Кіріспе

Телерадио хабарлары мен журналдар саласы – газеттер мен плакаттар сияқты бұрынғы әдістердің орнына электрондық тәсілдермен таратылатын жаңалықтар мен журналдар саласы. Ол радиода (эфир, кабель және Интернет арқылы), теледидарда (эфир, кабель және Интернет арқылы) және Әлемдік желіде жұмыс істейді. Мұндай бұқаралық ақпарат құралдары бейнелерді (тұрақтанған және қозғалатын), көрнекі мәтін мен дыбыстарды таратуға мүмкіндік береді.

Сипаттама

Эфирдегі жаңалықтар "жинақтар", "оқылымдар", "тауыс дыбысы" (VO) және "таспадан дыбыс" (SOT) түрінде дайындалуы мүмкін. "Видеомонтаж" – жаңалықтарға арналған видеоклиптердің өңделген жиынтығы, көбінесе телеарналарда қолданылады. Оны әдетте тілші баяндайды. Бұл аудио, бейне, графика және арнайы эффектілерді қамтитын материал. Жаңалықтарды жүргізуші, эфирге шығар алдында "кіріспе" (бастау) оқып, жаңалықты "қорытынды" деп аталатын қосымша ақпаратпен аяқтауы мүмкін. "Оқылым" – видео немесе дыбыссыз оқылған материал. Кейде "экранға шығарылатын цифрлық графика" қосылады. Тауыс дыбысы (VO) – жаңалықтарды жүргізушінің баяндауымен бірге бейнематериал. Таспадан дыбыс (SOT) – әдетте, далада жазылған дыбыс немесе бейнежазба. Көбінесе бұл сұхбат немесе қысқаша пікір. Радио – хабар тарату журналистикасының алғашқы құралы. Алғашқы радиостанциялардың көпшілігі коммерциялық емес, қоғамдық радио желісінің кооперативтік кәсіпорындары болды. Кейіннен радиода бағдарламаларды қаржыландыру үшін жарнама пайда болды. Бірақ, кейін теледидар радио мен газеттердің орнын басып, көптеген елдерде жаңалықтардың басты көзіне айналды. Радиодағы бағдарламалардың бір бөлігі жергілікті жерде өндіріледі, ал қалғаны радиожелі арқылы, мысалы, тарату арқылы беріледі. "Кәсіби дауыстар" (талант) тыңдаушылармен сөйлесіп, жаңалықтарды оқиды. Радио тыңдаушылары қызықты тұлғалардың сөздерін, музыканы және ақпаратты тыңдауға құмар. Радиожаңалықтарында сөздік пікірлер, оқиғалардың дыбыстары, жүргізушінің сөздері болады. Кейбір радиохабарламалар небәрі төрт минутқа созуы мүмкін, бірақ он екі-он бес оқиғаны қамтиды. Мұндай жаңалықтарда ағымдағы оқиғалардың толық шолуын беру қажет, бірақ тыңдаушылардың көптеген жаңалықтарға назар аудару қабілеті шектеулі. Радио индустриясы меншік құқығының күрт шоғырлануына ұшырады, мыңдаған станциялардың иесі болған компаниялардың саны азайды. Clear Channel Communications сияқты ірі медиахолдингтер АҚШ-тағы радиостанциялардың көп бөлігіне ие. Бұл "тар мамандыққа" бағытталған форматтардың көбеюіне және станциялар тобының арасында ресурстарды бөлісуге әкеп соқты, жергілікті жаңалықтар мен ақпаратқа көңіл бөлмейді. Мұндай шоғырлану халықтың мүддесіне қызмет ете ме деген алаңдаушылық туды. Оппозиция саяси көзқарастардың ауқымы қысқарып, жергілікті мәселелерге, оның ішінде төтенше жағдайларға қатысты ақпарат жеткіліксіз қалдырады дейді. Автоматтандырудың нәтижесінде көптеген станциялар күні бойы штаттан тыс жұмыс істейді.

Тарих

Радио алғаш танымал болған кезде, ол ақпарат көзі ретінде емес, тек ойын-сауық үшін қолданылды. Бұл Эдвард Р. Мэрроу есімді адамның келуімен өзгерді. Эдвард Мэрроу – Екінші дүниежүзілік соғыс туралы хабар тарату үшін Англияға барған американдық болатын. Ол соғыс бойы Лондонда тұрды және Лондондағы бомбалау сияқты оқиғалар туралы бірінші болып хабарлап, Гитлердің билігі жайлы елге мәлімдеді. Мэрроу Гитлер Германиясының Австрияны шабуылдап басып алғанын хабарлағаннан кейін аса танымал болды. Соғыс жылдарында көптеген американдықтар оның хабарларын тыңдап, соғыс туралы ақпарат алды. Перл-Харборға жасалған шабуылдан кейін радиодан ақпарат алатындардың саны да артты. Адамдар президент Рузвельттің күнделікті хабарларын үзіп, бомбалау туралы білді. Бұл американдықтарды алаңдатты және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде маңызды жаңалықтар үшін радиоға көбірек сене бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс радио хабарларын кеңінен таратуға мүмкіндік берді, себебі ол адамдарға әлемде болып жатқан оқиғалар туралы ең оңай және жылдам хабар берудің жолы болды. Радио хабарларын таратумен қатар теледидар да жұмысын бастады. 1940-1950 жылдары теледидар жаңалықтары өсті, бірақ радио әлі де басымдылық сақтап тұрды. 1963 жылы Джон Кеннединің қазасы болғаннан кейін ғана теледидар жаңалықтары кеңінен таралды. Радио тек оқиғаның дыбысын жеткізе алды, ал теледидар қазаның қорқынышты көрінісін көрсетті. Бұл жаңалықты жұртқа бірінші жеткізу үшін жаңалықтар компанияларының бәсекелестігінің алғашқы ірі мысалы болды. Кеннедиге оқ атып, қаза тапқанын CBS News бірінші болып хабарлады. Жаңалықтар топтары келесі бірнеше күн бойы Вашингтондағы оқиғаларды, соның ішінде Кеннедидің қоштасу рәсімін баяндады. Бұл жаңалықтар станцияларының маңызды оқиғаларды жылдам жариялау және оларды оқиға болған кезде жұртқа жеткізу стандартын белгіледі. Кеннедидің қазасы тележурналистиканы қазіргідей өзгертуге көмектесті, маңызды оқиғаларды дереу және тікелей эфирде жариялау мүмкіндігін берді. Теледидар радиодан гөрі жылдам хабар берді және көрермендерге оқиғаның дәл сол жерде болып жатқанын сезінуге мүмкіндік берді. NBC (National Broadcasting Company) және CBS (Columbia Broadcasting System) телерадио хабарларын таратудың алғашқы жылдарындағы екі бәсекелес күш болды. NBC 1926 жылы, ал CBS 1927 жылы құрылды. Бұл салада бәсекелестік болды, себебі олар бір-бірімен ғана емес, сонымен қатар бұрыннан қалыптасқан радио жаңалықтарымен де бәсекелесті. Әйелдерге радио жаңалықтарына ену қиын болды, өйткені көптеген радио хабарларын ер адамдар жүргізетін. Бірақ үй шаруасындағы әйелдерге арналған бағдарламаларды жүргізетін әйелдер де болды, олар көңіл көтеру бағдарламаларында жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін радио хабарларын таратуда әйелдерге мүмкіндіктер ашылды. Бұл соғыс кезінде үйде қалған ер адамдардың жетіспеушілігіне байланысты болды, сондықтан жаңалықтар сол уақыттың бос орындарын толтыру үшін әйелдерге жүктелді. 1960-1970 жылдары әйелдердің саны көбейіп, хабар тарату саласына енді. Радио мен теледидар бүгінгі таңда тележурналистиканың маңызды көздері болып табылады, тіпті технологияның қарқынды дамуына қарамастан. Теледидар әлі де маңызды оқиғаларды жариялауға басымдық береді, ал радио хабарлары жаңалықтарды жариялауға емес, оқиғаларды талдауға көбірек көңіл бөледі. Радио хабарларын тарату тарихы радио хабарларын таратудың алғашқы күндерінен басталатын болса да, теледидар өзінің тартымды бейнесімен және жылдам таралуымен телерадио хабарларын таратуды Интернеттің пайда болуына дейін және цифрлық технологиялармен байланысты жаңа журналистика түрлеріне дейін журналистиканың ең ықпалды түрі ретінде қалыптастырды. Интернет жиі жаңалықтарды жариялау жағынан тележурналистиканы жеңіп шығады, ал тележурналистика саласы үнемі қазіргі технологияның өзгеруіне бейімделуі керек.

Теледидар

Көптеген адамдар теледидарлық жаңалықтарды журналистиканың ең ықпалды құралы деп санайды. Америкалық көпшілік үшін жергілікті жаңалықтар мен ұлттық теледидар жаңалықтары – негізгі ақпарат көзі болып табылады. Көрермендердің саны ғана емес, әр көрерменге тигізетін әсері де одан әрі ықпалды деп есептеледі ("Құрал – хабардың өзі"). Теледидарда тартымды бейнелер басым (соның ішінде әдемілік, әрекет және қызықтыру), қысқа сөз тіркестері мен жылдам "монтаждар" (камера бұрышын ауыстыру) қолданылады. Кабельдік жаңалықтар арналарының, мысалы, Cable News Network (CNN), Fox News Channel және MSNBC-нің пайда болуымен теледидар көрушілер санының үлесі бөлшектелді.

Жергілікті теледидар

Солтүстік Америкадағы жергілікті теледидар индустриясы медиа нарықтарына бөлінеді. Бұл теледидар нарықтары көру аумағы бойынша анықталады және көрермендер санына қарай рейтингтеледі. Жаңа хабар таратушы журналистер әдетте көрермендері аз кішігірім нарықтарда бастайды, тәжірибе жинағаннан кейін ірі телеарналар мен тележелілерге өтеді. Ірі станцияларда көбінесе көбірек ресурстар мен жақсы жалақы болады. АҚШ станциялары әдетте жергілікті жаңалықтарды күніне үш-төрт рет эфирге шығарады: шамамен сағат 4:30–7 (таңғы), 11:30 немесе түскі уақытта, кешкі сағат 5 немесе 6 және түнгі 10 немесе 11-де. Көптеген жергілікті жаңалықтар бағдарламалары 30 минуттан тұрады және спорт жаңалықтары мен ауа райы туралы ақпаратты қамтиды. Жаңалықтарды жүргізушілер телестудиядағы үстелде отырып көрінеді. Олар жергілікті оқиғалар мен соңғы жаңалықтарды қамтитын телепромптерден оқиды. Журналистер көбінесе ресми телестудиядан тыс, алыс жерлерде, электрондық жаңалықтарды жинау (ENG) техникасы мен өндіріс машиналары қолданылатын жағдайда репортаж жасайды. Күндізгі немесе таңертеңгі бағдарламаларда көбінесе "жеңіл" жаңалықтар мен әңгімелер көрсетіледі, ал кешкі жаңалықтар "қиын" жаңалықтарға баса назар аударады.

Білім

Көптеген жас журналистер жоғары мектеп курстары арқылы телерадиожурналистиканы үйренуден бастайды. Олар жаңалықтар қызметін және жабдықтарды қалай пайдалану керектігін, сондай-ақ журналистиканың этикасы мен стандарттарын біледі. Журналисттің жауапкершілігін білу маңызды болғанымен, телерадиожурналистика саласында жұмыс істеу үшін жоғары білім алу талап етіледі. "Журналистика, телерадиожурналистика немесе интерактивті медиа" мамандығы бойынша бакалавр дәрежесі қажет.

Онлайн конвергенция

Конвергенция – әртүрлі медиадан мазмұнды бөлісу және өзара насихаттау, барлығы теория бойынша бірыңғай медиаға бірігеді. Хабар тарату саласында интернет – конвергенцияның негізгі құралы. Көп жағдайда, хабар тарату журналистері веб-сайт үшін мәтіндік материалдар жазады, көбінесе бұл материалдар түпнұсқалық хабардың графикалық және дыбыстық элементтерімен бірге келеді. Веб-сайттар аудиторияға хабар туралы толығырақ білуге, байланысты мақалаларға сілтеме жасауға, жариялану үшін пікірлер қалдыруға және хабарды үйде басып алуға мүмкіндік беретін интерактивті платформа ұсынады. Технологиялық конвергенция жаңалықтар қызметтеріне басқа медиамен ынтымақтастық жасауға мүмкіндік береді, кейде телерадио станциялары баспа басылымдарымен серіктестік орнатады.

Әлеуметтік желілер

Азаматтардың хабар таратуы – Snapchat, Facebook және Twitter сияқты платформалар арқылы кездейсоқ адамдардың көрген оқиғаларын жариялауға мүмкіндік беретін жаңа технология түрі. Бұл жаңа үрдіс кейбір адамдардың пікірінше, дәстүрлі хабар тарату журналистикасын ығыстырып шығаруы мүмкін деп қорқады. Fox News сияқты жаңалықтар агенттіктері азамат журналистерді жұмысқа тартады, бұл журналистикадағы жаңа құбылыс болып табылады.

Жалған жаңалықтар

"Жалған жаңалықтар" және "сары журналистика" терминдері жылдар бойы хабар тарату журналистикасын басып алды. Оның хабар тарату журналистикасына тигізген әсері сайлау туралы ақпараттың таралуына ықпал етті. Жалған жаңалықтар көрермендердің сенімсіз немесе бұрмаланған ақпаратты қабылдауын қалыптастырады. Сары журналистиканың басты мақсаты – қоғам назарын қозғау.