Кіріспе

Молюскалар отряды Pteropoda (жалпы атауы pteropods, грекше "қанат аяқ" дегенді білдіреді) – еркін жүзуге бейімделген теңіз қарлығаштары мен теңіз жұмбақтары, теңіз опстобранхты гастроподтары. Олардың көпшілігі мұхиттың жоғарғы 10 м қабатында тіршілік етеді және 1 см-ден кіші өлшемде болады. Pteropoda тобының монофилиясы ұзаққа созылған пікірталас нысаны болып табылады; тіпті олар бас аяқты ұлуларға қатысты парафилетикалық топ ретінде қарастырылған. Қазіргі ағымдағы консенсус, молекулалық зерттеулерге сүйене отырып, осы топты монофилетикалық деп қарастыруға ұмтылады. Pteropoda екі кладты қамтиды: Текосоматалар, теңіз көбелектері және Гимносоматалар, теңіз періштелері. Текосоматалар (лат. (сөзбе-сөз) "қабықшалы дене") қабыққа ие, ал Гимносоматалар ("жалаңаш дене") қабықсыз болады. Екі кладтың бір-біріне жақын туыс таксондар болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін; егер жақын туыс болмаса, олардың ұқсастығы (олардың екеуі де пелагикалық, кішкентай және мөлдір, сондай-ақ екі топ та денелерінен шығып тұратын қанат тәрізді қосқыштар (параподия) арқылы жүзеді) олардың өмір салтына конвергентті бейімделуін көрсетеді.

Таксономия

Pteropoda тобы 1804 жылы Кювье «ptéropodes» деп атады. Франсуа Перон мен Шарль Александр Лесуэр бұл топты кеңірек деп ойлады, сондықтан олар опстобранхтық таксондарды (Phyllirhoë және Glaucus), гетероподтық таксондарды (Carinaria және Firola) және тіпті Ctenophora (Callianira) түрлерін де қамтыды. 1810 жылы осы авторлар бүкіл топты екі бөлек топқа бөлді: қабықшасы бар және қабықшасы жоқ. 1824 жылы Х. М. Д. де Блейнвилл осы екі топты Gymnosomata және Thecosomata деп атады, ал біріктіретін тәртіпті Pteropoda орнына Aporobranchia деп атады. Ол Phyllirhoë-дан басқа қосымша туыстарды қабылдамады, оны Psilosomata деп аталатын үшінші топқа жатқызды. Тек көп уақыттан кейін ғана Phyllirhoë Nudibranchia тәртібіне жатқызылды. Pteropoda-ны сипаттауға басқа да талпыныстар жасалды: J. E. Грей Pteropoda-ны Dactylobranchia (тек Cavolinia туысымен) және Pterobranchia (барлық басқа туыстарды қоса) деп бөлді. Кювье (және оның ізбасарлары) де Блейнвиллдің жіктемесін қабылдамады, олар Le Règne Animal-да сипатталған бастапқы жіктемені артық көрді. Ранг (1829) Кювье жіктемесін ұстанды, бірақ басы анық көрінетін немесе көрінбейтін сипатты қосуға тырысты. Неміс натуралисі Л. Окен одан да бір қадам алға басып, симметрия үшін әр тәртіпте төрт отбасы және әр отбасыда төрт туыс болуын қалады. P. A. 1829 жылы Pteropoda-ны қанаттарының мөлшеріне қарай «Macroptérygiens» (тек Pneumonoderma-ны қоса) және «Microptérygiens» (барлық басқа түрлерін қоса) деп бөлді. У. Б. Кларк (1829) Pteropoda-ны бір отбасы ретінде қарастырды және атауын Pteropodidae деп өзгертті (қазір жеміс жейтін жартастардың бір отбасы үшін қолданылатын атау).

Соңында, осы барлық талпыныстар тасталды және бірнеше ғылыми экспедициялардың нәтижесінде көптеген түрлер ашылғаннан кейін, Pteropoda-ны Thecosomata және Gymnosomata жіктемесі қабылданды. Осы екі клада арасындағы қарым-қатынас толыққанды анықталмаған, бірақ олар бауырлас таксондар болып көрінеді.

Теңіздің қышқылдануына бейімділік

Америка Құрама Штаттарының батыс жағалауында теңіздің қышқылдануының птероподтарға тигізетін әсерін зерттеу мақсатында зерттеу жүргізілді. Лимацина гелицинасы pH деңгейі төмендеген кездегі сезімталдығын анықтау үшін пайдаланылды. Птероподтың қабығы 2100 жылға қарай судың жететін болжамды pH деңгейіне дейін қышқылданған мұхит суына батырылды. Бір жарым айдан кейін қабықшасы дерлік толығымен еріді.