Кіріспе

Канадалық геолог Джон Тоберн Уильямсон (1907 –1958) – қазіргі Танзаниядағы «Уильямсон» алмасты кенішін ашқан атақты канадалық ғалым.

Ерте өмір

Уильямсон 1907 жылы Квебек провинциясының Монфорт қаласында дүниеге келген. Ол Макгилл университетінде оқыды, бастапқыда құқық саласын таңдаған, бірақ Лабрадорға жазғы далалық экспедицияға досымен бірге барғаннан кейін геологияға қызығушылық танытты. Одан кейін геология бойынша бакалавр, магистр және доктор ғылымдарының дәрежелерін алды, оқуын 1928-1933 жылдар аралығында аяқтады.

Уильямсон кеніші

Оқуын аяқтағаннан кейін Уильямсон өзінің профессорларының бірімен Оңтүстік Африкаға сапар шекті, онда ол ақырында сол кездегі Солтүстік Родезияда (қазіргі Замбия) орналасқан De Beers компаниясының еншілес компаниясы Loangwa Concessions-те жұмыс істеді. Кейін ол 1936 жылы кен орнын жабу туралы шешім қабылдағаннан кейін иелерінен сатып алған Мабуки алмаз кенішінде жұмыс істеді. Уильямсон аймақтағы алмас іздеу үшін база ретінде пайдаланып, Мабуки кенішінің жұмысын жүргізу арқылы өзін асырауға тырысты. 1940 жылы ол Мвадуиде алмас кентасқан кимберлит түтігін тапты, оны алдағы жылдары Уильямсон алмаз кенішіне айналдырды. Оңтүстік Африкадан тыс алғашқы маңызды алмаз кені ретінде танымал шахта бүгінде жұмыс істеуде, ал 1941 жылдан 2008 жылға дейінгі жалпы өндіріс 20 миллион карат (4000 кг) алмаз деп бағаланған. Кеннен көптеген құнды тастар шықты, соның ішінде Уильямсонның қызғылт алмасы – 1947 жылы ханшайым Елизавета мен принц Филипптің үйлену тойына сыйға тартылған қызғылт түсті алмаз. Картье оны асыл тасқа кескеннен кейін, ол 1952 жылы королева үшін жасалған Уильямсон Даймонд Картье брошкасының орталық бөлігі болды.

Мұра

Джон Уильямсон ешқашан үйленбеген; ол қайтыс болғаннан кейін шахта оның үш бауырына қалды, олар шахтаны дереу 4 миллион фунт стерлингке De Beers пен Танзания (бұрынғы Танганьика) үкіметі арасындағы серіктестікке сатты. Джон Уильямсонның өмірі Джон Гавайнның (қалам аты) 1967 жылы жарық көрген «Алмас іздеуші» атты тарихи романында бейнеленген. Кітапта Уильямсон тыныш, тіпті сырлы, және әйелдерге құмар адам ретінде көрсетілген. Бірақ, ол сонымен қатар сыртқы көмексіз немесе қолдаусыз маңызды кен орындарын тауып, ірі, табысты кендер құрған, соңғы ұлы алмаз іздеушілердің бірі деп жұртқа мақтан етілген. Кітаптың фактілерді кейбір жағдайларда еркін пайдаланғаны белгілі болғанымен, ол қолда бар бірнеше тарихи деректердің бірі болып табылады. Джон Гунтер «Африка ішінде» атты кітабында шахтаға сапары туралы айта келіп, Уильямсонды (әсіресе денсаулығының нашарлығына байланысты) «өз қабілетінше уақ аралда тұратын» және бірінші басылымдағы кітаптарды жинаумен айналысатын адам деп сипаттаған. 2011 жылы Уильямсон Канаданың Кен өнерпаздарының Даңқ залына енгізілді.