Кіріспе

Грузин тілінің диалектысі, грузин еврейлері қолданатын (; сондай-ақ Qivruli және Gruzinic деп те аталады) – Грузияның Оңтүстік Кавказдағы ежелгі еврей қауымының дәстүрлі грузин тілінің диалектысі.

Тарих

Грузия тілінде сөйлейтін еврейлер әлемдегі ең ежелгі еврей қауымдастықтарының бірін құрайды. Грузия еврейлерінің пайда болуы туралы ең көп таралған теорияға сәйкес, алғашқы еврейлер 2600 жыл бұрын Вавилондық тұтқындықтан қашып, Грузияға келген.

Басқа тілдермен байланысы

Грузин-еврей тілі – картвелиялық еврейлердің жалғыз диалектісі. Оның грузин тілінен ерекше тіл екендігі мәселесі талқылауда. Еврей тілінен көптеп алынған сөздерден басқа, тілдің грузин тілімен толыққанды түсіністікке ие екендігі айтылады.

Тарату

XIX ғасырдың соңында Грузияның Тбилиси, Кутаиси және Оңтүстік Осетиядағы Цхинвали қалаларында ірі еврей қауымдастықтары болған. Грузияның дерлік барлық аймақтарында шағын еврей қауымдастықтары бар еді, және көбінесе әрбір ауыл мен қалада синагогалар болған. Олардың діни басшылары рабиндер немесе хахами деп аталған, грузин тілінде бұл сөздер "рабби" және "ақылды" мағыналарын білдіреді. Грузин-еврей тілінде шамамен 85 000 адам сөйлейді. Олардың ішінде Грузияда 20 000 адам (1995 жылғы бағалау бойынша), ал Израильде 59 800-ге жуық адам (2000 жылғы бағалау бойынша) сөйлейді. Бұл тілде Нью-Йоркте шамамен 4 000 адам сөйлейді, ал АҚШ, Ресей, Бельгия және Канададағы басқа қауымдастықтардағы адамдардың саны әлі анықталмаған.

Мәртебе

Грузинский еврей тілі, сол жерде сөйленетін көптеген еврей тілдері сияқты, Израильде тоқырап барады. Грузиядағы оның мәртебесі өзгерген жоқ, алайда 1970-ші жылдардан бастау алған эмиграция салдарынан тілдік қауымдастықтың саны күрт азайды, нәтижесінде қауымдастықтың 80 пайызы елден шығып кетті. Грузиялық еврейлердің басқа елдердегі қауымдастықтарының оны қолдануын зерттеуге қатысты нақты зерттеулер жүргізілген жоқ.