Кіріспе

Гитараның сырғаларын реттеу

Гитараның сырғаларын реттеу – гитараның ашық сырғаларына, соның ішінде классикалық, акустикалық және электр гитараларына дыбық биіктігін тағайындау. Күйлендірулер батыс музыкасындағы ноталардың нақты биіктіктерімен сипатталады. Әдетте, ноталар ең төменгі биіктіктегі сырдан (яғни, ең терең бас дыбысы) ең жоғары биіктіктегі сырға (яғни, ең биік дыбыс) немесе ең жуан сырдан ең жіңішкеге дейін, немесе ең төменгі жиіліктен ең жоғары жиілікке дейін реттеледі. Бұл кейде жаңадан бастаған гитарашыларды шатастырады, себебі ең жоғары дыбық беретін сыр 1-ші сыр деп, ал ең төменгі дыбық беретін сыр 6-шы сыр деп аталады. Стандартты күйлендіру сырдың биіктігін төменгі биіктіктен (E2) жоғары биіктікке (E4) дейін E, A, D, G, B және E деп анықтайды. Стандартты күйлендіруді көптеген гитарашылар қолданады, ал жиі қолданылатын күйлендірулер стандартты күйлендірудің түрленулері ретінде қарастырылады. Бұл ноталарды есте сақтауға көмектесу үшін, мысалы, "Эдди Динамитті жеп қойды, Эддиге сәлем!" сияқты естесу тіркестері қолданылады. "Гитара күйлендіруі" термині стандартты күйлендіруден өзгеше, сондай-ақ стандартты емес, баламалы немесе альтернативті деп аталатын биіктік жиынтықтарын да білдіруі мүмкін. Мұндай күйлендірулердің жүздеген түрлері бар, көбінесе белгілі бір күйлендірулердің шағын өзгертулері болып табылады. Бір музыкалық дәстүрді бөлісетін гитарашылар қауымдастығы көбінесе бірдей немесе ұқсас күйлендіру стилдерін қолданады.

Сызық өлшегіштер

Струнаның қалыңдығы гитараның сымының қалыңдығы мен диаметрін көрсетеді, бұл гитараның жалпы дыбысына және тонына әсер етеді. Кейбір баламалы тұйындар стандартты тұйындауға бейімделген гитара сымдарының жиынтығына байланысты, әдеттегі гитараларда қол жеткізу қиын немесе тіпті мүмкін емес. Стандартты гитара сымдарымен, кейбір жоғары тұйындар сымның кернеуін арттырып, гитарада ойнау үшін айтарлықтай күш пен төзімділік қажет етеді, тіпті сым үзіліп немесе гитара бұрмалануы мүмкін. Ал төменгі тұйындарда сымдар бос болып, дірілдеуі мүмкін. Гитара сымдарының тоны, гитараға сәйкес келмейтін сым қалыңдықтарын қолдану арқылы нашарлайды. Әдетте, баламалы тұйындарға арнайы таңдалған сым қалыңдықтарымен гитараны қайта сымдау артықшылық береді, жоғары тонды ноталар үшін жеңіл сымдарды (сымның кернеуін төмендету үшін) және төмен тонды ноталар үшін ауыр сымдарды (сымның дірілдеуін болдырмау үшін) қолдану арқылы тұйындарды оңтайландыруға болады.

Түсірілмеген күйлер

Төмендетілген күйлендіру – баламалы күйлендірулердің бір түрі. Бұл процесс стандартты күйлендіруден басталады және әдетте тек бір ғана ішек ("төмендетіледі") төмендетіледі, көбінесе гитарадағы ең төменгі (E) ішегі. Drop D күйлендіруі электрогитарада және хэви-метал музыкасында кең таралған. Төменгі E ішегі бір толық тонға төмендетіледі (D-ге дейін), ал қалған ішектер стандартты күйде қалады. Бұл төменгі үш ішекпен (DAD) "ашық қуатты аккорд" (үш ноталық квинта) құрайды. Екі рет төмендетілген Drop D күйлендіруі де бар, онда екі E ішегі де бір толық тонға төмендетіледі (D-ге дейін). Қалған ішектер бастапқы биіктіктерін сақтайды. Drop D күйлендіруін блюз және классикалық гитаристер енгізген және дамытқан болса да, ол қазіргі заманғы хэви-метал және хард-рок топтарында кеңінен танымал. Drop D күйлендіруінде орындалған ерте хард-рок әндерінің мысалдары – The Beatles-тің "I Want You (She's So Heavy)" және Led Zeppelin-нің "Moby Dick", екеуі де алғаш рет 1969 жылы жарық көрді. Музыканттар ең төменгі ішекті бір тонға төмендету арқылы (E-ден D-ға дейін) стандартты күйлендіруге қарағанда ауыр және қараңғырақ дыбыс алуға мүмкіндік алды. Барлық ішектерді күйлеудің қажеті болмай (стандартты D күйлендіруі), олар тек біреуін күйлеп, тональностьты төмендетуге қол жеткізе алды. Drop D сонымен қатар ыңғайлы күйлендіру болып табылады, өйткені ол аспаптың диапазонын екі жарты тонға кеңейтеді: D және D.

1980 жылдардың ортасында Led Zeppelin және Black Sabbath әсерімен King's X, Soundgarden және Melvins атты үш альтернативті рок тобы Drop D күйлендіруін кеңінен пайдаланды. Стандартты күйлендіруде қуатты аккордтарды (прима, квинта және октаваны қамтитын аккорд) ойнау үшін екі немесе үш саусақты пайдалану қажет болса, Drop D күйлендіруінде бір саусақ жеткілікті, бұл барре аккордтарын ойнау техникасына ұқсас. Бұл оларға қуатты аккордтарды артикуляциялаудың әртүрлі әдістерін (мысалы, легато) пайдалануға және, ең бастысы, гитаристерге аккордтарды жылдам ауыстыруға мүмкіндік берді. Осы ерте гранж топтарының енгізген қуатты аккордтарды ойнаудың жаңа техникасы Rage Against the Machine және Tool сияқты көптеген артистерге үлкен әсер етті. Содан кейін дәл осы Drop D күйлендіруі Helmet сияқты альтернативті металл топтарының арасында кең таралған практикаға айналды, олар оны мансабының барысында көп пайдаланды және кейіннен көптеген альтернативті металл және ню-металл топтарына әсер етті.

Ашық баптаулар

Ашық құлау гитаристке ашық тартылған ішектерді (ешқандай ішектерді баспай) тартқанда аккордты ойнауға мүмкіндік береді. Ашық құлаулар хордалық немесе модальдық болуы мүмкін. Хордалық ашық құлауларда ашық аккорд кем дегенде үш түрлі дыбыстық сатыдан тұрады. Белгілі бір тоналдықта, бұл негізгі нота, оның 3-і және 5-і, және барлық ішектерді немесе ішектердің бір бөлігін қамтуы мүмкін. Құлау ашық ойналғандағы негізгі аккордтың атымен аталады, әдетте мажорлық аккорд, ал хроматикалық гаммадағы барлық ұқсас аккордтар барлық ішектерді бір тақтаға басып ойнатылады. Ашық құлаулар блюз және халық музыкасында көп кездеседі. Бұл құлаулар көбінесе слайд және жалаңаяқ слайд ("Гавайилік") гитараларда, сондай-ақ гавайилік бос кілт музыкасында қолданылады. Музыкасында ашық құлауды пайдаланумен танымал музыкант - Ри Кудер, ол слайд гитарада ойнағанда ашық құлауды қолданады. Екі классикалық испандық емес гитара үшін қайталамалы ашық құлаулар қолданылады. Ағылшын гитарасы үшін ашық аккорд - C мажор (C–E–G–C–E–G); жеті ішегі бар орыс гитарасы үшін - G мажор (D–G–B–D–G–B–D). Егер ашық ішектер минорлық аккордты құраса, ашық құлау кейде қиылыс ноталы құлау деп аталады.

Ашық D

Ашық D құрайы (D–A–D–F–A–D), сондай-ақ "Вестапол" құрайы деп те аталады, еуропалық және американдық/батыс гитаршыларының балама құрайлармен жұмыс істеу үшін қолданатын кең таралған ашық құрай. Allman Brothers тобының "Little Martha" инструменталды шығармасында ашық D құрайы жарты тон жоғары көтеріліп, ашық D-мен бірдей интервалдық қатынастарға ие ашық E♭ құрайына айналды.

Ашық С

Ағылшын гитарасы қайталанатын ашық C құрамын (ашық ноталар C–E–G–C–E–G) қолданды, бұл үлкен үштік құрамын шамамен жақындатты. C–C–G–C–E–G құрамы C нотасының гармониялық тізбегінің (құбылмалардың) бір бөлігін пайдаланады. Мик Ральфс бұл құбылмалар тізбегін өзгертті, Bad Company тобындағы "Can't Get Enough" әні үшін жоғары G нотасының орнына жоғары C нотасын қолданды. Ральфс: "Осындай дыбыстық эффект алу үшін ашық C керек" және "қалыпты құрамда бұл ешқашан дұрыс естілмейді" деді.

Минорлық немесе "қайшы ноталар" көйлектері

Крос-ноталық құралымдар кіші үшіншіні қамтиды, сондықтан ашық ішектермен кіші аккордты (үйлесімді) береді. Кіші үшінші ішекті бірінші табалдауышқа басса, үлкен үшінші шығады, соның арқасында бір саусақпен үлкен аккордты ойнауға болады. Керісінше, ашық үлкен аккордты пайдаланып кіші аккордты ойнау қиынырақ. Букка Уайт және Скип Джеймс музыкаларында E кіші (E B E G B E) крос-ноталық құралымен танымал, мысалы, 'Hard Time Killin Floor Blues' әнінде.

Басқа ашық хордалық көйлектер

Кейбір гитарашылар ашық құлақтарды қолданады, олар күрделі аккордтарды пайдаланады, бұл оларға бос тартылған ішектерде көбірек аралықтарды ұсынады. C6, E6, E7, E6/9 және осы сияқты басқа да құлақтар гавайылық бос кілт гитарашылар мен кантри гитарашылар сияқты лап стилде ойнайтындардың арасында кең таралған, сондай-ақ осы стильдерді қайталауға тырысатын, шыны бөтелкеден жасалған слайдты (бутылкалы гитара) қолданатын гитарашылар да қолданады. Мысалы, C6 құлағының әдеттегі нұсқасы – C–E–G–A–C–E, ол ашық үлкен және кіші үшіншілерді, ашық үлкен және кіші алтыншыларды, бестіктерді және октаваларды қамтамасыз етеді. Ал, көптеген ашық үлкен немесе ашық кіші құлақтар тек октаваларды, бестіктерді және үлкен үшінші/алтыншыны немесе кіші үшінші/алтыншыны ұсынады – бірақ екеуін де емес. Хэнк Уильямс тобының Дон Хелмсі C6 құлағын жақсы көретін; slack key орындаушысы Генри Калейалоха Аллен өзгертілген C6/7 (төменгі жағында B әрпі бар C6 құлағы) қолданады; Хармон Дэвис E7 құлағын жақсы көретін; Дэвид Гилмор ашық G6 құлағын қолданды.

Модальдық көйлеулер

Модальдық құлаулар – гитараның бос тарлары үшіншілік (яғни, мажор немесе минор, немесе олардың түрлері) аккордын жасамайтын бос құлаулар. Тарлар тек бір интервалды көрсету үшін құлайтылуы мүмкін (барлық кварталар, барлық квинталар және т.б.) немесе үшіншілік емес аккордқа (мысалы, E–A–B–E–A–E сияқты шешілмеген суспензиялар) құлайтылуы мүмкін. Модальдық бос құлаулар барлық тарларда тек бір немесе екі биіктік класын қолдануы мүмкін (мысалы, кейбір металл гитаристтері әр тарды E немесе B-ға құлайды, бұл мәнді мажор/минор тоналды "қуатты аккордтарды" құрайды). Модальдық құлаулардың танымал түрлері: D Modal (D G D G B E) және C Modal (C G D G B D).

Төменгі (стандартты)

Стандартты EADGBE құралынан туындаған, барлық ішектер бірдей интервалмен төмендетіледі, осылайша бірдей аккордтар төменгі тональностьқа көшіріледі. Төмендетілген құралдау рок және хеви-метал топтары арасында танымал. Стандартты дыбыс биіктігінен төмендетудің себебі әдетте әншінің дауыс диапазонына бейімделу немесе тереңдеу/салмақтырақ дыбыс алу болып табылады. Көбінесе кездесетін мысалдар:

E баптау

Рок-гитаршылар (мысалы, Джими Хендрикс "Voodoo Child (Slight Return)" және "Little Wing" әндерінде) кейде барлық ішектерін бір жарты тонға төмендетіп, Eb құлағына келтіреді. Бұл ішектерді ойнағанда иілуді жеңілдетеді және стандартты саусақпен орындағанда төменгі пернеде дыбыс шығарады. Сонымен қатар, мүйізді аспаптармен ойнағанда Е пішіндес саусақпен ойнауға қолайлы жағдай туғызады. Гранж тобы Nirvana да осы құлақты мансабында, әсіресе Bleach және In Utero альбомдарында жиі пайдаланды.

D үйлестіру

D Tuning, сонымен қатар бір қадам төмендету, толық қадам төмендету немесе D стандарты деп аталады. Әр бір ішек бір тонаға (екі жарты тонға) төмендетіледі, нәтижесінде D G C F A D болады. Көбінесе ауыр металл топтары ауыр, терең дыбыс алу үшін, ал блюз гитаристері ішектерді бүгіп ойнауға ыңғайласу үшін, сондай-ақ 12 ішекті гитарашылар аспаптарына түсетін механикалық жүктемені азайту үшін қолданады. Музыканттардың арасында Эллиот Смит өзінің музыкасында D tuning-ті негізгі реттеу ретінде қолданғаны белгілі. Бұл реттеу The Velvet Underground тобының The Velvet Underground & Nico альбомындағы бірнеше әндерде де қолданылған. Megadeth металл тобы да Dystopia альбомынан бастап фронтмен Дейв Мустейннің жасы мен дауысының мүмкіндіктерін жақсарту үшін, оның тамақ рагымен күресінен кейін осы реттеуді пайдаланып келеді.

Тұрақты баптау

Стандартты құралымда екінші және үшінші тартыстар арасында үлкен үштік интервалы болады, ал қалған интервалдардың бәрі төртінші болып табылады. Бұл ерекшеліктің де бағасы бар. Стандартты E–A–D–G–B–E құралымында аккордтарды тақташа бойынша жылжыту мүмкін емес, сондықтан үлкен аккордтар үшін төрт аккорд пішіні қажет. Тамыр нотасы үшінші, төртінші, бесінші және алтыншы тартыстарда орналасқан аккордтардың әрқайсысы үшін жеке аккорд түрлері бар. Бұлар инверсиялар деп аталады. Керісінше, тұрақты құралымдарда тартыстар арасындағы интервалдар тең болады, сондықтан тақташаның бойымен симметриялық гаммалар пайда болады. Бұл аккордтарды аударуды жеңілдетеді. Тұрақты құралымдарда аккордтарды тақташа бойынша диагональды түрде жылжытуға болады. Диагональды қозғалыс қайталанатын тұрақты құралымдар үшін әсіресе оңай, онда аккордтарды тік жылжытуға болады: аккордтарды үлкен үштіктермен үш тартысқа жоғары (немесе төмен) жылжытуға болады, ал аккордтарды таза төртіншілермен екі тартысқа жоғары (немесе төмен) жылжытуға болады. Осылайша, тұрақты құралымдар жаңа гитаристтерге, сондай-ақ импровизациясы тұрақты интервалдармен жеңілдетілетін джаз гитаристтеріне ұнайды. Екінші жағынан, бес және алты тартысты ашық аккордтар ("ковбой аккордтары") тұрақты құралымда стандартты құралымға қарағанда ойнау қиын. Оқу материалдары стандартты құралымды қолданады, яғни сол қолмен 1–4 ладтарды жабу арқылы. Бастаушы ойыншылар алдымен C, G және D тональдықтарына жататын ашық аккордтарды үйренеді. Бұл үш тональдық және олардың салыстырмалы минор тональдықтарында (Am, Em, Bm) негізінен ашық аккордтарды ойнайтын гитаристтер көптеген тұрақты құралымдарға қарағанда стандартты құралымды артық көруі мүмкін. Екінші жағынан, кіші үштік құралымында қайталама ноталары бар көптеген барре аккордтары бар, бұл қасиеттер акустикалық гитаристтерге және жаңадан бастаушыларға ұнайды.

Үлкен үштіктер мен толығымен төртіншілер

Стандарттық қалыптастыру үлкен үштікті (М3) оның таза төртіншілерімен үйлестіреді. Үлкен үштіктерге немесе таза төртіншілерге негізделген тұрақты қалыптастырулар, мысалы, джазда қолданылады. Барлық төртінші қалыптастыру E2–A2–D3–G3–C4–F4 стандартты қалыптастырудың төменгі төрт ішегін сақтайды, үлкен үштікті таза төртіншіге ауыстырады. Джаз музыканты Стэнли Джорданның айтуынша, барлық төртінші қалыптастыру "пернетақты жеңілдетеді, оны логикалық етеді". Үлкен үштікті қалыптастыру (M3 қалыптастыру) – бұл жүйелі қалыптастыру, онда тізбектелген ішектер арасындағы музыкалық интервалдардың әрқайсысы үлкен үштіктерден тұрады, мысалы E2–G2–C3–E3–G3–C4. Барлық төртінші және барлық бесінші қалыптастырудан айырмашылығы, M3 қалыптастыру үш ішектен кейін октаваны қайталайды, бұл аккордтарды үйренуді және импровизацияны жеңілдетеді. Бұл қайталау гитаристке аккордтарды саусақтаудың көптеген мүмкіндіктерін береді. Үлкен үшінші интервалдар гитаристке екі тізбектелген ладтағы екі-үш тізбектелген саусақтарымен үлкен және кіші аккордтарды ойнауға мүмкіндік береді. Аккорд инверсиясы, әсіресе, үлкен үштікті қалыптастыруда өте оңай. Гитарист үш ішекте бір немесе екі нотаны көтеру арқылы аккордты инверсиялай алады – көтерілген ноталарды түпнұсқа ноталармен бірдей саусақпен ойнау арқылы. Керісінше, стандартты және барлық төртінші қалыптастыруда триадаларды инверсиялау үшін төрт лад аралығында үш саусақ қажет. Стандартты қалыптастыруда инверсияның пішіні 2-ші және 3-ші ішектер арасындағы үлкен үшіншінің қатысуына байланысты.

Аспаптық күйлеу

Бұл – кейбір немесе барлық ішектері басқа аспаптың стандарттық құлағын имитациялау үшін қайта құралған құлақтар, мысалы, лютня, банджо, цитра, мандолина сияқты. Осы құлақтардың көптегені басқа санаттармен, әсіресе ашық және модальдық құлақтармен қабаттасады.

Түрлі немесе "арнайы" көйлеулер

Бұл санатқа басқа ешбір санатқа жатпайтын барлық нәрсе кіреді, мысалы (бірақ олармен шектелмейді): нақты бір пьесаға ғана арналған домбыралар; батыс емес интервалдар мен ладтар; микро немесе макро тондылар (жартылай дірілдер/жазықтықтар және т.б.); және негізгі баламалы домбыралар санаттарының ерекшеліктерін біріктіретін "гибридтік домбыралар" – көбінесе ең төменгі ішек түсірілген ашық домбыра.