Жүктілік және ұрықтың даму кезеңдері

Жүктілік: адам организміндегі баланың даму кезеңі. 40 аптаға дейін жатырда жетіледі, ұрықтанудан кейін 8-9 күнде бекінеді. Түсік, босану мүмкін.

23 мин оқу

100%

Дереккөз: Pregnancy — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Ана денесінде ұрпақтың даму уақыты – Жүктілік

Time of offspring development in mother's body

pregnancy in humans

Pregnancy is the time during which one or more offspring develops (gestates) inside a woman's uterus (womb). Pregnancy usually occurs by sexual intercourse, but can also occur through assisted reproductive technology procedures. A pregnancy may end in a live birth, a miscarriage, an induced abortion, or a stillbirth. Childbirth typically occurs around 40 weeks from the start of the last menstrual period (LMP), a span known as the gestational age. Pregnancy is "the presence of an implanted human embryo or fetus in the uterus"; implantation occurs on average 8–9 days after fertilization. An embryo is the term for the developing offspring during the first seven weeks following implantation (i. e. ten weeks' gestational age), after which the term fetus is used until birth. Signs and symptoms of early pregnancy may include missed periods, tender breasts, morning sickness (nausea and vomiting), hunger, implantation bleeding, and frequent urination. Pregnancy may be confirmed with a pregnancy test. Methods of birth control—or, more accurately, contraception—are used to avoid pregnancy. Pregnancy is divided into three trimesters of approximately three months each. The first trimester includes conception, which is when the sperm fertilizes the egg. The fertilized egg then travels down the fallopian tube and attaches to the inside of the uterus, where it begins to form the embryo and placenta. During the first trimester, the possibility of miscarriage (natural death of embryo or fetus) is at its highest. Around the middle of the second trimester, movement of the fetus may be felt. At 28 weeks, more than 90% of babies can survive outside of the uterus if provided with high quality medical care, though babies born at this time will likely experience serious health complications such as heart and respiratory problems and long term intellectual and developmental disabilities. Prenatal care improves pregnancy outcomes. Prenatal care may also include avoiding recreational drugs (including tobacco and alcohol), taking regular exercise, having blood tests, and regular physical examinations. Complications of pregnancy may include disorders of high blood pressure, gestational diabetes, iron deficiency anemia, and severe nausea and vomiting. In the ideal childbirth, labor begins on its own "at term". Babies born before 37 weeks are "preterm" and at higher risk of health problems such as cerebral palsy.

Жүктілік – әйелдің жатырында (құрсағында) бір немесе бірнеше ұрпақтың дамуы (жұмыртқалық) кезеңі. Жүктілік көбінесе жыныстық қатынас арқылы пайда болады, бірақ көмекші репродуктивтік технологиялар арқылы да мүмкін. Жүктілік тірі туумен, түсікпен, жасалмалы абортпен немесе өлі туумен аяқталуы мүмкін. Бала туу әдетте соңғы айыздың басталуынан бастап 40 аптаға жуық уақыттан кейін болады, бұл мерзім жүктілік шағы деп аталады. Жүктілік – "жатырда орналасқан адам эмбрионының немесе ұрығының болуы"; имплантация ұрықтанғаннан кейін шамамен 8-9 күн өткен соң жүзеге асады. Эмбрион – имплантациядан кейінгі алғашқы жеті аптада (яғни жүктіліктің он аптасында) дамып келе жатқан ұрпақ, ал содан кейін туғанға дейін ұрық термині қолданылады. Жүктіліктің алғашқы белгілері мен симптомдары: айыздың кешігуі, емдеуге сезімтал кеуде, таңертеңгі ауру (қайысу және құсу), аштық, имплантациялық қан кету және жиі зәр шығару. Жүктілікті жүктілік тестісімен растауға болады. Бала көруден сақтану үшін контрацепция әдістері қолданылады. Жүктілік үш триместрге бөлінеді, әрқайсысы шамамен үш айға созылады. Бірінші триместрде ұрықтану – сперматозоидтың жұмыртқаны ұрықтандыруы қамтылады. Ұрықтанған жұмыртқа әрі қарай фаллопий түтігі арқылы өтеді және жатырдың ішкі қабырғасына бекінеді, онда эмбрион мен плацента қалыптаса бастайды. Бірінші триместрде түсік (эмбрионның немесе ұрықтың табиғи өлімі) ықтималдығы ең жоғары. Екінші триместрдің ортасында ұрықтың қозғалысын сезінуге болады. 28 аптада 90%-дан астам нәрестелер жоғары сапалы медициналық көмек көрсетілген жағдайда жатырдан тыс өмір сүре алады, бірақ осы мерзімде туған нәрестелерде жүрек және тыныс алу проблемалары, сондай-ақ ұзақ мерзімді интеллектуалдық және даму мүгеліктігі сияқты денсаулықтың қанағаттандырмас жағдайлары болуы мүмкін. Жүктілікке дейінгі күтім жүктіліктің нәтижесін жақсартады. Жүктілікке дейінгі күтімге рекреациялық есірткілерден (оның ішінде темекі мен алкогольден) бас тарту, жүйелі түрде дене шынықтырумен айналысу, қан анализін жасау және жүйелі медициналық тексерулер кіреді. Жүктілік кезіндегі асқынуларға жоғары қан қысымы, жүктілік диабеті, темір тапшылығы анемиясы және күшті лоқсығу мен құсу жатады. Идеалды жағдайда босану өздігінен, мерзімінде басталуы керек. 37 аптадан бұрын туған нәрестелер "мерзімінен бұрын" туған болып есептеледі және ми парализі сияқты денсаулық проблемаларына ұшырау қаупі жоғары.

Терминология

Жүктілікпен байланысты терминдер – gravid және parous. Gravidus және gravid латын сөзінен шыққан, “ауыр” деген мағынаны білдіреді, ал жүкті әйелді кейде gravida деп атайды. Gravidit – әйелдің қанша рет жүкті болғанын көрсетеді. Сол сияқты, parity термині әйелдің жүктілігін тірі тууға жеткізген саны үшін қолданылады. Егіздер және басқа да көп туған балалар бір жүктілік және бір босандыру ретінде есептеледі. Ешқашан жүкті болмаған әйел nulligravida деп аталады. Алғаш рет жүкті болған немесе қазіргі жүктілігі бірінші рет болатын әйел primigravida, ал келесі жүктіліктерінде multigravida немесе multiparous деп аталады. Сондықтан, екінші жүктілік кезінде әйелді gravida 2, para 1 деп сипаттауға болады, ал тірі бала туған кезде – gravida 2, para 2. Жүктілік барысындағы жүктілік, аборт, түсік немесе өлі туған балалар саны parity көрсеткішін gravida санынан төмендетеді. 20 аптадан астам жүктілікке жетпеген әйелдер nulliparous деп аталады. Жүктілік 37 аптада толыққан деп есептеледі. 37 аптадан ертерек болса – мерзімінен бұрынғы, ал 42 апта немесе одан кешіккен жағдайда – мерзімінен кейінгі жүктілік деп саналады. Американдық акушер-гинекологтар колледжі жүктілікті ерте мерзім (37 аптадан 39 аптаға дейін), толық мерзім (39 аптадан 41 аптаға дейін) және кеш мерзім (41 аптадан 42 аптаға дейін) деп бөлуді ұсынады. “Мерзімінен бұрынғы” және “мерзімінен кейінгі” терминдері бұрынғы “ертерек” және “кейінгі” терминдерін ірікте алмастырды. “Мерзімінен бұрынғы” және “мерзімінен кейінгі” терминдері жоғарыда анықталған, ал “ертерек” және “кейінгі” терминдері тарихи мағынаға ие және жүктілік кезеңіне қарағанда нәрестенің өлшемі мен даму деңгейімен байланысты.

Демографиялық және статистикалық мәліметтер

2012 жылы шамамен 213 миллион жүктілік болды, оның 190 миллионы (89%) дамушы елдерде, ал 23 миллионы (11%) дамыған елдерде тіркелді. Танылған жүктіліктердің шамамен 10-15% түсікпен аяқталады. 2016 жылы жүктілікке байланысты асқынулар салдарынан 230 600 ана қайтыс болды, бұл көрсеткіш 1990 жылы 377 000 болған. АҚШ-тағы жоспарланбаған жүктіліктердің арасында әйелдердің 60% жүктілік басталған айда белгілі бір деңгейде ұрықтандыруды басқару құралдарын қолданған.

Іске қосу

Гормондардың өзара әрекеттесуі, оның ішінде фолликулогенезді және оогенезді ынталандыратын фолликулға әсер ететін гормон, жетілген жұмыртқа жасушасын, әйел гаметасын құрайды. Ұрықтандыру – жұмыртқа жасушасының еркек гаметасы, сперматозоидпен қосылуы. Ұрықтандырудан кейін әйел және еркек гаметаларының біріккен нәтижесі зигота немесе ұрықтандырылған жұмыртқа деп аталады. Әйел және еркек гаметаларының бірігуі көбінесе жыныстық қатынастан кейін жүзеге асады. Жыныстық қатынас кезінде жүктілік мүмкіндігі етеккір циклінде овуляцияға дейін 5 күн және одан кейін 1-2 күнге дейін ең жоғары болады. Ұрықтандыру жасанды ұрықтандыру және экстракорпоралды ұрықтандыру сияқты көмекші репродуктивтік технологиялар арқылы да мүмкін. Ұрықтандыру (концепция) кейде жүктіліктің басталуы ретінде қарастырылады, осыдан шыққан жас ұрықтандыру жасы деп аталады. Ұрықтандыру әдетте келесі күтілетін етеккірге екі апта бұрын болады. Кейбір адамдар жүктіліктің нағыз басталуы деп үшінші сәтті де қарастырады: бұл болашақ ұрықтың жатыр қабырғасына бекініп, ену (имплантация) кезі. Бұл ұрықтанғаннан кейін бір аптадан он күнге дейін соғады.

Эмбрион мен ұрықтың дамуы

Сперматозоид пен жұмыртқа жасушасы, аналықтың екі жұмыртқалығының бірінен шыққан, екі түтіктердің бірінде бірігеді. Ұрықтанған жұмыртқа, зигота деп аталады, содан кейін жатырға қарай қозғалады, бұл сапарға бір аптаға дейін уақыт жұмсалуы мүмкін. Жасуша бөлінуі аналық және еркек жасушалар біріккеннен кейін шамамен 24-36 сағаттан кейін басталады. Жасушалар қарқынды бөлінеді және бластоцистке айналады. Бластоцист жатырға жетеді және жатыр қабырғасына жабысады, бұл процеске имплантация деп аталады. Балаға айналатын жасушалардың дамуы алғашқы он апта бойында эмбриогенез деп аталады. Осы уақыт ішінде жасушалар әртүрлі дене жүйелеріне дифференциалдана бастайды. Мүшелердің, дене мен жүйке жүйелерінің негізгі контурлары қалыптасады. Эмбриондық кезеңнің соңында саусақтар, көздер, ауыз және құлақтар сияқты белгілер көрінеді. Бұл кезеңде плацента мен көлік бауы сияқты эмбрионды қолдауға қажетті құрылымдар да дамиды. Плацента дамитын эмбрионды жатыр қабырғасына қосып, ананың қан ағыны арқылы қоректік заттарды сіңіруге, қалдықтарды шығаруға және газ алмасуға мүмкіндік береді. Көлік бауы – эмбрионды немесе ұрықты плацентаға жалғайтын бау. Жүктіліктің шамамен он аптасынан кейін – яғни, ұрықтанғаннан кейін сегіз аптадан кейін – эмбрион ұрық деп аталады. Жүктіліктің басында түсік тарту қаупі күрт төмендейді. Бұл кезеңде ұрықтың ұзындығы шамамен тең, жүрек соғуы ультрадыбыс арқылы көрінеді және ұрық рефлекстік қозғалыстар жасайды. Ұрықтың дамуы кезінде эмбриондық кезеңде қалыптасқан дене жүйелері мен құрылымдар дамуын жалғастырады. Жыныс мүшелері жүктіліктің үшінші айында пайда бола бастайды. Ұрық салмағы мен ұзындығы бойынша өсе береді, бірақ физикалық өсудің көп бөлігі жүктіліктің соңғы апталарында жүреді. Мидың электрлік белсенділігі жүктіліктің 5-ші аптасының соңында бірінші рет анықталады, бірақ ми өлімімен ауыратын науқастардағыдай, бұл саналы ми қызметінің басталуы емес, алғашқы нейрондық белсенділік. Синапстар 17-ші аптада ғана пайда болады. Сезімтал қабық пен таламус арасындағы нейрондық байланыстар жүктіліктің 24-ші аптасында дамиды, бірақ олардың жұмыс істеуіне қатысты алғашқы дәлелдер шамамен 30-шы аптада пайда болады, онда сананың минималды деңгейі, арман көру және ауырсынуды сезіну қабілеті пайда болады. Ұрық бірінші триместрде қозғала бастаса да, қозғалыс, яғни "бебе қозғалысын" сезіну екінші триместрде ғана мүмкін болады. Бұл әдетте төртінші айда, нақтырақ айтқанда 20-21-ші аптада немесе әйел бұрын жүкті болған жағдайда 19-шы аптада болады. Кейбір әйелдер ұрықтың қозғалысын әлдеқайда кейінірек сезінуі мүмкін. Екінші триместрде дене өлшемдері өзгеретін кезде, жүктілік киімдерін киюге болады.

The sperm and the egg cell, which has been released from one of the female's two ovaries, unite in one of the two fallopian tubes. The fertilized egg, known as a zygote, then moves toward the uterus, a journey that can take up to a week to complete. Cell division begins approximately 24 to 36 hours after the female and male cells unite. Cell division continues at a rapid rate and the cells then develop into what is known as a blastocyst. The blastocyst arrives at the uterus and attaches to the uterine wall, a process known as implantation. The development of the mass of cells that will become the infant is called embryogenesis during the first approximately ten weeks of gestation. During this time, cells begin to differentiate into the various body systems. The basic outlines of the organ, body, and nervous systems are established. By the end of the embryonic stage, the beginnings of features such as fingers, eyes, mouth, and ears become visible. Also during this time, there is development of structures important to the support of the embryo, including the placenta and umbilical cord. The placenta connects the developing embryo to the uterine wall to allow nutrient uptake, waste elimination, and gas exchange via the mother's blood supply. The umbilical cord is the connecting cord from the embryo or fetus to the placenta. After about ten weeks of gestational age—which is the same as eight weeks after conception—the embryo becomes known as a fetus. At the beginning of the fetal stage, the risk of miscarriage decreases sharply. At this stage, a fetus is about in length, the heartbeat is seen via ultrasound, and the fetus makes involuntary motions. During continued fetal development, the early body systems, and structures that were established in the embryonic stage continue to develop. Sex organs begin to appear during the third month of gestation. The fetus continues to grow in both weight and length, although the majority of the physical growth occurs in the last weeks of pregnancy. Electrical brain activity is first detected at the end of week 5 of gestation, but as in brain dead patients, it is primitive neural activity rather than the beginning of conscious brain activity. Synapses do not begin to form until week 17. Neural connections between the sensory cortex and thalamus develop as early as 24 weeks' gestational age, but the first evidence of their function does not occur until around 30 weeks, when minimal consciousness, dreaming, and the ability to feel pain emerges. Although the fetus begins to move during the first trimester, it is not until the second trimester that movement, known as quickening, can be felt. This typically happens in the fourth month, more specifically in the 20th to 21st week, or by the 19th week if the woman has been pregnant before. It is common for some women not to feel the fetus move until much later. During the second trimester, when the body size changes, maternity clothes may be worn.

Аналық өзгерістер

Жүктілік кезінде әйел организмінде көптеген қалыпты физиологиялық өзгерістер болады, оның ішінде мінез-құлық, жүрек-қан тамырлар жүйесі, гематологиялық, метаболизм, бүйрек және тыныс алу жүйелеріндегі өзгерістер. Қандағы қант деңгейінің, тыныс алудың және жүрек соғу жиілігінің артуы қажет. Прогестерон мен эстрогендер деңгейі жүктілік бойына үнемі көтеріліп, гипоталамус осін, соның салдарынан етеккір циклін тежейді. Ерте жаста (25 жасқа дейін) толық мерзімді жүктілік кеуде, жұмыртқа безі және эндометрий қатерлі ісігінің қаупін азайтады, ал әрбір келесі толық мерзімді жүктілікпен бұл қауіп одан да төмендейді. Ұрық генетикалық тұрғыдан анасынан өзгеше болғандықтан, оны ерекше сәтті аллограф ретінде қарастыруға болады. Бұл сәттіліктің басты себебі – жүктілік кезінде иммундық төзімділіктің күшеюі, ол ана организмінің белгілі бір факторларға қарсы иммундық жүйе реакциясын тудырмауына кедергі келтіреді. Сегіз аптаға келгенде жатыр лимон сияқты болады. Жүктіліктің көптеген белгілері мен қолайсыздықтары, мысалы, жүрек айну және кеудедегі сезімталдық, бірінші триместрде пайда болады. Екінші триместрде көптеген әйелдер көбірек күш-қуатқа толы сезінеді және таңғы аурудың белгілері басылған сайын салмақ алады. Олар ұрықтың реттелі қозғалысын сезіне бастайды, ол күшті және тіпті мазасыздық тудыруы мүмкін. Брэкстон-Хикс жиырылулары – жүктіліктің шамамен алтыншы аптасында басталатын, бірақ көбінесе екінші немесе үшінші триместрде ғана сезілетін жатырдың эпизодтық жиырылулары. Соңғы салмақ өсімі үшінші триместрде жүзеге асады; бұл жүктілік кезеңіндегі ең көп салмақ алу кезеңі. Ұрық төмен қарап бұрылғанда әйелдің іш пішіні өзгереді, босануға дайындыққа түседі. Кейде әйелдің кіндігі дөңес болып, іш кеңейгеніне байланысты "сыртқа шығып" тұрады. Жүктілік кезінде дамитын ұрықты ұстап тұратын бұлшық етті орган – жатыр, қалыпты көлемінен 20 есеге дейін үлкейе алады. Бас енуі, сондай-ақ "төмен түсу" немесе "жату" деп те аталады, ұрықтың басы басқа орналасуға түскен кезде пайда болады. Бұл іштің жоғарғы бөлігіндегі қысымды жеңілдетеді және тыныс алуды жеңілдетеді, бірақ сонымен бірге несеп шығару қабілетін күрт азайтады, нәтижесінде жиі зәр шығару қажеттілігі туындайды, сондай-ақ кіші кезеңге және тік ішекке қысымды арттырады. Төмен түсудің қашан болатынын болжау мүмкін емес. Бірінші жүктілікте ол босану күніне бірнеше апта бұрын болуы мүмкін, бірақ кейде босану басталғанға дейін немесе одан кейін де болуы мүмкін, бұл келесі жүктіліктерде жиі кездеседі. Үшінші триместрде ананың белсенділігі мен ұйықтау позыциялары қан ағынының шектелуіне байланысты ұрықтың дамуына әсер етуі мүмкін. Мысалы, үлкейген жатыр жатып қалғанда қан тамырларын қысып, қан ағынын бұзуы мүмкін, бұл сол жаққа жату арқылы жеңілдетіледі.

During pregnancy, a woman undergoes many normal physiological changes, including behavioral, cardiovascular, hematologic, metabolic, renal, and respiratory changes. Increases in blood sugar, breathing, and cardiac output are all required. Levels of progesterone and estrogens rise continually throughout pregnancy, suppressing the hypothalamic axis and therefore the menstrual cycle. A full term pregnancy at an early age (less than 25 years) reduces the risk of breast, ovarian, and endometrial cancer, and the risk declines further with each additional full term pregnancy. The fetus is genetically different from its mother and can therefore be viewed as an unusually successful allograft. The main reason for this success is increased immune tolerance during pregnancy, which prevents the mother's body from mounting an immune system response against certain triggers. The womb will grow to the size of a lemon by eight weeks. Many symptoms and discomforts of pregnancy, such as nausea and tender breasts, appear in the first trimester. During the second trimester, most women feel more energized and put on weight as the symptoms of morning sickness subside. They begin to feel regular fetal movements, which can become strong and even disruptive. Braxton Hicks contractions are sporadic uterine contractions that may start around six weeks into a pregnancy; however, they are usually not felt until the second or third trimester. Final weight gain takes place during the third trimester; this is the most weight gain throughout the pregnancy. The woman's abdomen will transform in shape as the fetus turns in a downward position ready for birth. The woman's navel will sometimes become convex, "popping" out, due to the expanding abdomen. The uterus, the muscular organ that holds the developing fetus, can expand up to 20 times its normal size during pregnancy. Head engagement, also called "lightening" or "dropping", occurs as the fetal head descends into a cephalic presentation. While it relieves pressure on the upper abdomen and gives a renewed ease in breathing, it also severely reduces bladder capacity, resulting in a need to void more frequently, and increases pressure on the pelvic floor and the rectum. It is not possible to predict when lightening will occur. In a first pregnancy it may happen a few weeks before the due date, though it may happen later or even not until labor begins, as is typical with subsequent pregnancies. It is during the third trimester that maternal activity and sleep positions may affect fetal development due to restricted blood flow. For instance, the enlarged uterus may impede blood flow by compressing the vena cava when lying flat, a condition that can be relieved by lying on the left side.

Бала туу

Бала туу, медицинада босану деп аталатын процесс, нәресте дүниеге келу жолы.

Туғаннан кейінгі кезең

Босанғаннан кейінгі кезең, сонымен қатар puerperium деп те аталады, босанғаннан кейін бірден басталып, шамамен алты аптаға дейін созылады. Керісінше, кейбір жүкті емес әйелдер өздері жүкті деп нық сеніп, сонымен қатар кейбір физиологиялық өзгерістерді бастан өткереді. Бұл жағдай жалған жүктілік деп аталады.

Биомаркерлер

Жүктілікті анықтау үшін жаңадан қалыптасқан плацентада өндірілетін гормондарды анықтайтын, жүктіліктің биомаркерлері болып табылатын бір немесе бірнеше жүктілік тестілерін пайдалануға болады. Қан және зәр тестілері ұрықтанғаннан кейін сәйкесінше 11 және 14 күннен кейін жүктілікті анықтай алады. Қандағы жүктілік тестілері зәр тестілерінен гөрі сезімтал (жалған теріс нәтижелердің саны аз). Үйдегі жүктілік тестілері – зәр тестілері, және олар әдетте ұрықтанғаннан кейін 12-15 күннен кейін жүктілікті анықтайды. Қанның сандық тестісі ұрықтың ұрықтанған шамамен мерзімін анықтауға мүмкіндік береді, себебі жүктіліктің алғашқы 8 аптасында ХГЧ деңгейі 36-72 сағат сайын екі есеге артады.

Ультрадыбыстық зерттеу

Акушерлік ультрадыбыс ұрықтың аномалияларын анықтай алады, көп жүктілікті анықтап, жүктіліктің 24 аптасында оның мерзімін анықтауды жақсартады. Соның нәтижесінде есептелген жүктілік жасы және ұрықтың күтілетін босану күні соңғы менструация күніне негізделген әдістерге қарағанда сәл дәл болады. Даун синдромын анықтау мақсатында, мойын қаттыруын өлшеу үшін УЗИ қолданылады.

Туу алдындағы күтім

Ұрықтанбас бұрын кеңес беру – әйелге немесе жұбайларға ұрықтану, жүктілік, қазіргі денсаулық мәселелері және жүктілікке дейінгі кезеңдегі ұсынымдарды талқылау мақсатымен көрсетілетін көмек. Жүктілік кезіндегі медициналық және медбикелік күтім – бұл пренатальдік медициналық көмек. Әрбір келу аралығы мен нақты мақсаттары елдерге қарай өзгеше болады. Жоғары тәуекел тобына жататын әйелдер, денсаулығы жақсы әйелдерге қарағанда, егер медициналық маманмен тұрақты және жиі тексерілсе, жақсы нәтижелерге қол жеткізеді. Әйелдің жоғары тәуекел тобына жатуының себептері әртүрлі болуы мүмкін, соның ішінде жүктіліктегі бұрынғы асқынулар, қазіргі жүктіліктегі асқынулар, қазіргі медициналық аурулар немесе әлеуметтік мәселелер. Сапалы пренатальдік күтімнің мақсаты – алдын алу, кез келген медициналық асқынуларды ерте анықтау және емдеу. Негізгі пренатальдік тексеруге қан қысымын, ұрықтың орналасу биіктігін, салмақты және ұрықтың жүрек соғуын өлшеу, босану белгілерін тексеру және алдағы күндерде не күтуге болатыны туралы кеңес беру кіреді. Кейбір әйелдерге, егер олардың диетасына медициналық жағдайлар, тағамға аллергия немесе нақты діни/этикалық сенімдер әсер етсе, кәсіби медициналық кеңес қажет болуы мүмкін. Жүктілік диабетін алдын алу үшін диеталық кеңестердің тиімділігін анықтау үшін қосымша зерттеулер қажет, бірақ төмен сапалы деректер кейбір пайдалы екенін көрсетеді. Ұрықтанбас бұрынғы және ұрықтанғаннан кейінгі кезеңде (периконцепциялық) фолий қышқылының (фолат немесе В9 витамині деп те аталады) жеткілікті мөлшерде қабылдануы ұрықтың нейрон түтігінің ақауларының, мысалы, спина бифиданың қаупін азайтады. Нейрон түтігі жүктіліктің алғашқы 28 күнінде қалыптасады, әдетте, ұрықтанғаннан кейін 14 күнге дейін зәрдегі жүктілік тестісі оң нәтиже бермейді, сондықтан ұрықтанбас бұрын фолатты жеткілікті мөлшерде қабылдау қажеттігі түсіндіріледі. Фолат жасыл жапырақты көкөністерде, бұршақтарда және цитрус жемістерінде көп мөлшерде кездеседі. АҚШ және Канадада көптеген бидай өнімдері (ұн, кеспе) фолий қышқылымен байытылады.

Салмақтың өсуі

Жүктілік кезінде салмақ алу мөлшері әртүрлі болады. Салмақтың өсуі нәрестенің салмағы, плацента, қан айналымындағы артық сұйықтық, тіндердің өсуі, май және белок қорының толуымен байланысты. Медицина институты қалыпты салмақтағы (дене массасы индексі 18,5–24,9) әйелдер үшін жүктілік кезіндегі жалпы салмақ көбеюін 11,3–15,9 кг (25–35 фунт) деп ұсынады, егер жүктілік бір ұрықты болса. Салмағы төмен әйелдер (БМИ 18,5-тен кем) 12,7–18 кг (28–40 фунт) салмақ алуы керек, ал артық салмағы бар (БМИ 25–29,9) әйелдерге 6,8–11,3 кг (15–25 фунт) салмақ алу ұсынылады, ал семіз әйелдер (БМИ ≥ 30) 5–9 кг (11–20 фунт) салмақ алуы керек. Бұл көрсеткіштер мерзімінен бұрын тудыру күтілетін жағдайларға қатысты. Жүктілік кезінде жеткіліксіз немесе артық салмақ алу ана мен ұрықтың денсаулығына зиян келтіруі мүмкін. Дамыған елдерде, мысалы, Ұлыбританияда бала тудыру жасындағы әйелдердің шамамен 50% жүктілікке дейін артық салмақта немесе семіздікпен ауырады. Диетаның өзгеруі жүктілік кезінде салмақ алуды және онымен байланысты қауіптерді азайтудың ең тиімді жолы болып табылады. Ұрықта туа біткен кемістіктерге себеп болатын кез келген зат, соның ішінде дәрі-дәрмектер, тератогендер деп аталады. АҚШ-та дәрі-дәрмектер әлеуетті пайдасы мен ұрыққа тигізетін қауіптерге сүйене отырып, тағайындау бойынша көмектесу үшін FDA (АҚШ Тамақ және Дәрі-дәрмек басқармасы) жүйесі бойынша A, B, C, D және X санаттарына бөлінеді. Адамдарда бақылаулы зерттеулерде ұрыққа ешқандай қауіптің жоқ екені дәлелденген дәрі-дәрмектер, соның ішінде кейбір поливитаминдер, A санатына жатады. Жүктілік кезінде темекі шегу мінез-құлық, неврологиялық және физиологиялық қиындықтардың кең ауқымын тудыруы мүмкін. Темекі шегу жүктілік кезінде жатыр қабығының ерте жыртылуы, плацентаның айырылуы және плацента превиасының қаупін екі есеге арттырады. Темекі шегу нәтижесінде ерте босану ықтималдығы 30% жоғары. Кокаин қолдану ерте босануға, туа біткен кемістіктерге және назар аудару қиындықтарына байланысты. Метамфетамин қолданған нәрестелерде жаңа туған кезде нейробиологиялық функциялардың сәл төмендеуі және өсудің шектелуі байқалады. Метамфетамин қолдану мидың дамуына ұзақ мерзімді әсер етуі мүмкін. Жүктіліктегі ерекше ауыр жағдайларға сынаптан улану және қорғасыннан улану жатады. Жүкті әйелдер жұмыс орнында ауадағы бөлшектер сияқты токсиндерге де ұшырауы мүмкін. Жүкті және жүкті емес әйелдер үшін N95 сүзгішпен бетке кигізілетін респираторды киюдің әсері бірдей, ал респираторды бір сағат бойы кию ұрықтың жүрек соғуына әсер етпейді.

The amount of healthy weight gain during a pregnancy varies. Weight gain is related to the weight of the baby, the placenta, extra circulatory fluid, larger tissues, and fat and protein stores. The Institute of Medicine recommends an overall pregnancy weight gain for those of normal weight (body mass index of 18.5–24.9), of 11.3–15.9 kg (25–35 pounds) having a singleton pregnancy. Women who are underweight (BMI of less than 18.5), should gain between 12.7 and 18 kg (28–40 lb), while those who are overweight (BMI of 25–29.9) are advised to gain between 6.8 and 11.3 kg (15–25 lb) and those who are obese (BMI ≥ 30) should gain between 5–9 kg (11–20 lb). These values reference the expectations for a term pregnancy. During pregnancy, insufficient or excessive weight gain can compromise the health of the mother and fetus. Around 50% of women of childbearing age in developed countries like the United Kingdom are overweight or obese before pregnancy. Diet modification is the most effective way to reduce weight gain and associated risks in pregnancy. Anything (including drugs) that can cause permanent deformities in the fetus are labeled as teratogens. In the U. S., drugs were classified into categories A, B, C, D and X based on the Food and Drug Administration (FDA) rating system to provide therapeutic guidance based on potential benefits and fetal risks. Drugs, including some multivitamins, that have demonstrated no fetal risks after controlled studies in humans are classified as Category A. Tobacco smoking during pregnancy can cause a wide range of behavioral, neurological, and physical difficulties. Smoking during pregnancy causes twice the risk of premature rupture of membranes, placental abruption and placenta previa. Smoking is associated with 30% higher odds of preterm birth. Prenatal cocaine exposure is associated with premature birth, birth defects and attention deficit disorder. Short term neonatal outcomes in methamphetamine babies show small deficits in infant neurobehavioral function and growth restriction. Long term effects in terms of impaired brain development may also be caused by methamphetamine use. Conditions of particular severity in pregnancy include mercury poisoning and lead poisoning. Pregnant women can also be exposed to toxins in the workplace, including airborne particles. The effects of wearing an N95 filtering facepiece respirator are similar for pregnant women as for non pregnant women, and wearing a respirator for one hour does not affect the fetal heart rate.

Зорлық-зомбылықпен өлім

АҚШ-та жүкті әйелдер немесе жақында босанған әйелдердің акушерлік себептерден қайтыс болуына қарағанда, өлтіруге ұшырау ықтималдығы жоғары. Бұл кісі өлтірулер көбінесе отбасылық зорлық-зомбылық пен қару қолданудың салдарынан болады. Денсаулық сақтау органдары бұл зорлық-зомбылықты "жүкті әйелдер үшін денсаулық сақтау төтенше жағдайы" деп атады, бірақ егер медицина қызметкерлері тәуекелге ұшыраған әйелдерді анықтап, оларға көмек көрсетсе, жүктілікке байланысты кісі өлтірудің алдын алуға болады деді.

Жыныстық қатынас

Көптеген әйелдер жүктілік кезінде жыныстық қатынас, соның ішінде жыныстық байланыс жасауды жалғастыра алады. Зерттеулерге сәйкес, жүктілік кезінде жыныстық құштарлық пен қарым-қатынас жиілігі бірінші және үшінші триместрде төмендесе, екінші триместрде артады. Дәрігердің арнайы кеңесі болмаса, жүктілік кезінде жыныстық қатынас жасау қауіпсіз саналады, егер медициналық себептермен жыныстық байланыстан аулақ болу қажет болмаса. Жүктілік кезінде дене шынықтыру кесарево сечение қажеттілігін азайтады, тіпті қарқынды жаттығулар да нәрестеге ешқандай қауіп келтірмейді және ананың денсаулығына айтарлықтай пайда әкеледі. Клиникалық зерттеулерден тыс, төсекке жатып демалу ұсынылмайды, себебі оның пайдалы екенін көрсететін дәлелдер жоқ және зиян келтіру мүмкіндігі бар. Канаданың Клиникалық практика бойынша акушерлік комитеті "Қарсы көрсетімдері жоқ барлық әйелдер жүктілік кезінде салауатты өмір салтын сақтау үшін аэробтық және күштік жаттығулармен айналысуға ынталандырылуы керек" деп ұсынады. Қауіпсіз жаттығу қарқындылығының жоғарғы шегі белгіленбегенімен, жүктілікке дейін жүйелі түрде жаттығу жасаған және жүктілігі асқынусыз әйелдер ерте босану, төмен салмақ немесе жүктілік кезінде салмақ алу қаупінсіз жоғары қарқынды жаттығу бағдарламаларын орындай алады. Американдық Акушерлер мен Гинекологтар колледжі бұрын жүктілік кезінде дене шынықтыру туралы негізгі алаңдаушылықтар ұрыққа қатысты болғанын және анаға тиетін кез келген пайда ұрыққа қауіп келтіру мүмкіндігімен теңестірілгенін хабарлайды. Алайда, олардың айтуынша, соңғы мәліметтер жүктілік кезінде ұрыққа зақым келтірудің ықтималдығы өте төмен екенін көрсетеді.

Стресс

Жүктілік кезінде жоғары стресс деңгейіне ұшыраған әйелдердің балалары импульсивтілік сияқты сыртқа қарай көрінетін мінез-құлық проблемаларына сәл көбірек бейім.

Тіс күтімі

Жүктілік кезінде прогестерон мен эстрогеннің деңгейінің жоғарылауы гингивиттің пайда болу ықтималдығын арттырады; қызыл иектер ісінеді, қызыл түске боялады және қан кетуге бейім болады. Сонымен қатар, пиогенді гранулома немесе "жүктілік ісігі" көбінесе папилланың ерін бетінде кездеседі. Зақымданулар олардың мөлшеріне қарай жергілікті тазарту немесе терең кесу арқылы, сондай-ақ тиісті ауыз гигиенасын сақтау арқылы емделеді. Ауыр пародонтиттің ерте босану және нәрестенің төмен салмақты болу қаупін арттыруы мүмкін деген пікірлер бар; алайда, Кохрейн шолуы пародонтиттің жағымсыз босану нәтижелеріне әкелуіне байланысты жеткілікті дәлелдер таппады.

Ұшу

Жүктілік кезінде тәуекел төмен болған жағдайда, көптеген медицина қызметкерлері шамамен 36 аптаға дейін ұшуға келіседі. Көптеген әуе компаниялары жүкті әйелдерге 36 аптаға дейін қысқа қашықтыққа, ал 32 аптаға дейін ұзақ қашықтыққа ұшуға рұқсат береді. Көптеген әуе компаниялары, әсіресе 28 аптадан кейін, дәрігердің ұшуға рұқсат беретін анықтамасын талап етеді.

Жүктілік сабақтары мен босану жоспары

Сәбидің дүниеге келуіне дайындық жасау үшін медицина қызметкерлері ата-аналарға жүктіліктің үшінші триместрінде бала туу курстарына қатысуды ұсынады. Курстарда босану және бала туу процесі, сондай-ақ қалыпты жолмен және кесарево тілігімен босану, қыспақ қолдану және сәбиді қауіпсіз босану үшін қажет болуы мүмкін басқа да араласулар туралы ақпарат беріледі. Ауырсынуды басу түрлері, оның ішінде релаксация техникалары талқыланады. Босану кезінде әйелге қолдау көрсетуді жоспарлаған серіктестер немесе басқа адамдар бала туғанда қалай көмектесу керектігін үйренеді. Осы кезде босану жоспарын жасау да ұсынылады. Босану жоспары – ананың босану және бала туу кезіндегі тілектерін көрсететін жазбаша құжат. Босану жоспарын акушер немесе басқа да күтім көрсететін маманмен талқылау ата-аналарға сұрақтар қоюға және босану процесі туралы толығырақ білуге мүмкіндік береді. 1991 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) «Балаға қолайлы аурухана» бағдарламасын іске қосты, бұл жаңа туған сәбилерге ең жақсы күтім көрсететін босанау орталықтары мен ауруханаларды мойындайтын жаһандық бағдарлама. «Балаға қолайлы» деп аттестацияланған мекемелер болашақ ата-аналарды мекемемен және қызметкерлермен таныстыру үшін қабылдайды.

Жүктілігін жоғалту және өлі туған нәрестелер

Түсік – жүктіліктің алғашқы кезеңіндегі ең көп кездесетін асқыну. Ол – ембрионның немесе ұрықтың өздігінен тіршілік ете алмай тұрып жоғалуымен сипатталады. Түсіктің ең көп кездесетін белгісі – қан кету, ол ауырсынумен немесе онысыз болуы мүмкін. Түсік болғанын қабық тәрізді заттың қыннан шығуы да көрсетуі мүмкін. Түсіктердің шамамен 80% жүктіліктің алғашқы 12 аптасында болады. Жарты жағдайдың себебі хромосомалық аномалиялар болып табылады. Өлі туған бала – жүктіліктің 20 немесе 28 аптасынан кейін болатын ұрықтың өлімі. Осының салдарынан тірілік белгілері жоқ бала дүниеге келеді. АҚШ-та әр жылы шамамен 21 000 бала өлі болып туады. Түсік немесе өлі туған баладан кейін қасірет, алаңдау және кінә сезімі тууы мүмкін. Эмоционалдық қолдау оқыс оқиғаны қабылдауға көмектеседі. Әкелер де осы оқиғаға байланысты қайғыға ұшырауы мүмкін. Ірі зерттеу көрсеткендей, әкелерге қолдау көрсету қызметтеріне қол жеткізуді арттыру қажет.

Жүктіліктегі аурулар

Жүкті әйелде жүктілікпен тікелей байланысы жоқ, бірақ жүктілікке қатысты асқынулар тудыруы мүмкін, сондай-ақ жүктілік кезінде жаңа ауру пайда болуы мүмкін. Диабет және жүктілік диабеттің (гестациялық диабетке ғана шектелмейтін) және жүктіліктің өзара әсерлесуін қарастырады. Балаға қауіп төндіретін факторлар: түсік, өсудің шектелуі, өсудың үдеуі, жүктілік мерзіміне сәйкес келмейтін ірі салмақ (макросомия), көп сулылық (амнион сұйықтығының артық болуы) және туа біткен кемістіктер. Жүктілікте қалқанша безі ауруы түзетілмесе, ұрық пен ана денсаулығына кері әсер етеді. Қалқанша безінің дисфункциясының зиянды әсері жүктілік пен босанудан кейін де баланың ерте жасындағы нейроинтеллектуалды дамуына әсер етуі мүмкін. Жүктілік кезінде қалқанша безі гормондарына қажеттілік артады, бұл бұрын байқалмаған қалқанша безінің бұзылуын күшейтеді. Емделмеген целиакия түсік, жатыр ішіндегі өсудің шектелуіне, кішкентай салмақты және мерзімінен бұрын тууға себеп болуы мүмкін. Көбінесе репродуктивті бұзылулар – диагнозы қойылмаған целиакияның жалғыз белгісі болып табылады және көп жағдайда анықталмайды. Жүктіліктегі асқынулар немесе сәтсіздіктерді сіңірудің бұзылуымен ғана емес, плацентаға зақым келтіретін глютенге реакциядағы аутоиммундық жауаппен түсіндіруге болады. Глютенсіз диета целиакиясы бар жүкті әйелдерде репродуктивті бұзылулардың даму қаупін азайтады немесе болдырмайды. Сондай-ақ, жүктілік генетикалық бейімділігі бар және глютенді тұтынатын әйелдерде целиакияның дамуына ықпал етуі мүмкін. Жүктіліктегі люпус ұрықтың жатыр ішінде өлу қаупін, түсікті және нәресте люпусын арттырады. Жүктіліктегі гиперкоагуляция – жүкті әйелдердің тромбозға (қан қыстыруға) бейімділігі. Жүктіліктің өзі гиперкоагуляция факторы (жүктілікке байланысты гиперкоагуляция) болып табылады, бұл босанудан кейінгі қан кетуді болдырмау үшін физиологиялық бейімделу механизмі.

A pregnant woman may have a pre existing disease, which is not directly caused by the pregnancy, but may cause complications to develop that include a potential risk to the pregnancy; or a disease may develop during pregnancy. Diabetes mellitus and pregnancy deals with the interactions of diabetes mellitus (not restricted to gestational diabetes) and pregnancy. Risks for the child include miscarriage, growth restriction, growth acceleration, large for gestational age (macrosomia), polyhydramnios (too much amniotic fluid), and birth defects. Thyroid disease in pregnancy can, if uncorrected, cause adverse effects on fetal and maternal well being. The deleterious effects of thyroid dysfunction can also extend beyond pregnancy and delivery to affect neurointellectual development in the early life of the child. Demand for thyroid hormones is increased during pregnancy, which may cause a previously unnoticed thyroid disorder to worsen. Untreated celiac disease can cause a miscarriage, intrauterine growth restriction, small for gestational age, low birthweight and preterm birth. Often reproductive disorders are the only manifestation of undiagnosed celiac disease and most cases are not recognized. Complications or failures of pregnancy cannot be explained simply by malabsorption, but by the autoimmune response elicited by the exposure to gluten, which causes damage to the placenta. The gluten free diet avoids or reduces the risk of developing reproductive disorders in pregnant women with celiac disease. Also, pregnancy can be a trigger for the development of celiac disease in genetically susceptible women who are consuming gluten. Lupus in pregnancy confers an increased rate of fetal death in utero, miscarriage, and of neonatal lupus. Hypercoagulability in pregnancy is the propensity of pregnant women to develop thrombosis (blood clots). Pregnancy itself is a factor of hypercoagulability (pregnancy induced hypercoagulability), as a physiologically adaptive mechanism to prevent postpartum bleeding.

Аборт

Аборт – медициналық тәсілмен эмбрионның немесе ұрықтың тоқтатылуы. Ол көбінесе бірінші триместрде, кейде екінші, және сирек үшінші триместрде жасалады. Жүктілікті қаламауға себеп болатын жағдайлар кең ауқымды, зорлау – заңды жағынан ең қабылданған себеп.

Тумысты бақылау және білім беру

Отбасын жоспарлау, сондай-ақ контрацепцияның қолжетімділігі мен пайдалануы, жан-жақты жыныстық білім беруді күшейту арқасында көптеген адамдар қаламаған жүктіліктің алдын алуға қол жеткізді. Білім беруді қолдауға және қаламаған жүктілікті болдырмауға бағытталған жобалар мен қаржыландыру маңызды рөл атқарды және БҰҰ ұсынған Тұрақты даму мақсаттарының (ТДМ) үшінші мақсатының бір бөлігі болып табылады.

Көмектестірілген репродуктивтік технология

Қазіргі заманғы репродуктивті медицина балалы болуға ниет білген, бірақ еркіне қарсы баласыз қалған жұптарға көмектесетін көмекші репродуктивті технологиялардың көптеген түрлерін ұсынады, мысалы, фертильділікке арналған дәрі-дәрмектер, жасанды ұрықтандыру, ішкі ұрықтандыру және тоғысым аналық.

Медициналық бейнелеу

Жүктілікте жүктілік асқынулары, аурулар немесе әдеттегі пренатальдық күтім себептерімен медициналық бейнелеу қажет болуы мүмкін. Медициналық ультрадыбыстық зерттеу, соның ішінде акушерлік ультрадыбыстық зерттеу және контрастты заттарсыз магниттік-резонанстық томография (МРТ) анаға немесе ұрыққа ешқандай қауіп тудырмайды және жүкті әйелдер үшін таңдаулы бейнелеу әдістері болып табылады. Проекциялық рентгенография, компьютерлік томография және ядролық медициналық бейнелеу белгілі бір деңгейде иондаушы сәулеленуге алып келеді, бірақ көп жағдайда жұтылған дозалар нәрестеге зиян келтірмейді. Еуропада бала туудың орташа жасы біраз уақыттан бері үздіксіз өсіп келеді. Батыс, Солтүстік және Оңтүстік Еуропада алғаш рет ана болған әйелдердің орташа жасы 26-29 жасқа жетеді, бұл 1970 жылдардың басындағы 23-25 жасқа қарағанда жоғары. Еуропаның бірқатар елдерінде (мысалы, Испанияда) әйелдердің алғашқы баланы туғандағы орташа жасы 30 жастан асып кетті. Бұл үрдіс Еуропамен ғана шектелмейді. Азия, Жапония және АҚШ-та алғашқы бала туғандағы орташа жас өсіп келеді, сондай-ақ бұл үрдіс Қытай, Түркия және Иран сияқты дамушы елдерге де таралуда. АҚШ-та 2010 жылы алғашқы бала туғандағы орташа жас 25,4 жас болды. АҚШ пен Ұлыбританияда жүктіліктердің 40% жоспарланбаған, ал жоспарланбаған жүктіліктердің шамамен 25-50% қаланбаған жүктіліктер құрайды. АҚШ-та әйелдің білім деңгейі мен отбасылық жағдайы бала туумен байланысты: алғашқы бала туғанда күйеуі жоқ әйелдердің үлесі білім деңгейінің артуымен төмендейді. Яғни, білімі жоқ әйелдердің көп бөлігі (~80%) алғашқы баларын тұрмысқа шықпай туады. Ал бакалавр немесе одан жоғары білімі бар әйелдердің аз бөлігі (~25%) алғашқы баларын тұрмысқа шықпай туады. Дегенмен, бұл құбылыстың ұрпақтар аралық ерекшеліктері де бар: 1996 жылы жоғары білімі жоқ әйелдердің шамамен 50% алғашқы баларын тұрмысқа шықпай туған, ал 2018 жылы бұл көрсеткіш ~85% дейін өсті. Сол сияқты, 1996 жылы бакалавр немесе оған тең білімі бар әйелдердің тек 4% ғана алғашқы баларын тұрмысқа шықпай туған. 2018 жылы бұл үлес ~25% дейін өсті.

Medical imaging may be indicated in pregnancy because of pregnancy complications, disease, or routine prenatal care. Medical ultrasonography including obstetric ultrasonography, and magnetic resonance imaging (MRI) without contrast agents are not associated with any risk for the mother or the fetus, and are the imaging techniques of choice for pregnant women. Projectional radiography, CT scan and nuclear medicine imaging result in some degree of ionizing radiation exposure, but in most cases the absorbed doses are not associated with harm to the baby. In Europe, the average childbearing age has been rising continuously for some time. In Western, Northern, and Southern Europe, first time mothers are on average 26 to 29 years old, up from 23 to 25 years at the start of the 1970s. In a number of European countries (Spain), the mean age of women at first childbirth has crossed the 30 year threshold. This process is not restricted to Europe. Asia, Japan and the United States are all seeing average age at first birth on the rise, and increasingly the process is spreading to countries in the developing world like China, Turkey and Iran. In the US, the average age of first childbirth was 25.4 in 2010. In the United States and United Kingdom, 40% of pregnancies are unplanned, and between a quarter and half of those unplanned pregnancies were unwanted pregnancies. In the US, a woman's educational attainment and her marital status are correlated with childbearing: the percentage of women unmarried at the time of first birth drops with increasing educational level. In other words: among uneducated women, a large fraction (~80%) have their first child while they are unmarried. By contrast, few women with a bachelor's degree or higher (~25%) have their first child while unmarried. However, this phenomenon also has a strong generational component: in 1996, about 50% of women without a university degree had their first child being unmarried while that number increased to ~85% in 2018. Similarly, in 1996, only 4% of women with a BA degree or similar had their first child being unmarried. In 2018, that fraction increased to ~25%.

Құқықтық қорғау

Көптеген елдерде жүкті әйелдер мен олардың балаларын қорғау үшін түрлі заңдар қолданылады. Көптеген елдерде жүктілікті кемсітуге қарсы заңдар бар. Аналықты қорғау туралы конвенция жүкті әйелдерді түнгі жұмыстардан немесе ауыр заттар көтеруден босатады. Әдетте, аналық демалыс жүктіліктің соңғы үш айында және бала туғаннан кейін белгілі бір мерзімге жалақымен беріледі. Ерекше жағдайлардың ішінде Норвегия (8 ай толық жалақымен) және АҚШ (кейбір штаттардан басқа, жалақымен демалыс қарастырылмаған) ерекшеленіп тұрады. АҚШ-та жүкті әйелді ұрып-соғу сияқты түсікке немесе өлі тууға себеп болатын әрекеттер қылмыс деп есептеледі. Мұндай жағдайларды реттейтін заңдардың бірі – Федералдық «Туылмаған құрбандар туралы» заң. 2014 жылы Теннесси штаты жүктілік кезінде заңсыз есірткі қолданған әйелге, егер оның нәтижесінде ұрығы немесе жаңа туған баласы зардап шексе, қылмыстық айып тағуға рұқсат беретін заң қабылдады. Дегенмен, қорғау шаралары әр елде бірдей емес. Сингапурда шетелдік жұмыс күшін жұмысқа орналастыру туралы заң, жұмыс рұқсаты бар және бұрынғы жұмыс істегендердің Сингапурда рұқсатсыз жүкті болуына немесе бала тууына тыйым салады. Заң бұзушылық үшін 10 000 долларға дейін айыппұл салынып, депортация жасалады, ал 2010 жылға дейін олардың жұмыс берушілері 5000 долларлық кепілдік ақшасын жоғалтатын.

Жасөспірімдер жүктілігі

Жасөспірімдік жүктілік – жасөспірімдердің жүктілігі деп те аталады. Жасөспірімдер 20-24 жас аралығында босанған әйелдерге қарағанда денсаулық тәуекелдері жоғары, ал олардың нәрестелерінде мерзімінен бұрын туу, төмен салмақ және басқа да ауыр жаңа туған сәбилердің жағдайлары жиі кездеседі. Олардың балалары өмір бойы мінез-құлқы мен физикалық дамуында үлкен қиындықтарға тап болады. Жасөспірімдер жүктілігі әлеуметтік мәселелермен де байланысты, оның ішінде әлеуметтік айыптау, білім деңгейінің төмендігі және кедейлік. Зерттеулер көрсеткендей, жас қыздар жүкті болған кезде көбінесе зорлық-зомбылыққа ұшырайды. Nurse Family Partnership (NFP) – АҚШ және Ұлыбританияда қызмет ететін коммерциялық емес ұйым. Ол алғашқы жүктілігінде ерекше қажеттіліктері болуы мүмкін, төмен кірісті жас аналардың қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған. Әрбір ана жүктіліктің басында тіркелген медбикемен жұптастырылады және баласы екі жасқа толғанға дейін үйде медбике келіп тұрады. NFP-ның араласуы ананың денсаулығын, баланың денсаулығын және экономикалық тұрақтылығын жақсартумен байланысты.

Растық айырмашылықтар

Жүктілік және жаңа туған нәрестелерге күтім көрсету жүйелерінде маңызды нәсілдік теңсіздіктер бар. Акушерлік қызмет, емдеу және күтім жақсы нәтижелерге қол жеткізумен байланысты. Денсаулық сақтаудағы нәсілдік теңсіздіктерді азайту АҚШ-тағы маңызды қоғамдық денсаулық сақтау мәселесі болып табылады. Орташа көрсеткіштер төмендесе де, нәресте өлімі туралы деректер нәсілдік айырмашылықтардың сақталып, күшейгенін көрсетеді. Африка-американдық нәрестелердің өлім-жітімі ақ нәрестелерге қарағанда шамамен екі есе жоғары. Зерттеулерге сәйкес, афроамерикандық нәрестелерде туа біткен ақаулар, кенеттен сүректік өлім синдромы (СүСӨС), мерзімінен бұрын туу және төмен салмақты туу жиілігі жоғары. Акушерлік күтім ана мен бала үшін де жақсы босану және босанғаннан кейінгі нәтижелермен байланысты. Ол әйелдің қажеттіліктерін қанағаттандырады, білікті және мейірімді күтім көрсетеді және ана денсаулығын жақсарту үшін маңызды. Босану және бала туу кезінде қолдаушының (доула) болуы медициналық босану күтіміне қанағаттану деңгейін арттырумен байланысты. Провайдерлер өз мамандықтарын тарихи тұрғыдан, африкалық тегінен, диаспорадан және афроамерикандық күрестен байланыстырды. Провайдерлер тікелей клиникалық тәжірибе мен қоғамдық белсенділікке қатысты. Бағытталған күш-жігердің мақсаты аз ұлт өкілдерінен шыққан босандырушылардың санын арттыру және әйелдерге бағытталған босану күтімінің артықшылықтарын ескерілмей келген аймақтарда насихаттау болды. Алайда, олар дискриминацияға ұшырауы мүмкін, оның ішінде әртүрлі жағымсыз әлеуметтік, эмоционалдық және медициналық жағдайларға тап болуы мүмкін, себебі жүктілік әйелдерге тән қызмет ретінде қарастырылады. Американдық акушерлер мен гинекологтар колледжінің зерттеуіне сәйкес, жүкті транссексуалдарға жеткілікті ақпарат, қызметтер және медициналық көмек қол жетімді емес.

Мәдениет

Көптеген мәдениеттерде жүкті әйелдерге қоғамда ерекше мәртебе беріледі және оларға ерекше қамқорлық көрсетіледі. "Диана мен Каллисто" деп аталатын қайғылы көрініс, Каллистоның тыйым салынған жүктілігінің ашылуын бейнелейді және кейде Ренессанс дәуірінен бастап суреттеледі. Бірте-бірте жүкті әйелдердің портреттері көбейе бастады, ал 1600 жылдар шамасындағы элиталық портреттерде "жүктілік портреттері" ерекше танымал болды. Жүктілік, әсіресе үйленбеген әйелдердің жүктілігі, әдебиетте маңызды мотив болып табылады. Мысалы, Томас Хардидің 1891 жылғы "Тесс д'Урбервилл" романы және Гётенің 1808 жылғы "Фауст" пьесасын атауға болады.