimé movement. The Tsa Tsa Drubgen Yizhin Norbu died in the middle of June, 2005. The Shangpa traditions are currently held by his regent and successor the second Gyalten Thongwa Rangdrol. After the first Kalu Rinpoche died his student Bokar Tulku Rinpoche became the main lineage holder. After Bokar Tulku Rinpoche died, Yangsi Kalu, a young tulku who finished a Shangpa three year retreat in September 2008, became the holder of the seat of the lineage (the monastery of Sonada in northern India). The other current holders of the Shangpa lineage are the lamas who have been entrusted by Vajradhara Kalu Rangjung Künchab, for example Norlha Rinpoche, Denys Rinpoche, as well as Ven Mogchok Rinpoche currently living and teaching in France. A list of Kalu Rangjung Kunchab contemporary heirs is available on Shangpa Resource center web Site
Wangchen Rinpoche is a current lineage holder, who was recognized by Dorje Chang Kalu Rinpoche as “Kalu the Younger”, his meditation companion in Tibet.
Практика және ілім
Шанпа дәстүрінде көптеген ерекше ілімдер бар, бірақ ең маңыздысы – "Бес алтын ілім", сонымен қатар Шанпаның бес алтын доктринасы деп аталады, бұл ілімдер ағаш тәрізді құрылымдалған. Ең ішкі ілімдер – "Нигуманың алты йогасы" немесе дәлірек айтқанда "Нигуманың алты дхармасы", олар Дагпо мектептеріндегі Наропаның алты йогасына өте ұқсас. Нигуманың алты дхармасына тумо (ішкі от), иллюзиялық дене йогасы, арман йогасы, таза жарық йогасы (айқындық), пхова (сананы көшіру) және бардо (өлім мен жаңа туылу арасындағы жағдай) йогасы туралы ілімдер кіреді. Келесі деңгейде "Махамудраның медальон дәстүрі" бар, ол Нигума, Майтрипа және Сухасидхидің махамудра ілімдерін біріктіреді. Медитациядан күндізгі өмірге түсінікті жеткізудің үш тәсілі туралы ілімдер. Ақ және қызыл дакинилермен даму және толықтыру тәжірибесі. Адамның санасы мен денесінің өлмейтін табиғаты туралы ілім.