Кіріспе

Камдендегі кітапхана, Лондон

Хэмпстед метрополитендік ауданының алғашқы кітапханасы – Килберн кітапханасы 1894 жылы ашылды, ал 1897 жылы оның ізбасары – Финчли Роуд кітапханасы пайда болды. Бұл кітапхана сол кезде Хэмпстед орталық кітапханасы деп аталып, 1965 жылы Камден өнер орталығына айналды. 1950 жылдарға қарай Орталық кітапхана кеңейтуді қажет етті, өйткені ол құрылғаннан бері өз рөлін атқарып келді. Жөндеуден кейін көп ұзамай, ол Екінші дүниежүзілік соғыстағы бомбалау кезінде ауыр зақымдарға ұшырады, нәтижесінде қажетті сыйымдылықтың жартысы ғана қалды. Ауданға кітаптарға арналған көбірек кеңістік қажет болды, сондықтан жаңа азаматтық орталық жоспарына, бас кеңсесі мен басқа да қызметтерді орналастыру үшін, жаңа кітапхана да енгізілді. 1959 жылы британдық сәулетші Сэр Базил Спенс (Spence, Bonnington & Collins) азаматтық орталықтың жобасын жасады, оған кітапхана және спорт орталығы (су бассейні бар) кірді. Бұл орын 1956 жылы Eyre және Eton College (Chalcots) иеліктерінен 200 000 фунт стерлингке (қазіргі шақта <есептелген сома> миллионға тең) сатып алынған жерде салынды. Сонымен қатар, бастапқыда Уинчестер жолының жанында салынуы жоспарланған кітапхана, өзгерістерге байланысты батысқа, Авеню Роудтың жанына көшірілді. Осы оқиғада қала әкімі Луиджи Карло Денза кітапхананың негізін салу үшін алғашқы қазылған топырақты көтерді. Келесі апталардағы тым ауыр қар жауын салдарынан бетонды қосымша қорғау қажет болды. Кейіннен құрылысшылардың наразылығы мәселені ушықтырып, құрылыс кешіктірілді, бірақ 1964 жылы аяқталды. Королева Елизавета II 1964 жылдың 10 қарашасында кітапхананы Хэмпстед қауымдық кітапханасы ретінде ашты. Ашылғаннан кейін кітапхана Финчли Роуд кітапханасын Хэмпстедтің орталық кітапханасы ретінде алмастырды. Осы шараға қатысқандардың арасында сол кездегі Хэмпстед қаласының мэрі, кеңесші Луиджи Карло Денза, Базил Спенс және кітапхана құрылысын жүргізген фирманың басшысы – сэр Эдвин МакАльпин болды. Хэмпстедтің бірігуіне байланысты кітапхананың Хэмпстед орталық кітапханасы деген атауы өзгертіліп, кейін Швейцария коттеджі орталық кітапханасы болып қайта аталды, одан кейін қазіргі қысқартылған атауы берілді.

Жаңарту және кеңейту

1989 жылы Камден су бассейндерінің тиімсіз жұмыс істеп тұрғанын және Швейцария Коттедж кітапханасының, сол кезде аудандағы ең ірі және ең көп қолданылатын кітапхананың, 1984 жылы күрделі жөндеуден өткеніне қарамастан, дереу шешілуі қажет болатын құрылымдық мәселелері бар екенін хабарлады. Кеңес 1990 жылдардың соңында Швейцария Коттедж орталығын жаңартуға ниеттенгенін жариялады, ал 2003 жылы Джон МакАслан және әріптестері Швейцария Коттедж кітапханасын жаңарту жұмысын аяқтады, оған балалар кітапханасы және жақсартылған қолжетімділік мүмкіндіктері қосылды. Камден бастапқыда кітапхананы Швейцария Коттедж спорт орталығымен бірге бұзуды жоспарлаған. Кітапхананы жаңартудан кейін Кеңес бұзудың «қателік болар еді» деп мойындады. 1996 жылы Камден кітапханада қайталанбас жұмыстарды бастаған кезде, Ұлттық мұра департаменті оларды 3-тараудағы «жергілікті тізімге енгізу» құқықтары туралы ескертті, бұл оларға егер ғимарат тізімге енгізілуі мүмкін болса және бұзу қаупі болса, шұғыл тәртіппен тізімге енгізуге мүмкіндік берді: English Heritage жылдам жауаптарының себебі алдын ала хабарламалардың болмауынан туындағанын мәлімдеді. 1997 жылдың соңында English Heritage кеңестің қарсылығына қарамастан, кітапхананы тізімге енгізу туралы даулы шешім қабылдады. Камден кеңесі 1996 жылдың басынан бастап тізімге енгізуге қарсылық білдірді, ал Evening Standard ғимаратты, су бассейндерімен бірге, «көңілсіз бетонды кешен» деп сипаттады, ал Ham & High тұрғындары екеуін де «аудандағы ең жаман ғимараттар» деп атады, бірақ сынның көп бөлігі бассейндерге бағытталған. Жергілікті кеңесшілер көңіліне сыймады және Кеңес жеке инвесторларды жеке қаржыландыру жобасы арқылы жаңа кітапхананы қаржыландыруға қолдау көрсетудің, сонымен қатар күрделі мәселелері бар ғимаратты күтіп ұстаудан гөрі маңыздырақ екенін мәлімдеді, ал кейбіреулер тізімге енгізу ғимаратты сақтауға көбірек ынталандырады деп мәлімдеді. Жаңарту жұмысы кеңінен мақтауға қарамастан, көптеген кешігулерге және бюджеттен айтарлықтай асып кетуге ұшырады, бұл жобаның бас мердігерінің банкротқа түсуінің салдарынан болды; МакАслан мен Камденнің қарым-қатынасы «қиын» деп сипатталды. МакАслан кешігулерді қорғап, «Бұл 10% -дан аз кешікті», бұл салыстырмалы түрде аз кешігу екенін айтты және қосымша бұзу жұмыстарын жүргізу қажеттігі туралы пікір білдірді. Сол кезде кеңеске жылына 1,2 миллион фунт стерлинг тұратын Швейцария Коттедж кітапханасы жабылуы мүмкін кітапханалар тізіміне енген еді, ал МакАслан кітапхананың жабылуы қоғам үшін «трагедия» болар еді деп мәлімдеді. Кітапхана ашық күйінде қалды және 2023 жылы төмен көміртекті жаңартудан өтті.

Егжей-тегжейлер

1960 жылдары кең таралған модернисттік стильде салынған Спенс скандинавия кітапханаларының кең ашық кеңістігі мен минимализмінен шабыттанды. Сонымен қатар, кітапханада оқу залдары, мерзімді басылымдар бөлмесі және бұрынғы аудандық тарих бөлімі орналасқан, қазір ол Холборн кітапханасына көшірілді. Спенс кітапхана үшін арнайы жиһаз жобалады, бірақ оның көп бөлігі қайта жаңарту кезінде алынып тасталды және ұқсас стильдегі жиһазбен ауыстырылды. RIBA журналы жаңа жиһазды қорғап, оны жергілікті билік стандарттары үшін «жақсы» деп бағаласа, Спенстің «айналып тұратын» кітап сөрелері еденді бейресми оқу аймақтарына бөліп көрсетеді: кітапхананың «қанаттары» кітап сөрелерінің артқы жағын жасырады, сырттан ұнамсыз көрініс тудырмайды. Кітапханалар қауымдастығының журналы да ғимаратты «тағы бір керемет кітапхана ғимараты» деп мақтап, бірақ қорытындысында «бірінші кезекте сәулетшінің, екінші кезекте кітапханашының» жобасы екенін атап өтті. Алайда, Hampstead & Highgate Express газетіндегі кейбір тұрғындар Гринвич сияқты басқа аудандардағы кітапханалармен салыстырғанда ертерек ашылу уақытын сынады, ал басқалары ескі кітапхананы «толыққанды жеткілікті» деп қорғап, ауданның қалған қаражатын жобаға жұмсаудың қажеті жоқ деді. Кітапхананың кіреберісі «әсерлі емес» деп сынға алынды, ал кіреберіс «көктемсіз» және «қонақжайсыз» сипатталды – бұл Спенстің дизайнының жанама салдары, ол кітапханаға кіретін адамдар баспалдақпен көтерілгенде кеңістікті ашуға бағытталған. Кітапхананың қайта жаңартуы «Англия мұрасы» тарапынан «архитектуралық және мәдени тұрғыдан сәтті» деп бағаланды. CILIP, Ұлыбританиядағы кітапханашылардың кәсіби ұйымы, 2005 жылы қайта жаңартуға «Халық кітапханасы ғимараты» сыйлығын берді және өз журналында жөндеу жұмыстарын «сезімтал [және] зиялы» деп сипаттады.