Кіріспе

Марк Твеннің Том Сойер және Хаклберри Финн атты ойдан туған кейіпкерлерін баяндайтын кітаптар сериясына мыналар кіреді:

Том Сойердің басынан өткен оқиғалар (1876)
Хаклберри Финннің басынан өткен оқиғалар (1884)
Том Сойер шетелде (1894)
Том Сойер, детектив (1896)

Том Сойер

Томас "Том" Сойер, жас Сэмюэл Клеменс прототипінде жасалған, жасы нақты айтылмаған (бірақ оқиға барысында жоғарғы алдыңғы тістерінің біреуін жоғалтады) епті және ойнақы бала, сонымен қатар оқиғаның басты кейіпкері. Оның ең жақсы достары – Джо Харпер мен Хаклберри Финн. Оның Сид Сойер деген жартылай ағасы, Мэри деген туысы және қайтыс болған анасының әпкесі Поли әпкесі бар. Олармен бірге Миссури штатының Санкт-Петербург қаласында тұрады. Бұдан бөлек, оның тағы бір әпкесі бар, Салли Фелпс, ол Миссисипи өзені бойымен төмен қарай, Пайксвилл қаласында тұрады. Том оқиғаларға құмар және үндістандық қарақшы болу армандайды. Ол сыныптасы Беки Тэтчерге ғашық болып, бір кезде Эми Лоуренспен "көзді құсады". Том қиялдағыш және әңгімелерге бейім. Оның бұзық мінезіне қарамастан, Том жақсы ниетті және қатаң моральдық принциптерге ие; оқиғалар дамыған сайын терең ойлау қабілеті мен өмірге көзқарасы жетіледі.

Салли мен Сайлас Фелпс

Том мен Сидтің тағы бір әпкесі Салли Фелпс Миссисипи өзені бойымен одан да әлдеқайда төменде, Пайксвилл қаласында тұрады. Ол Сайлас Фелпске үйленген. Әпкесі Полли сияқты, Салли да үйін қатаң басқарады, бірақ ниеті әрқашан жақсы, сондай-ақ ол мейірімді және қамқор.

Поли әпкем

Мэридің анасы және Том мен Сидтің тәтесі, олардың қайтыс болған анасының қарындасы. Том мен Сид Поли тәтесі мен оның қызы Мэримен бірге тұрады. Алғашқыда ол біршама басқаруға ұмтылып, қатал көрінеді, бірақ үздіксіз тәртіп пен рухани нұсқауларға қарамастан, ол қамқор, құрметті мінезге ие болып шығады. Том екеуі де қайтыс болған деп есептелгеннен кейін ешкімнің Хактың тірі екеніне мән бермейтінін айтқанда, Поли тәтесі жомарттықпен оған да шапағатын бөлісіп, "Олар да солай болады. Кедей анасыздан қалған оны көруге қуаныштымын!" дейді. Поли тәтесінің оған көрсеткен қамқорлығы оны бұрынғыдан да қиын жағдайға түсіреді. Шындығында, Поли тәтесі туралы соңғы әсеріміз де осыған ұқсас: "Поли тәтесі Томды сүйгенде, оның қимыл-әрекеті Томның көңілін көтеріп, оны қайтадан шаттыққа толы етті". Ол өте зиялы әйел және Томға, Сидке, Мэриге және соңында Хакқа шынайы қамқорлықпен қарастырады. Ол әрқашан Томның әзілдеріне сеніп алаяқталады, бірақ өзінің қаншалықты ойшау екенін түсінгенде әрқашан өзіне күле алады; сонымен қатар, Томның нағыз мінезін біртіндеп түсініп, оның күтпеген қамқорлық пен ар-ұжданды істеріне терең құрметпен қарауын дамытады.

Мәриям

Поли әпкемнің қызы, Том мен Сидтің туысы. Ол жайлы мінезді, мейірімді және Томның жасақтарына қарамастан, оған үлкен шыдамдылық көрсетеді. Оның Том мен Сидтен үлкені ме екені белгісіз, бірақ оның ересек мінезі олай болуы мүмкін деген ойға жетелейді.

Сид Сойер

Томның арысыздан шағынатын жартылай бауыры, ол да Поли әпке мен Мэримен бірге тұрады. Ол жақсы мінез-құлық танытады, бірақ Томды қиын жағдайға түсіріп, оны жамандап тұрады. Оның шамамен тоғыз жаста екені көрінеді және ол өтірік айтады; сондай-ақ ол Томды жиі ашуландырады.

Хаклберри Финн

Хаклберри "Хак" Финн – "Хаклберри Финннің оқиғалары", "Том Сойер шетелде" және "Том Сойер, детектив" романдарының басты кейіпкері және повествовательі. Хак – Томның ең жақсы достарының бірі. "Том Сойердің оқиғаларынан" кейін Хак өзінің оқиғасын "Хаклберри Финннің оқиғалары" романында баяндайды, оның ішінде ол мас, зорлық-зомбылық көрсеткен әкесінен қалай қашып құтылғанын және қашып кеткен құл Джиммен қалай танысқанын айтады. Том сияқты, Хак та көбінесе тәртіпсіз мінез-құлыққа бармайды, бірақ шын мәнінде оның өте мейірімді жүрегі және қамқор мінезі бар, кейде ол өзінің санағанынан да жоғары моральдық қағидаларды көрсетеді. Ол да Том сияқты, оқиғалар барысында моральдық және интеллектуалдық жағынан жетіледі.

Пап Финн

Хактың зорлық-зомбылық көрсетіп, маскүнем әкесі. Ол "Хаклберри Финннің оқиғалары" басталмас бұрын жоғалып кеткен, бірақ сол оқиғаның басында пайда болып, ұлын өзімен бірге тұруға күштеп мәжбүрлейді. Сондай-ақ, ол судья Тэтчерге сот процесін бастайды, Хактың сақтау үшін судьяға берген алты мың долларын иеленуге тырысады, және Хактың қалтасындағы бар ақшаны тәркілеп, оны араққа жұмсайды. Ұлының өзінен жақсырақ өмір сүруге, жоғары деңгейде өркендеуге тырысқанына қатты ашуланады. Хактан мектепті тастауды талап етеді, оны қамшымен ұрумен қорқытады. Хак қашқаннан кейін көп ұзамай, Пап Фин оны іздеуге кетеді және қайта оралмайды. "Хаклберри Финннің оқиғалары" романының соңында Джим Хакқа кітаптың басында тастап кетілген үйден табылған мәйіттің, шын мәнінде, Хактың әкесі екенін айтады. Пап Финннің өмірбаяны Джон Клинчтің "Финн: Роман" (2007) атты туындысында зерттеледі.

Джо Харпер

Джозеф "Джо" Харпер – Томның ең жақсы достарының бірі. Ол Том мен Хак үйден қашып Джексон аралына келгенде олармен бірге пират болады. Роман барысында ол тағы да бірнеше рет пайда болады, оның ішінде орманды Робин Гуд рөлінде ойнайды, Томмен бірге сабақта көңілі шошып отырады, сондай-ақ Джо Томмен соғыс ойнайды. Бірақ роман сюжеті дами келе ол бірте-бірте көзден жоғалады. Оның анасы Серени Харпер, ал қарындастары Сьюзан және Фейт Харпер. Том мен Хакпен аралда болғанда ол үйін сағынушылыққа бірінші болып тап болады.

Инджин Джо

Инджен Джо – «Том Сойердің оқиғаларындағы» басты жау, ол «жартылай канды» американдық индей ретінде сипатталады. Ол, Мэфп Поттер және доктор Робинсон бір түні қала зиратына барып, Робинсонның өтінішімен қабірден мәйіт ұрлайды. Сосын Инджен Джо ескі өшпенділікті бітіру үшін Робинсонды өлтіреді және Том мен Хактың осыны көргенін білмей, қылмысты Поттерге таңады. Сотта Том Поттердің қорғанына куәлік етеді және Инджен Джоны нағыз кісі өлтіруші деп анықтайды, бұл оны сот залынан қашуға мәжбүр етеді. Ол және тағы бір одақтасы кейіннен ұрланған алтынның қоймасын тауып, оны үңгірге жасырады, онда Том Беки Тэтчермен бірге шығу жолын іздеп жүргенде оған қысқаша кездеседі. Том мен Беки үңгірден қашып шыққаннан кейін, Бекидің әкесі үңгірдің кіреберісін жабады; Инджен Джо кейіннен кіреберісте аштықтан өлген күйде табылады.

Қап-қара адам

Инджен Джоның қылмыстағы серіктесі. Екеуі тасталған үйді тығын ретінде пайдаланады және оның бір бөлмесінен алтын монеталар салынған сандықты табады, олар оны Джон Мюррелл және оның бандасы жасаған қарақшылықтан алынған олжа деп есептейді. Инджен Джо үңгірде кездейсоқ қаза тапқан шақта, "шаршаңқы адамның" денесі қаланың суға қондырылатын жеріне жақын, суға батып қайтыс болған күйде табылады. 1995 жылғы Disney-дің "Том мен Хак" фильмінде оның аты Эммет еді.

Джим

Джим құлдықтан Хакпен бірге қашады, ол өз мас әкесінен қашып жүрген еді. Джим бос штаттарға жетіп, отбасының бостандығын сатып алуға үміттенеді. Ол әдепті және жақсы мінезді, және Хакты оқиға бойында сүйемелдеп жүреді. Кітаптың соңында Том оның иесі үйден кеткеннен бері қайтыс болғанын және ол өсиетімен Джимді босатқанын айтады. Рассел Бейкер Джим туралы былай деп жазды: "Миссисипиде Хак пен Джим кездесетін адамдар – маскүнемдер, кісі өлтірушілер, зорлық-зомбылық көрсетушілер, алаяқтар, линч жасаушылар, ұрылар, жалғаншылар, алдаушылар, балаларды зорлаушылар, ақымақтар, екіжүзділер, адам сатушылар. Барлығы ақ. Бұл фантасмагориядағы бір ғана ардақты адам – Твен оны қоғамның ирониясын көрсету үшін солай атаған "Джим". Көпшілік пікірге қайшы, Джим мәтінде ешқашан "Нигер Джим" деп аталмайды. Ол әрқашан "Джим" деп аталады. Бір рет ол "Джим есімді негр құлы" деп сипатталады, ал Хак "өзімді қарапайым адамға төмендетуім қиын болды, бірақ мен оны істедім және кейін ешқашан өкінгенім жоқ" деп еске алады.

"Патша" және "Герцог"

Миссисипи өзеніндегі саяхатында Хак кездесетін екі алаяқ және "Хаклберри Финннің оқиғалары" кітабының басты қарсыластары. Олар Хак пен Джимге ашулы халықтан қашу үшін салға қосылады. Кішірек алаяқ Бриджвотер герцогының нағыз мұрагері екенін, ал үлкені – Людовик XVI-ның жоғалған ұлы және Францияның заңды патшасы екенін мәлімдейді. Сондықтан Хак кітап бойында оларды "патша" және "герцог" деп атайды. Олар кітапта бірнеше алаялықтар жасап, оның ішінде қайтыс болған адамның туыстары болып көрініп, оның мүлкін тонауға тырысады. Соңында олар Хак пен Джимнен ажыратылып, қара маймен жабылып, қаладан теміржол арқылы қуылды.

Мафф Поттер

Мэфп Поттер - көп ішіп, балаларды жақсы көретін және Том мен Хактың жақын досы, мейірімді балықшы. Ол көбінесе балалардың желкендерін жөндеп, оларға балық аулауға көмектеседі. Бір түні доктор Робинсон оны және Индей Джоны қабір қазып, мәйітті ұрлау үшін жалдайды, бірақ Джо Робинсонды өлтіреді де, Поттерді мас күйінде өзі өлтіргеніне көндіреді. Содан кейін Мэфп доктор Робинсонды өлтірді деген айыппен түрмеге қамалады. Поттер сотқа тартылады, бірақ Томның куәгерлік көрсетуі оны ақтайды.

Доктор Робинсон

Қабірді қазуды қалаған дәрігер. Кейін оны Индиан Джо өлтірді және қылмысты Мэфп Поттерге таңды. "Хаклберри Финннің басынан өткендері" романындағы сол аттас кейіпкер король мен герцогтың британдықтар болып көрсетуге тырысқанда олардың жалған екенін білген жалғыз адам болды. Ол қала тұрғындарына ескертті, бірақ олар оған құлақ қоймады.

Бен Роджерс

Бенджамин "Бен" Роджерс – Томмен бір жастағы тағы бір бала. 2-тарауда Том Бенді қоршауды әктеп беруге көндіреді. Ол үшін Том оған алма береді. Том Беннің қарақшылар тобына қосылғанын қалайды.

Беки Тэтчер

Ребекка "Бекки" Тэтчер – судья Тэтчердің қызы, Томның сүйіктісі ретінде танымал. Оның ұзын сары шашы әрқашан өрілген. Ол Томды алғаш көрген сәттен бастап оның жүрегін жеңіп алады. Томмен алғаш кездескенде, ол оған махаббатын білдіру үшін күлгін түсті атқыш гүл сыйлайды. Біраз уақыттан соң ол Томға күйеуге сұранып, тек оны ғана сүйем деп ант етеді және осы уәдені мақтанышпен өпкішпен бекітеді. Том Эми Лоренспен бірге болғанын айтқанда, Бекки оны әлі де сүйетініне сеніп, оған ашуланады. Бекки мұғалімнің анатомия кітабындағы бір бетті қатемен жыртып жібергеннен кейін, Том жазаны өзіне қабылдап, оның орнына жаза алады, соның арқасында оның құрметін қайта жеңіп алады. Екеуі мектеп пикникінен алыс кеткеннен кейін бірнеше күнге үңгірде адасып қалады, бірақ Том шығу жолын табады және олар жақын арада толыққанды денсаулыққа келеді. "Хаклберри Финн" романында ол "Бесси" деп те аталады. Бекки – Самуэль Клеменстің нағыз досы Лаура Хокинстің прототипі.

Сотталған Тэтчер

Сотшы Тэтчер "Том Сойердің оқиғаларында" көшпелі рөлде болса да, "Хаклберри Финннің оқиғаларында" маңызды рөл атқарады. Сотшы Тэтчер Хаклберри Финннің жағдайына жесір Дугласпен бірге жауапкершілік тартады, және Хаклберри Финн өзінің қызығын әкесінен сақтау үшін оны сотшы Тэтчерге береді.

Доббинс мырза

Томның мектебіндегі барлығынан жек көрілетін мұғалім, дәрігер болып таба алмағандықтан осы жұмысқа келген. Ол оңай ашуға білінеді және "тез қапаланатын" деп сипатталады. Оқушыларының бір топтық әрекетінің құрбаны болған ол, ұйықтап жатқанда оның тоқ шашын жасырын түрде алтынға бояп, ал оқушыларының білімін көрсету кезінде мысықтың көмегімен оның шашын жасанды түрде жабады. Беки Тэтчер қателікпен Доббинс мырзаның анатомия кітабының бір бетін жыртып алғанда, Том өзін кінәлі деп мойындап, оның орнына жаза алады, соның арқасында Бекидің құрметіне ие болады.