20 ғасырдағы еврейлердің жаппай қоныс аударуы

20 ғасырда Африка мен Азияның мұсылман елдерінен еврейлердің жаппай қоныс аударуы. 1948-ші жылғы соғыс, Израильге көшу, Ираннан шығу туралы ақпарат.

44 мин оқу

100%

Дереккөз: Jewish exodus from the Muslim world — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

20 ғасырда яһудилердің жаппай қоныс аударуы

20 ғасырда шамамен яһудилер Африка мен Азиядағы мұсылман көпшілік елдерден көшіп кетті, қашып кетті немесе қуылды. 1948 жылғы Араб-Израиль соғысының салдарынан басталған бұл жаппай қозғалыс 1948 жылдан 1970 жылдардың басына дейін жалғасты, ал Ирандық яһудилердің соңғы толқыны 1979-1980 жылдардағы Ислам революциясынан кейін болды. Бұл яһудилердің шамамен 72% -ы Израильге қоныс аударды. 20 ғасырдың басында Таяу Шығыстың көптеген елдерінде еврейлердің шағын көлемде қоныс аударуы басталды, ал Йемен мен Сириядан келген алиоттар (Израиль жеріне еврейлердің қоныс аударуы) ғана маңызды болды. Палестинаға британдық мандат кезінде мұсылман елдерінен еврейлердің аз ғана саны көшті. 1948 жылы Израиль тәуелсіздік алғанға дейін, қазіргі араб әлемін құрайтын елдерде шамамен яһуди өмір сүрді. Олардың үштен екісі Солтүстік Африканың француз және итальяндық басқарудағы аймақтарында, 15-20% -ы Ирак Корольдігінде, шамамен 10% -ы Мысыр Корольдігінде және шамамен 7% -ы Йемен Корольдігінде тұрды. Тағы да шамамен яһуди Иран империясы мен Түркия Республикасында өмір сүрді. Алғашқы ірі көш-қондар 1940 жылдардың соңы мен 1950 жылдардың басында, негізінен Ирак, Йемен және Ливиядан орын алды. Бұл жағдайларда еврей халқының 90% -дан астамы мүлкін қалдырып, кетіп қалды. 1948-1951 жылдары араб елдерінен яһудилер Израильге көшті. Бұл қадам Кнессетте әртүрлі реакцияларға ұшырады; кейбір Израиль шенеуніктерінен басқа, еврей агенттігінде олардың өміріне тікелей қауіп төніп тұрмаған яһудилер арасында жаппай эмиграцияны қолдауға қарсы болғандар да болды. 2009 жылы араб елдері мен Иранда және Түркияда бар болғаны яһуди қалды. 2019 жылға қарай араб елдері мен Ирандағы еврейлердің жалпы саны 12 700-ге дейін, ал Түркияда 14 800-ге дейін төмендеді. Көш-қондардың себептері көп: сионизмді іске асыруға ұмтылыс, Израильде немесе Еуропа мен Америкада жақсы экономикалық жағдай мен қауіпсіздік табу, сондай-ақ Израиль үкіметінің араб және мұсылман көпшілік елдерінен еврей иммигранттарын қабылдауға бағытталған "Бір миллиондық жоспарды" қолдау саясаты; және антисемитизм, қуғын-сүргін және погромалар, саяси тұрақсыздық, кедейлік сияқты итермелейтін факторлар. Тарихты баяндағанда, еврейлердің көшін 1948 жылғы палестиналықтардың қуғын-сүргінімен салыстыратындар көбінесе итермелейтін факторларды баса назар аударады және кеткендерді босқындар деп санайды, ал осы көзқарасқа қарсы тұратындар көбінесе тартатын факторларды баса назар аударады және еврейлерді ерікті иммигранттар деп санайды.

In the 20th century, approximately Jews migrated, fled, or were expelled from Muslim majority countries throughout Africa and Asia. Primarily a consequence of the 1948 Arab–Israeli War, the mass movement mainly transpired from 1948 to the early 1970s, with one final exodus of Iranian Jews occurring shortly after the Islamic Revolution in 1979–1980. An estimated (72%) of these Jews resettled in Israel. A number of small scale Jewish migrations began in many countries of the Middle East in the early 20th century, with the only substantial aliyot (Jewish immigrations to the Land of Israel) coming from Yemen and Syria. Few Jews from Muslim countries immigrated during the existence of the British Mandate for Palestine. Prior to Israel's independence in 1948, approximately Jews were living on lands that now make up the Arab world. Of this figure, just under two thirds lived in the French and Italian controlled regions of North Africa, 15–20% lived in the Kingdom of Iraq, approximately 10% lived in the Kingdom of Egypt, and approximately 7% lived in the Kingdom of Yemen. A further Jews lived in the Imperial State of Iran and the Republic of Turkey. The first large scale exoduses took place in the late 1940s and early 1950s, primarily from Iraq, Yemen, and Libya. In these cases, over 90% of the Jewish population left, despite the necessity of leaving their assets and properties behind. Between 1948 and 1951, Jews immigrated to Israel from Arab countries. This move encountered mixed reactions in the Knesset; in addition to some Israeli officials, there were those within the Jewish Agency who opposed promoting a large scale emigration movement among Jews whose lives were not in immediate danger. In 2009, only Jews remained in Arab countries and Iran, as well as another in Turkey. By 2019, the total number of Jews in Arab countries and Iran had declined to 12,700, and in Turkey to 14,800. The reasons for the exoduses are manifold, including: pull factors, such as the desire to fulfill Zionism, find a better economic status and a secure home in either Israel or Europe and the Americas, and the Israeli government's implementation of official policy in favour of the "One Million Plan" to focus on accommodating Jewish immigrants from Arab and Muslim majority countries; and push factors, such as antisemitism, persecution, and pogroms, political instability, poverty, When presenting the history, those who view the Jewish exodus as analogous to the 1948 Palestinian expulsion and flight generally emphasize the push factors and consider those who left to have been refugees, while those who oppose that view generally emphasize the pull factors and consider the Jews to have been willing immigrants.

Өмірбаян

VII ғасырда мұсылман жаулап алу кезінде, ежелгі еврей қауымдастықтары Таяу Шығыс пен Солтүстік Африканың көптеген аймақтарында ежелгі заманнан бері өмір сүрген. Ислам билігіндегі яһудилерге, басқа да исламға дейінгі діни топтармен бірге, димми статусы берілді. Осылайша, оларға "Кітап иелері" ретінде белгілі бір құқықтар берілді. Орта ғасырлардағы Еуропадағы қуғын-сүргін кезеңдерінде көптеген яһудилер мұсылман елдерінде пана тапты, бірақ басқа уақытта және басқа жерлерде яһудилер мұсылман елдеріндегі қуғын-сүргіннен қашып, христиан елдерінде пана тапты. Иберия түбегінен қуылған яһудилер Осман империясының түрлі аймақтарына қоныстанды, онда олар мұсылман билеушілері үшін делдалдық қызмет атқаратын, табысты саудагерлердің үлгілі азшылығын құрады.

Француз отаршылдық билігі

XIX ғасырда француз колониясы Солтүстік Африкадағы еврейлердің францизациялануы, «Alliance Israelite Universelle» сияқты ұйымдардың жұмысы және 1870 жылғы Алжир азаматтығы туралы жарлық сияқты француз саясатының нәтижесінде, олардың жергілікті мұсылмандардан оқшаулануына әкелді. Франция 1830 жылы Алжирді жаулап алды. Келесі ғасыр Алжир еврейлерінің мәртебесіне зор әсер етті; 1870 жылғы Кремье жарлығынан кейін олар қорғалған азшылық – зими статусынан француз азаматтарына дейін көтерілді. Жарлық Пид-Нуарлардың еврейлерге қарсы наразылықтарын (мысалы, 1897 жылғы Орандағы еврейге қарсы қырқындар) тудырды, мұнда мұсылман қауымы қатыспады, бұл еуропалық науқас қоздырушыларды көңіл көшірді. Дегенмен, мұсылмандар ұйымдастырған еврейге қарсы қырқындар да болды, мысалы, 1934 жылы Константинде 34 еврей қаза болды. Қарастылас Хусейнид Тунисі 1860-шы жылдардың соңында еуропалық ықпалға түсе бастады және 1881 жылы француз протекторатына айналды. 1837 жылы Ахмет Бей билікке келгеннен бастап, оның ізбасары Мұхаммед Бей жалғастырған Тунистегі еврейлердің Тунис қоғамындағы мәртебесі жақсарды, олардың еркіндігі мен қауіпсіздігі артып, француз протектораты кезінде бекітілді. Тунистегі еврейлердің шамамен үштен бірі протекторат кезінде француз азаматтығын алды. XIX ғасырда тәуелсіздігін сақтап қалған Марокко 1912 жылы француз протекторатына айналды. Бірақ, жарты ғасырдан кем колонизация кезеңінде Мароккодағы еврейлер мен мұсылмандар арасындағы тепе-теңдік бұзылып, еврей қауымы тағы да отарлаушылар мен мұсылман көпшілігінің арасында қалды. 1906 және 1912 жылдар аралығында Мароккоға француз әскерлерінің енуі Марокко мұсылмандарының наразылығын тудырды, нәтижесінде бүкіл елде наразылық акциялары мен әскери тәртіпсіздіктер болды. Осы кезеңде бірқатар анти-еуропалық немесе французға қарсы наразылықтар еврейлерге қарсы демонстрацияларды қамтыды, мысалы, 1907-08 жылдары Касабланка, Ужда және Фесте, сондай-ақ 1912 жылғы Фес қырқыны. Колониялық Ливиядағы жағдай да осыған ұқсас болды; Солтүстік Африкадағы француз елдеріндей, Ливиядағы итальяндық ықпалды еврей қауымы құптады, бұл олардың еврей емес ливиялықтардан оқшаулануын күшейтті. 1860 жылы Францияда құрылған «Alliance Israélite Universelle» 1863 жылдан бастап Алжир, Марокко және Тунисте мектептер ашты.

In the 19th century, Francization of Jews in the French colonial North Africa, due to the work of organizations such as the Alliance Israelite Universelle and French policies such as the Algerian citizenship decree of 1870, resulted in a separation of the community from the local Muslims. France began its conquest of Algeria in 1830. The following century had a profound influence on the status of the Algerian Jews; following the 1870 Crémieux Decree, they were elevated from the protected minority dhimmi status to French citizens. The decree began a wave of Pied Noir led anti Jewish protests (such as the 1897 anti Jewish riots in Oran), which the Muslim community did not participate in, to the disappointment of the European agitators. Though there were also cases of Muslim led anti Jewish riots, such as in Constantine in 1934 when 34 Jews were killed. Neighbouring Husainid Tunisia began to come under European influence in the late 1860s and became a French protectorate in 1881. Since the 1837 accession of Ahmed Bey, and continued by his successor Muhammed Bey, Tunisia's Jews were elevated within Tunisia society with improved freedom and security, which was confirmed and safeguarded during the French protectorate." Around a third of Tunisian Jews took French citizenship during the protectorate. Morocco, which had remained independent during the 19th century, became a French protectorate in 1912. However, during less than half a century of colonization, the equilibrium between Jews and Muslims in Morocco was upset, and the Jewish community was again positioned between the colonisers and the Muslim majority. French penetration into Morocco between 1906 and 1912 created significant Morocco Muslim resentment, resulting in nationwide protests and military unrest. During the period a number of anti European or anti French protests extended to include anti Jewish manifestations, such as in Casablanca, Oujda and Fes in 1907 08 and later in the 1912 Fes riots. The situation in colonial Libya was similar; as in the French North African countries, the Italian influence in Libya was welcomed by the Jewish community, increasing their separation from the non Jewish Libyans. The Alliance Israélite Universelle, founded in France in 1860, set up schools in Algeria, Morocco and Tunisia as early as 1863.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Марокко, Алжир, Тунис және Ливия нацистік немесе Виши Франциясының оккупациясына түсті және олардың еврейлері түрлі қудалауларға ұшырады. Ливияда Осі державалары көптеген еврейлерді күштеп жер аударатын еңбек лагерьлерін құрды. Басқа аймақтарда нацистік үгіт-насихат араб халқын британдық немесе француздық үкіметке қарсы қоздыруға бағытталды. Ұлттық-социалистік пропаганда расистік антисемитизмді араб әлеміне таратуға көмектесті және еврей қауымдастықтарының тұрақсыздығына себеп болуы мүмкін. 1942 жылы Касабланкада "Шамыл" операциясынан кейін жергілікті жұртшылық еврей мелласына шабуыл жасады. (Мелла – марокколық еврей геттосының атауы.) Алайда, Иерусалимдегі Еврей университетінің докторы Хайм Саадонның айтуынша, "Еуропадағы бейдінгелердің өзге дінді жандарға қарағанда Марокко мен Солтүстік Африкадағы еврейлермен және мұсылмандардың жақсы қарым-қатынасы мүлдем өзгеше". 1943 жылдан 1960 жылдардың ортасына дейін Америкалық еврейлік бірлескен тарату комитеті Солтүстік Африкадағы еврей қауымдастығында өзгерістер мен жаңаруды ілгерілеткен маңызды шетелдік ұйым болды. Ол бастапқыда Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде аймақта көмек көрсету жұмыстарын жүргізу кезінде осы аймаққа қатысты. Мароккода Виши режимі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде еврейлерге қарсы кемсітушілік заңдарды қабылдады; мысалы, еврейлер енді несие ала алмады, еуропалық аудандарда үйлері немесе бизнесі бар еврейлер қуылды, ал заң және медицина сияқты мамандықтарды таңдауға рұқсат етілген еврейлердің үлесі екі пайыздан аспауға шектелді. Марокконың патшасы Мохаммед V осы заңдарға деген жеке наразылығын білдіріп, марокколық еврей басшыларына "олардың өміріне де, мүлкіне де" ешқандай зиян келтірмейтініне сендірді. Марокко еврейлерін қорғау үшін нақты әрекет еткенін көрсететін нақты дәлел болмаса да, ол сахна артында олардың мүддесі үшін жұмыс істеген болуы мүмкін деп айтылады. 1948 жылдың маусымында Израиль құрылғаннан кейін және бірінші араб-израиль соғысының ортасында Оуджа мен Джерадада еврейлерге қарсы зорлық-зомбылық оқиғалары болды, нәтижесінде 44 еврей қаза тапты. 1948-1949 жылдары, қырғыннан кейін марокколық еврейлер елден Израильге көшті. Алайда кейіннен Мароккодан еврейлердің көшіп-қонуы жылына бірнеше мың адамға дейін азайды. 1950 жылдардың басында сионистік ұйымдар, әсіресе елдің кедей оңтүстігінде, марокколық еврейлерді еврей мемлекетіне құнды үлес қосушылар ретінде қарастырып, көшіп-қонуды ынталандырды. Мен осы (бербер) ауылдарға барған сайын және олардың еврей тұрғындарымен танысқан сайын, бұл еврейлер Израильдің сіңіру орталықтарына қоныстануға ең жақсы және ең қолайлы адамдар екеніне көз жеткіздім. Олардың арасында көптеген оң жақтарды байқадым: ең алдымен, олардың барлығы (өздерінің ауыл шаруашылығындағы) жұмыстарын біледі, ал олардың Израильдегі ауыл шаруашылығындағы жұмысқа ауысуы физикалық және психикалық қиындықтар тудырмайды. Олар аз (материалдық қажеттіліктерге) қанағаттанғандықтан, олар алғашқы экономикалық проблемалармен күресуге мүмкіндік алады. |Ехуда Гринкер, Атлас еврейлерінің Израильге қоныс аударуы.

During World War II, Morocco, Algeria, Tunisia and Libya came under Nazi or Vichy French occupation and their Jews were subject to various forms of persecution. In Libya, the Axis powers established labor camps to which many Jews were forcibly deported. In other areas Nazi propaganda targeted Arab populations to incite them against British or French rule. National Socialist propaganda contributed to the transfer of racial antisemitism to the Arab world and is likely to have unsettled Jewish communities. An anti Jewish riot took place in Casablanca in 1942 in the wake of Operation Torch, where a local mob attacked the Jewish mellah. (Mellah is the Moroccan name for a Jewish ghetto.) However, according to the Hebrew University of Jerusalem's Dr. Haim Saadon, "Relatively good ties between Jews and Muslims in North Africa during World War II stand in stark contrast to the treatment of their co religionists by gentiles in Europe." From 1943 until the mid 1960s, the American Jewish Joint Distribution Committee was an important foreign organization driving change and modernization in the North African Jewish community. It had initially become involved in the region whilst carrying out relief work during World War II. In Morocco, the Vichy regime during World War II passed discriminatory laws against Jews; for example, Jews were no longer able to get any form of credit, Jews who had homes or businesses in European neighborhoods were expelled, and quotas were imposed limiting the percentage of Jews allowed to practice professions such as law and medicine to no more than two percent. King Mohammed V expressed his personal distaste for these laws, assuring Moroccan Jewish leaders that he would never lay a hand "upon either their persons or property". While there is no concrete evidence of him actually taking any actions to defend Morocco's Jews, it has been argued that he may have worked on their behalf behind the scenes. In June 1948, soon after Israel was established and in the midst of the first Arab–Israeli war, violent anti Jewish riots broke out in Oujda and Djerada, leading to deaths of 44 Jews. In 1948–49, after the massacres, Moroccan Jews left the country for Israel. Later, however, Jewish migration from Morocco slowed to a few thousand a year. Through the early 1950s, Zionist organizations encouraged immigration, particularly in the poorer south of the country, seeing Moroccan Jews as valuable contributors to the Jewish State:

The more I visited in these (Berber) villages and became acquainted with their Jewish inhabitants, the more I was convinced that these Jews constitute the best and most suitable human element for settlement in Israel's absorption centers. There were many positive aspects which I found among them: first and foremost, they all know (their agricultural) tasks, and their transfer to agricultural work in Israel will not involve physical and mental difficulties. They are satisfied with few (material needs), which will enable them to confront their early economic problems. |Yehuda Grinker, The Emigration of Atlas Jews to Israel

Incidents of anti Jewish violence continued through the 1950s, although French officials later stated that Moroccan Jews "had suffered comparatively fewer troubles than the wider European population" during the struggle for independence. In August 1953, riots broke out in the city of Oujda and resulted in the death of four Jews, including an 11 year old girl. In the same month, French security forces prevented a mob from breaking into the Jewish mellah of Rabat. However, according to Francis Lacoste, French Resident General in Morocco, "the ethnicity of the Petitjean victims was coincidental, terrorism rarely targeted Jews, and fears about their future were unwarranted." In 1955, a mob broke into the Jewish mellah in Mazagan (known today as El Jadida) and caused its 1,700 Jewish residents to flee to the European quarters of the city. The houses of some 200 Jews were too badly damaged during the riots for them to return. In 1954, Mossad had established an undercover base in Morocco, sending agents and emissaries within a year to appraise the situation and organize continuous emigration. Jewish emigration to Israel jumped from 8,171 people in 1954 to 24,994 in 1955, increasing further in 1956. Between 1955 and independence in 1956, Jews emigrated. On 7 April 1956, Morocco attained independence. Jews occupied several political positions, including three parliamentary seats and the cabinet position of Minister of Posts and Telegraphs. However, that minister, Leon Benzaquen, did not survive the first cabinet reshuffling, and no Jew was appointed again to a cabinet position. Although the relations with the Jewish community at the highest levels of government were cordial, these attitudes were not shared by the lower ranks of officialdom, which exhibited attitudes that ranged from traditional contempt to outright hostility. Morocco's increasing identification with the Arab world, and pressure on Jewish educational institutions to Arabize and conform culturally added to the fears of Moroccan Jews. Between 1956 and 1961, emigration to Israel was prohibited by law;

On 10 January 1961 the Egoz, a Mossad leased ship carrying Jews attempting to emigrate undercover, sank off the northern coast of Morocco. According to Tad Szulc, the Misgeret commander in Morocco, Alex Gattmon, decided to precipitate a crisis on the back of the tragedy, consistent with Mossad Director Isser Harel's scenario that "a wedge had to be forced between the royal government and the Moroccan Jewish community and that anti Hassan nationalists had to be used as leverage as well if a compromise over emigration was ever to be attained". A pamphlet agitating for illegal emigration, supposedly by an underground Zionist organization, was printed by Mossad and distributed throughout Morocco, causing the government to "hit the roof". These events prompted King Mohammed V to allow Jewish emigration, and over the three following years, more than Moroccan Jews left the country, primarily as a result of Operation Yachin. In June 1961, reports surfaced regarding the continued removal of Jewish officials from prominent positions within the Moroccan government. M. Zaoui, the director of Conservation Fonciere in the Moroccan Finance Ministry, was dismissed without a specified reason. The extremist Muslim journal Al Oumal then launched a campaign against him, accusing him of Zionist affiliations. Earlier in the year, Meyer Toledano had also been removed from his role as judicial counselor to the Moroccan Foreign Ministry. Simultaneously, uneasiness arose among Moroccan Jews as they examined the 17 articles of the new "Fundamental Law" signed by King Hassan on June 2. Article 15, in particular, raised concerns, emphasizing Morocco's commitment to the Arab League and the intention to strengthen ties with it. Although the new law did not revoke the equal rights of Jews and Muslims in Morocco, it notably omitted the term "Jew," and the first two articles underscored Morocco as an Arab and Muslim country with Islam as the official state religion. Operation Yachin was fronted by the New York based Hebrew Immigrant Aid Society (HIAS), who financed approximately $50 million of costs. HIAS provided an American cover for underground Israeli agents in Morocco, whose functions included organizing emigration, arming of Jewish Moroccan communities for self defense and negotiations with the Moroccan government. By 1963, the Moroccan Interior Minister Colonel Oufkir and Mossad chief Meir Amit agreed to swap Israeli training of Moroccan security services and some covert military assistance for intelligence on Arab affairs and continued Jewish emigration. By 1967, only Jews remained. The 1967 Six Day War led to increased Arab–Jewish tensions worldwide, including in Morocco, and significant Jewish emigration out of the country continued. By the early 1970s, the Jewish population of Morocco fell to ; however, most of the emigrants went to France, Belgium, Spain, and Canada, rather than Israel. According to Esther Benbassa, the migration of Jews from the North African countries was prompted by uncertainty about the future. In 1948,

Despite their dwindling numbers, Jews continue to play a notable role in Morocco; the King retains a Jewish senior adviser, André Azoulay, and Jewish schools and synagogues receive government subsidies. Despite this, Jewish targets have sometimes been attacked (notably the 2003 bombing attacks on a Jewish community center in Casablanca), and there is sporadic antisemitic rhetoric from radical Islamist groups. Tens of thousands of Israeli Jews with Moroccan heritage visit Morocco every year, especially around Rosh Hashana or Passover, although few have taken up the late King Hassan II's offer to return and settle in Morocco.

1950 жылдары еврейлерге қарсы зорлық-зомбылық оқиғалары жалғасты, бірақ француз шенеуніктері кейіннен марокколық еврейлер "тәуелсіздік үшін күрес кезінде еуропалықтарға қарағанда салыстырмалы түрде аз қиындықтарға ұшыраған" деп мәлімдеді. 1953 жылдың тамызында Оуджа қаласында дүрбелеңдер басталды, нәтижесінде төрт еврей, соның ішінде 11 жасар қыз бала қаза тапты. Сол айда француз қауіпсіздік күштері Рабаттың еврей мелласына шабуыл жасауға тырысқан топтың кіруіне жол бермеді. Алайда Мароккодағы француздық Бас резиденті Франсис Лакосттың айтуынша, "Петижан құрбандарының ұлты кездейсоқ болған, терроризм еврейлерді ғана нысанаға алған, ал олардың болашағы туралы қорқыныш негізсіз болған". 1955 жылы Мазаган (қазіргі Эль-Жадида) еврей мелласына шабуыл жасаған топ 1700 еврей тұрғынын қаланың еуропалық аудандарына қашуға мәжбүр етті. 200-дей еврейдің үйлері қақтығыстар кезінде қатты зақымдалғандықтан, олар қайтып оралған жоқ. 1954 жылы Моссад Мароккода жасырын база құрып, бір жыл ішінде жағдайды бағалау және тұрақты эмиграцияны ұйымдастыру үшін агенттер мен эмиссарларды жіберді. 1954 жылы Израильге еврейлердің көшіп-қонуы 8171 адамнан 1955 жылы 24994 адамға дейін өсті, ал 1956 жылы одан да артты. 1955 жылдан 1956 жылғы тәуелсіздікке дейін еврейлер эмиграциялады. 1956 жылдың 7 сәуірінде Марокко тәуелсіздікке ие болды. Еврейлер бірнеше саяси лауазымдарды иеленді, соның ішінде үш парламенттік орын және Пошта және телеграф министрінің кабинетіндегі лауазым. Алайда, сол министр Леон Бензакен алғашқы кабинет қайта құру кезінде қызметтен алынды және ешқандай еврей қайтадан кабинет лауазымына тағайындалмады. Үкіметтің жоғары деңгейіндегі еврей қауымдастығымен қарым-қатынас жақсы болғанымен, осы көзқарас мемлекеттік аппараттың төменгі буындарымен бөлісілмеді, олар дәстүрлі жеккөріністен бастап тікелей жаулыққа дейінгі көзқарастарды көрсетті. Марокконың араб әлемімен күшейе берген байланысы және еврей білім беру мекемелерін арабтандыру және мәдени тұрғыдан сәйкес болу үшін қысым көрсету марокколық еврейлердің қорқыныштарын арттырды. 1956 жылдан 1961 жылға дейін Израильге эмиграция заңмен тыйым салынды.

1961 жылдың 10 қаңтарында "Эгоз" – Моссадқа жалдаған кеме, еврейлерді жасырын түрде эмиграциялауға тырысып, Марокконың солтүстік жағалауынан батып кетті. Тад Сзульцтың сөзіне сәйкес, Мароккодағы "Мисгерет" командирі Алекс Гаттмон трагедияның артында дағдарысты тудыруға шешім қабылдады, Моссад директоры Иссер Харельдің "патшалық үкімет пен марокколық еврей қауымдастығы арасында бөгет жасау керек және эмиграция бойынша келісімге қол жеткізу үшін анти-Хасан ұлтшылдарын да пайдалану керек" деген сценарийымен сәйкес. Жасырын сионистік ұйымның авторлық құқығымен жазылған эмиграцияға шақыру мазмұнындағы жарнама Моссад тарапынан басылып, Марокко бойынша таратылды, нәтижесінде үкімет "ашуға келді". Осы оқиғалар патша Мохаммед V еврейлердің эмиграциясына рұқсат беруіне әкелді, ал келесі үш жыл ішінде "Яхин" операциясының нәтижесінде 300 мыңнан астам марокколық еврей елден кетті. 1961 жылдың маусымында Марокко үкіметінің ішінде еврей шенеуніктерін қызметтен шеттету туралы хабарлар тарады. Марокконың Қаржы министрлігіндегі "Консервация Фонсьер" директоры М. Зауи ешқандай себеп көрсетілмейтін қызметтен босатылды. Содан кейін экстремистік мұсылман журналы "Аль Оумал" оған қарсы науқанды бастап, оны сионистік байланыстармен айыптады. Одан бұрын, сол жылы Мейер Толедано Марокко Сыртқы істер министрлігінің сот кеңесшісі лауазымынан алынған болатын. Сонымен қатар, марокколық еврейлердің арасында 2 маусымда патша Хасан қол қойған жаңа "Негізгі заңның" 17 бабын қарастырғанда алаңдаушылық туды. Әсіресе 15-бап, Марокконың Араб лигасына адалдығын және онымен байланысты нығайту ниетін баса көрсетті, алаңдаушылық тудырды. Жаңа заң Мароккодағы еврейлер мен мұсылмандардың тең құқықтарын жоймаса да, "еврей" терминін айқын түрде қалдырмады, ал алғашқы екі бапта Марокконың араб және мұсылман елі екені, ислам мемлекеттік дін екені атап өтілді. "Яхин" операциясын Нью-Йорк негізделген Еврей иммигранттар көмек қоғамы (HIAS) қаржыландырды, ол шамамен 50 миллион доллар шығынға жұмсады. HIAS Мароккодағы американдық жамылғыны Моссадтың жер асты агенттеріне ұсынды, олардың функциялары эмиграцияны ұйымдастыру, марокколық еврей қауымдастықтарын өздігінен қорғану үшін қаруландыру және Марокко үкіметімен келіссөздер жүргізуді қамтыды. 1963 жылға қарай Марокконың Ішкі істер министрі полковник Уфкир және Моссад басшысы Мейр Амит Марокко қауіпсіздік қызметтерін Израильдің оқытуы және кейбір жасырын әскери көмегі үшін араб істері туралы ақпарат алмасу және еврейлердің эмиграциясын жалғастыру туралы келісімге келді. 1967 жылға қарай 15 000 ғана еврей қалды. 1967 жылғы Алты күндік соғыс Мароккода және бүкіл әлемде араб-еврей қарым-қатынасын ширықтырды, соның салдарынан Мароккодан еврейлердің эмиграциясы жалғасты. 1970 жылдардың басына қарай еврей халқы...

Алжир

Тунис пен Мароккодағы сияқты, алжирлік яһудилер де эмиграцияға итермелеу үшін сионист агенттеріне салыстырмалы түрде еркіндік берілген, елден ірі көлемде қуу, мүліктің толық тәркіленуі немесе осыған ұқсас үкімет тарапынан қудалауға ұшырамады. Алжир 1962 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін, шамамен "пид-нуарлар" (оның ішінде еврейлер) материктік Францияға эвакуацияланды, ал шамамен қалғандары Алжирде қалуды таңдады. Олардың ішінде 1965 жылы және 1960 жылдардың соңында да болды. Алжир революциясы 1950 жылдардың аяғынан бастап күшейген сайын, Алжирдегі еврейлердің көпшілігі елді қыра бастады. Бұл қауым негізінен Алжир, Блида, Константин және Оран қалаларында тұрды. Алжирдің барлық еврейлері 1962 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін, әсіресе "1963 жылғы Алжир азаматтық кодексі мұсылман емес адамдарды азаматтыққа ие болудан шығарды", тек мұсылман әкесі мен әкесінің әкесі болған алжирліктерге ғана азаматтық берді. Алжир еврейлері, 1870 жылдан бері француз азаматтығына ие болған (Виши Франциясымен 1940 жылы қысқа мерзімге тоқтатылған), көбінесе Францияға кетті, бірақ кейбіреулері Израильге де барды. Алжирдегі Ұлы синагог 1994 жылдан кейін тасталып қалды. Солтүстік Африкадан Францияға еврейлердің көшіп келуі француз еврей қауымын жаңартуға әкелді, ол қазір әлемдегі үшінші ірі қауым болып табылады.

Тунисі

Марокко мен Алжирдегідей, Тунистегі еврейлер де жер аударылу кезінде кең ауқымды қуғын-сүргінге ұшырамады, мүлкі толығымен тәркіленбеді немесе осы сияқты үкімет тарапынан қудалауға ұшырамады, еврей эмиграциялық қоғамдарына эмиграцияны ынталандыру үшін еркін қызмет етуге рұқсат берілді. Қазіргі таңда шамамен 1500-ге жуық еврей қалды, олардың көпшілігі Джерба, Тунис және Сарзис қалаларында тұрады. 1956 жылы Тунис Франциядан тәуелсіздік алғаннан кейін еврей халқының Израиль мен Францияға көшіп кетуі үдеді. Соңғы оқиға 2002 жылы Джербада болған жарылыс кезінде 21 адам қаза тапты (олардың көп бөлігі неміс туристері), бұл шабуылды Әл-Қаида өз мойнына алды, ол жергілікті синагоганың жанында болды.

Ливия

Морис Румани, ливиялық эмигрант және бұрынғы WOJAC атқарушы директорының сөзінше, ливиялық еврей қауымын эмиграцияға итермелеген ең маңызды факторлар – «италиялық оккупацияның соңғы жылдары қалдырған жаралары және 1943 жылы британ әскерінің, еврей палестиналық сарбаздарымен бірге кіруі» болды. 1940-жылдардың басында Ливияға «қауымды өзгертіп, Палестинаға көшіру» мақсатымен сионистік эмиссарлар, шлихимдер келе бастады. 1943 жылы Моссад ЛеАлия Бет ливиялық еврей қауымының эмиграциясына инфрақұрылым дайындау үшін елшілерді жіберуге кірісті. 1942 жылы Солтүстік Африкада одақтастарға қарсы күрескен неміс әскерлері Бенгазидегі еврей кварталын басып алып, дүкендерді тонап, 2000-нан астам еврейді шөлге айдады. Олардың бестен бір бөлігі еңбек лагерьлерінде қаза тапты. Ол кезде ливиялық еврейлердің көпшілігі Триполи және Бенгази қалаларында тұрды, ал Байда мен Мисратада олардың саны аз болды. Солтүстік Африканы одақтас әскерлер азат еткеннен кейін де антисемиттік қоздырыстар кең таралды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан Израиль құрылғанға дейінгі аралықтағы ең ауыр нәсілдік зорлық-зомбылық 1945 жылдың қарашасында Триполиде болды. Бірнеше күн ішінде 140-тан астам еврей (оның ішінде 36 бала) қаза тапты, жүздеген адам жарақат алды, 4000 адам жер аударылды, ал 2400 адам кедейлікке ұшырады. Триполиде бес синагога және провинциялық қалаларда төрт синагога қиратылды, тек Триполиде 1000-нан астам еврейлердің тұрғын үйлері мен сауда ғимараттары тоналды. Гил Шефлер былай деп жазады: «Ливиядағы погром қаншалықты қорқынышты болса да, Шығыс Еуропадағы жергілікті тұрғындар еврейлерді жаппай өлтіргенмен салыстырғанда, бұл салыстырмалы түрде оқшауланған оқиға болды». Израильге иммиграция 1949 жылы Триполиде Израиль үшін еврей агенттігінің кеңсесі құрылғаннан кейін басталды. Харви Э. Голдбергтің айтуынша, «бірқатар ливиялық еврейлер» бүліктердің артында еврей агенттігі тұр деп санайды, себебі бүлік оларға өз мақсаттарына жетуге көмектесті. 1948 жылы Израиль мемлекетінің құрылуы мен 1951 жылы Ливияның тәуелсіздігі аралығында ливиялық еврейлердің көп бөлігі Израильге көшіп кетті. 1958 жылдың 31 желтоқсанында Триполитанияның атқарушы кеңесінің төрағасы еврей қауымдық кеңесін таратып, үкімет ұсынған мұсылман комиссарын тағайындауға бұйрық берді. 1961 жылы шыққан заң Ливияда мүлікті иелену және беру үшін Ливия азаматтығын талап етті, бұл талапты Ливияның алты еврейі ғана орындады. 1967 жылы Алты күндік соғыс кезінде 4000-нан астам еврей халқы тағы да тәртіпсіздікке ұшырады, онда 18 адам қаза тауып, тағы да көп адам жарақат алды. Батыс жақтағы Ливияның Идрис патшасы заң мен тәртіпті сақтауға тырысты, бірақ сәтсіз болды. 1967 жылдың 17 маусымда Ливиядағы еврей қауымының басшысы Лилло Арбиб Ливияның премьер-министрі Хусейн Мазикке ресми өтініш жіберіп, үкіметтен «ливиялықтар еврейлердің позициясын түсінгенше, елден уақытша кетуге рұқсат беруді», олардың мемлекетке әрқашан адал болғанын және араб азаматтарымен толық үйлесімділік пен бейбіт өмір сүруді жалғастыра беретінін сұрады. Еврейлер құқығын қорғау ұйымының атқарушы директоры Дэвид Харристің айтуынша, Ливия үкіметі «заң мен тәртіптің толық бұзылуына тап болып, еврейлерді елден уақытша кетуге шақырды», әрқайсысына бір чемодан мен 50 долларға тең ақшаны алуға рұқсат берді. Әуе көпірінің және бірнеше кемелердің көмегімен Ливияның 4000-нан астам еврейі Италияға Ливияның әскери-теңіз флотымен эвакуацияланды, онда оларға Израиль үшін еврей агенттігі көмектесті. Эвакуацияланған еврейлердің 1300-і кейін Израильге көшіп келді, 2200-і Италияда қалды, ал қалғандарының көпшілігі АҚШ-қа кетті. Ливияда бірнеше адам қалды. 1967-1969 жылдар аралығында Ливиядан уақытша көшірілген кейбір ливиялық еврейлер жоғалған мүлікті қайтаруға тырысты. 1967 жылдың қыркүйегінде Ливияда 100 ғана еврей қалды. 1970 жылдың 21 шілдесінде Ливия үкіметі бұрын Ливиядан кеткен еврейлердің мүлкін тәркілеген заң шығарды, олардың орнына 15 жылдық облигациялар шығарды. Алайда 1985 жылы облигациялар мерзімі жеткенде ешқандай өтемақы төленбеді. Ливияның басшысы Муаммар Каддафи кейіннен мұны «еврейлердің араб елдерінің жауы Израильмен бірігуі олардың өтемақы алуға құқығынан айырды» деп ақтады. Триполидегі негізгі синагога 1999 жылы қайта жаңартылғанымен, ол әлі күнге дейін қызмет көрсету үшін қайта ашылмаған. 2002 жылы Ливиядағы соңғы еврей деп саналған Эсмеральда Мегнаги қайтыс болды. Алайда сол жылы, Римдегі отбасысы қайтыс болды деп есептеген Рина Дебах, 80 жастағы еврей әйелдің елдегі емханада тірі екені анықталды. Оның Римге кеткеннен кейін Ливияда еврейлер қалмады. Израиль ливиялық текті еврейлердің көптеген халқының мекені, олар өздерінің ерекше дәстүрлерін сақтайды. Ливиялық текті еврейлер Италия еврей қауымының да маңызды бөлігін құрайды. Римде тіркелген еврей халқының шамамен 30% ливиялық текті.

According to Maurice Roumani, a Libyan emigrant who was previously the executive director of WOJAC, the most important factors that influenced the Libyan Jewish community to emigrate were "the scars left from the last years of the Italian occupation and the entry of the British Military in 1943 accompanied by the Jewish Palestinian soldiers". Zionist emissaries, so called shlichim, had begun arriving in Libya in the early 1940s, with the intention to "transform the community and transfer it to Palestine". In 1943, Mossad LeAliyah Bet began to send emissaries to prepare the infrastructure for the emigration of the Libyan Jewish community. In 1942, German troops fighting the Allies in North Africa occupied the Jewish quarter of Benghazi, plundering shops and deporting more than 2,000 Jews across the desert. Sent to work in labor camps, more than one fifth of that group of Jews perished. At the time, most Libyan Jews lived in the cities of Tripoli and Benghazi; there were smaller numbers in Bayda and Misrata. Following the liberation of North Africa by Allied forces, antisemitic incitements were still widespread. The most severe racial violence between the start of World War II and the establishment of Israel erupted in Tripoli in November 1945. Over a period of several days more than 140 Jews (including 36 children) were killed, hundreds were injured, 4,000 were displaced and 2,400 were reduced to poverty. Five synagogues in Tripoli and four in provincial towns were destroyed, and over 1,000 Jewish residences and commercial buildings were plundered in Tripoli alone. Gil Shefler writes that "As awful as the pogrom in Libya was, it was still a relatively isolated occurrence compared to the mass murders of Jews by locals in Eastern Europe." Immigration to Israel began in 1949, following the establishment of a Jewish Agency for Israel office in Tripoli. According to Harvey E. Goldberg, "a number of Libyan Jews" believe that the Jewish Agency was behind the riots, given that the riots helped them achieve their goal. Between the establishment of the State of Israel in 1948 and Libyan independence in December 1951 over Libyan Jews emigrated to Israel. On 31 December 1958, the President of the Executive Council of Tripolitania ordered the dissolution of the Jewish Community Council and the appointment of a Muslim commissioner nominated by the Government. A law issued in 1961 required Libyan citizenship for the possession and transfer of property in Libya, a requirement that was met by only six Libyan Jews. In 1967, during the Six Day War, the Jewish population of over 4,000 was again subjected to riots in which 18 were killed and many more injured. The pro Western Libyan government of King Idris tried unsuccessfully to maintain law and order. On 17 June 1967, Lillo Arbib, leader of the Jewish community in Libya, sent a formal request to Libyan prime minister Hussein Maziq requesting that the government "allow Jews so desiring to leave the country for a time, until tempers cool and the Libyan population understands the position of Libyan Jews, who have always been and will continue to be loyal to the State, in full harmony and peaceful coexistence with the Arab citizens at all times." According to David Harris, the executive director of the Jewish advocacy organization AJC, the Libyan government "faced with a complete breakdown of law and order urged the Jews to leave the country temporarily", permitting them each to take one suitcase and the equivalent of $50. Through an airlift and the aid of several ships, over 4,000 Libyan Jews were evacuated to Italy by the Italian Navy, where they were assisted by the Jewish Agency for Israel. Of the Jews evacuated, 1,300 subsequently immigrated to Israel, 2,200 remained in Italy, and most of the rest went to the United States. A few scores remained in Libya. Some Libyan Jews who had been evacuated temporarily returned to Libya between 1967 and 1969 in an attempt to recover lost property. In September 1967 only 100 Jews remained in Libya,

On 21 July 1970 the Libyan government issued a law which confiscated assets of the Jews who had previously left Libya, issuing in their stead 15 year bonds. However, when the bonds matured in 1985 no compensation was paid. Libyan leader Muammar Gaddafi later justified this on the grounds that "the alignment of the Jews with Israel, the Arab nations' enemy, has forfeited their right to compensation." Although the main synagogue in Tripoli was renovated in 1999, it has not reopened for services. In 2002, Esmeralda Meghnagi, who was thought to be the last Jew in Libya, died. However, that same year, it was discovered that Rina Debach, an 80 year old Jewish woman who was thought to be dead by her family in Rome, was still alive and living in a nursing home in the country. With her subsequent departure for Rome, there were no more Jews left in Libya. Israel is home to a significant population of Jews of Libyan descent, who maintain their unique traditions. Jews of Libyan descent also make up a significant part of the Italian Jewish community. About 30% of the registered Jewish population of Rome is of Libyan origin.

1930 және 1940-шы жылдардың басында

1930 жылы маусымда Ұлыбританияның Иракқа қатысты мандаты аяқталып, 1932 жылы қазанда Ирак тәуелсіздік алды. Ассириялықтардың автономия талабына Ирак үкіметінің жауабы (ассириялықтар – ежелгі ассириялықтар мен мезопотамдықтардың шығыс арамей тілінде сөйлейтін, семит тектес ұрпақтары, көбінесе Шығыс Ассириялық шіркеуіне, Халдейлік католик шіркеуіне және Сириялық православие шіркеуіне жататын) 1933 жылғы тамызда ирак әскерінің ассириялық ауыл тұрғындарына жасаған қанды қырғынына ұласты. Бұл оқиға еврей қауымына Ирак монархиясы тұсында азшылықтардың құқықтарының мәнсіз екенін көрсетті. 1933 жылғы қыркүйекте либералды саясатымен танымал патша Фейсал қайтыс болды, оның орнына ұлтшыл, британдықтарға қарсы көзқарастағы ұлы Гази патшалыққа келді. Гази араб ұлтшыл ұйымдарын қолдауды бастады, олардың төбелерінде Сирия және Палестинадан қуылған адамдар тұрды. 1936-1939 жылдар аралығында Палестинадағы араб көтерілісіне олар Иерусалимнің Бас мүфтиі сияқты көтерілісшілер қосылды. Олар панарабтық идеологияны уағыздап, сионизмге қарсы насихат жүргізді. Ирак ұлтшылдары тұсында нацистік Германия араб әлемінде ықпалын кеңейтуге тырысқандықтан, нацистік пропаганда елге енуді бастады. 1932 жылдан бері Иракта тұратын Фриц Гробба еврейлерге қарсы жеккөрушілік насихатты жүйелі түрде және белсенді түрде таратуға кірісті. Оның ішінде «Менің күресім» атты кітаптың араб тіліне аудармасы жарық көрді, ал Берлин радиосы араб тілінде хабар таратуын бастады. 1934 жылдан бастап еврейлерге қарсы саясат жүргізілді, ал 1936 жылы Палестинадағы жағдайдың ушығуы еврейлердің сенімін одан әрі шайқалтты. 1936-1939 жылдары он еврей өлтіріліп, сегіз рет еврейлердің тұратын жерлеріне бомба тасталды. 1941 жылы, ағылшын-ирак соғысындағы британдық жеңістен кейін, Бағдадта Рашид Әли әл-Гейланидің Окүлықтарды қолдаған үкіметінің құлауынан кейін туған тәртіпсіздік кезінде «Фархуд» деп аталатын қырғын болды. 180 еврей қаза тауып, тағы 240 адам жарақат алды; 586 еврейге тиесілі бизнес тоналып, 99 еврей үйі қиратылды. Кейбір деректерде «Фархуд» Ирактағы еврейлер тағдырының шешуші нүктесі болды делінеді. Алайда, басқа тарихшылар ирактық еврей қауымы үшін шешуші сәтті 1948-1951 жылдар аралығында деп санайды, өйткені 1940 жылдардың көп бөлігінде еврей қауымдары елдегі басқа да қауымдармен бірге гүлденді, ал «Фархудтан» кейін Ирактан кеткен көптеген еврейлер көп ұзамай елге оралды және тұрақты эмиграция 1950-1951 жылдар аралығында ғана айтарлықтай үдеді. 1941 жылы «Фархудтан» кейін көп ұзамай «Моссад ЛеАлия Бет» Израильге көшіп келуді ұйымдастыру үшін Иракқа өкілдерін жіберді, бастапқыда еврей тілін оқыту және сионизм туралы лекциялар оқу үшін адамдарды тартты. 1942 жылы «Моссад ЛеАлия Беттің» басшысы Шаул Авигур Ирактағы еврейлердің Израильге көшіп келу мүмкіндіктерін бағалау үшін жасырын түрде Иракқа кірді. 1942-1943 жылдары Авигур қажетті «Моссад» машиналарын құру үшін Бағдадқа төрт рет сапарлап, Тель-Авивке ақпарат жіберуге арналған радио хабарлағыш құралдарын орнатты, ол 8 жыл бойы қолданыста болды. 1942 жылдың соңында өкілдердің бірі ирактық қауымды сионизмге көндірудің қиындығын түсіндіріп, былай деп жазды: «Біз [көшіп баруды ұйымдастыру мен ынталандырудың] көп мәні жоқ екенін мойындауымыз керек. Біз бүгін көп жылдық бейжайлықтың жемісін жеп отырмыз, ал біз жасамаған нәрселерді қазір насихатпен және бір күндік құлшыныспен түзету мүмкін емес». 1947 жылға дейін ғана Ирактан Израильге заңды және заңсыз көші-қон басталды. 1919-1948 жылдар аралығында 8000-ға жуық еврей Ирактан кетіп, 1948 жылдың ортасынан 1950 жылдың ортасына дейін тағы 2000 адам кетіп қалды.

The British mandate over Iraq came to an end in June 1930, and in October 1932 the country became independent. The Iraqi government response to the demand of Assyrian autonomy (the Assyrians being the indigenous Eastern Aramaic speaking Semitic descendants of the ancient Assyrians and Mesopotamians, and largely affiliated to the Assyrian Church of the East, Chaldean Catholic Church and Syriac Orthodox Church), turned into a bloody massacre of Assyrian villagers by the Iraqi army in August 1933. This event was the first sign to the Jewish community that minority rights were meaningless under the Iraqi monarchy. King Faisal, known for his liberal policies, died in September 1933, and was succeeded by Ghazi, his nationalistic anti British son. Ghazi began promoting Arab nationalist organizations, headed by Syrian and Palestinian exiles. With the 1936–39 Arab revolt in Palestine, they were joined by rebels, such as the Grand Mufti of Jerusalem. The exiles preached pan Arab ideology and fostered anti Zionist propaganda. Under Iraqi nationalists, Nazi propaganda began to infiltrate the country, as Nazi Germany was anxious to expand its influence in the Arab world. Dr. Fritz Grobba, who resided in Iraq since 1932, began to vigorously and systematically disseminate hateful propaganda against Jews. Among other things, Arabic translation of Mein Kampf was published and Radio Berlin had begun broadcasting in Arabic language. Anti Jewish policies had been implemented since 1934, and the confidence of Jews was further shaken by the growing crisis in Palestine in 1936. Between 1936 and 1939 ten Jews were murdered and on eight occasions bombs were thrown on Jewish locations. In 1941, immediately following the British victory in the Anglo Iraqi War, riots known as the Farhud broke out in Baghdad in the power vacuum following the collapse of the pro Axis government of Rashid Ali al Gaylani while the city was in a state of instability. 180 Jews were killed and another 240 wounded; 586 Jewish owned businesses were looted and 99 Jewish houses were destroyed. In some accounts the Farhud marked the turning point for Iraq's Jews. Other historians, however, see the pivotal moment for the Iraqi Jewish community much later, between 1948 and 1951, since Jewish communities prospered along with the rest of the country throughout most of the 1940s, and many Jews who left Iraq following the Farhud returned to the country shortly thereafter and permanent emigration did not accelerate significantly until 1950–51. Shortly after the Farhud in 1941, Mossad LeAliyah Bet sent emissaries to Iraq to begin to organize emigration to Israel, initially by recruiting people to teach Hebrew and hold lectures on Zionism. In 1942, Shaul Avigur, head of Mossad LeAliyah Bet, entered Iraq undercover in order to survey the situation of the Iraqi Jews with respect to immigration to Israel. During the 1942–43, Avigur made four further trips to Baghdad to arrange the required Mossad machinery, including a radio transmitter for sending information to Tel Aviv, which remained in use for 8 years. In late 1942, one of the emissaries explained the size of their task of converting the Iraqi community to Zionism, writing that "we have to admit that there is not much point in [organizing and encouraging emigration]. We are today eating the fruit of many years of neglect, and what we didn't do can't be corrected now through propaganda and creating one day old enthusiasm." It was not until 1947 that legal and illegal departures from Iraq to Israel began. Around 8000 Jews left Iraq between 1919 and 1948, with another 2000 leaving between mid 1948 to mid 1950.

1948 жылғы араб-израиль соғысы

1948 жылы Иракта шамамен еврейлер болды. Қоғам Бағдад пен Басрада шоғырланды. Біріккен Ұлттар Ұйымының Палестинаны бөлу туралы дауысына бірнеше ай қалғанда, Ирак премьер-министрі Нури әл Саид британдық дипломат Дуглас Бускке өзінің ирактық еврейлерге қарсы ештеңе жоқ екенін айтты, өйткені олар ұзақ уақыт бойы қалыптасқан және пайдалы қауымдастық болды. Алайда, егер Біріккен Ұлттар Ұйымының шешімі қанағаттанарлық болмаса, Араб Лигасы араб елдеріндегі яһудилерге қарсы қатаң шаралар қабылдауға шешім қабылдауы мүмкін, ал ол бұл ұсынысқа қарсы тұра алмайды. 28 қараша 1947 жылы жұма күні Нью-Йорк штатының Флашинг-Медоу қаласында Бас Ассамблеяның залында сөйлеген сөзінде Ирактың сыртқы істер министрі Фадель Джамалл мынадай мәлімдемені енгізді: "Халықтың көпшілігінің еркіне қарсы салынған бөліну Таяу Шығыстағы бейбітшілік пен келісімге қауіп төндіреді. Палестина арабтарының көтерілісі ғана емес, араб әлеміндегі көпшілікті де тоқтатуға болмайды. Араб әлеміндегі араб-иудей қарым-қатынасы нашарлайды. Араб әлемінде Палестинадан тыс жерлерде Палестинадағыдан да көп еврейлер бар. Тек Иракта ғана мұсылмандар мен христиандармен саяси және экономикалық құқықтарының барлық артықшылықтарын бөлісетін жүз елу мыңдай еврей бар. Мұсылмандар, христиандар мен яһудилер арасында келісім орнаған. Бірақ Палестинаның арабтарына қандай да бір әділетсіздік жасалса, ол Ирактағы еврейлер мен яһуди еместер арасындағы келісімді бұзады; бұл дінаралық бейбітшілік пен жеккөрушілікті туғызады". 1949 жылы 19 ақпанда әл Саид Иракта соңғы айларда еврейлерге жасалған жамандықты мойындады. Ол Израиль өзін дұрыс ұстамаса, ирактық еврейлерге қатысты оқиғалар орын алуы мүмкін деп ескертті. Сонымен қатар, көптеген Араб Лигасы мемлекеттері сияқты, Ирак та 1948 жылғы соғыстан кейін еврейлердің Израильге барып, сол мемлекетті нығайта алатындығы үшін заңдық түрде көшіп кетуіне тыйым салды. Сонымен қатар, Израильге қарсы сезімдермен қозғайтын еврейлерді мемлекеттік қысымның көбеюі және антисемитизмнің қоғамдық көрінісі қорқыныш пен белгісіздік атмосферасын тудырды. Алайда 1949 жылы еврейлер айына 1000-ға жуық рет Ирактан қашып кетіп жатты. Сол кезде британдықтар сионисттер Иракта АҚШ-тың қаржы жинауына көмектесу және "яһудилердің араб босқындарына деген көзқарастарынан туындаған жаман әсерді жою" үшін агитация жасап жатыр деп сенді. 1948-1949 жылдары қашқын болған палестиналықтардың 5000-ын ғана ирак үкіметі қабылдады, "Ағылшын мен американдықтардың Иракты көбірек қабылдауға көндіруге тырысқанына қарамастан". 1949 жылдың қаңтарында британдықтарға жақтас Ирак премьер-министрі Нури әл Саид британдық шенеуніктермен Ирак еврейлерін Израильге депортациялау идеясын талқылады, олар мұндай ұсыныс Израильге пайда әкелетінін және араб елдеріне кері әсер ететінін түсіндірді. Мейр Глицштейннің айтуынша, мұндай ұсыныстар "палестиналық араб босқындары проблемасын немесе Ирактағы еврей азшылығының проблемасын шешуге арналған емес, бірақ Ирактағы палестиналық араб босқындарын қоныстандыру жоспарларын бұзған". 1949 жылдың шілдесінде британ үкіметі Нури әл Саидқа Ирактың Палестина босқындарын Иракта орналастыруға келісетін халық алмасуды ұсынды; Нури егер әділ келісімге қол жеткізілсе, "Ирақ үкіметі ирактық яһудилердің Палестинаға ерікті түрде көшуіне рұқсат беретінін" мәлімдеді. Британдық Ирак ұсынысы туралы баспасөзде 1949 жылдың қазан айында хабарланды. 1949 жылы 14 қазанда Нури әл Саид экономикалық миссияны зерттеумен бірге халық саны туралы түсінікті алмастыруды көтерді. Заңның қолданылуы тоқтағаннан екі ай бұрын, шамамен 500-ден астам яһудилер тіркеліп алғаннан кейін Бағдадтың яһуди қауымына қарсы бомбалау науқаны басталды. Ирак үкіметі бомбаға салуды жасады деп күдікті саналатын бірнеше сионисттік агенттерді айыптады және асып тастады, бірақ кімнің жауапты екендігі туралы мәселе әлі күнге дейін ғылыми даудың тақырыбы болып табылады. Кейіннен бірнеше мыңнан басқа яһудилердің бәрі көшіп кету үшін тіркелді. Барлығы шамамен 120 мың еврей Ирактан кетті. Гаттың айтуынша, Саидтың көптеген еврейлерді қуып жіберуге тырысуының Нүридің бір себебі - Израильдің экономикалық проблемаларын күшейту (ол араб әлеміне осындай деп мәлімдеген) деген ниет болуы ықтимал, дегенмен Нүри бұл иммигранттарды сіңіру Израильдің болашағын негіздеген саясаты екенін жақсы білген. Ирактың қорғаныс министрі АҚШ елшісіне көшіп келген еврейлердің мемлекетке зиян келтіретін қызметтерге қатысқанын және коммунисттік агенттермен байланыста болғанын сенімді түрде хабарлады. 1950 жылдың сәуірінен 1951 жылдың маусымына дейін Бағдадтағы еврей нысандары бес рет шабуылға ұшырады. Ирак билігі үш яһудиді қамауға алды, олардың сионисттік белсенділер екенін мәлімдеді және екеуін – Шалом Салах Шалом мен Йосеф Ибрагим Басри – өлім жазасына кесті. Үшінші адам, Йехуда Тажар, 10 жылға бас бостандығынан айырылды. 1951 жылдың мамыр және маусым айларында 1941 жылғы Фархудтан кейін Яшувпен жабдықталған деген күдік тудырған сионисттік жерасты ұйымына тиесілі деген қару-жарақ сақтау орындары табылды. Бомбаларды Моссад Израильге еврейлерді көшіруге ынталандыру үшін орнатты ма, әлде мұсылман экстремистері еврейлерді қуып шығуға көмектесу үшін орнатты ма деген мәселе бойынша көптеген пікірталас болды. Бұл мәселе Израильде сот процестері мен тергеулердің нысаны болды. Көші-қон заңы 1951 жылдың наурыз айында, заң қабылданғаннан бір жыл өткен соң күшін жойды. 1951 жылдың 10 наурызында Ирак еврейлері көшіп кетуге күтіп отырғанда, үкімет азаматтығынан бас тарған еврейлердің активтерін тоқтатып, көші-қон мерзімін ұзартқан жаңа заң шығарды. Ирактан кеткен еврейлердің көп бөлігі Ирак үкіметінің арнайы рұқсатымен "Эзра" және "Нехемия" операциялары аталған Израильдің әуе көлігімен кетті.

In 1948, there were approximately Jews in Iraq. The community was concentrated in Baghdad and Basra. A few months before the UN vote on partition of Palestine, Iraq's prime minister Nuri al Said told British diplomat Douglas Busk that he had nothing against the Iraqi Jews who were a long established and useful community. However, if the United Nations solution was not satisfactory, the Arab League might decide on severe measures against the Jews in Arab countries, and he would be unable to resist the proposal. In a speech at the General Assembly Hall at Flushing Meadow, New York, on Friday, 28 November 1947, Iraq's Foreign Minister, Fadel Jamall, included the following statement: "Partition imposed against the will of the majority of the people will jeopardize peace and harmony in the Middle East. Not only the uprising of the Arabs of Palestine is to be expected, but the masses in the Arab world cannot be restrained. The Arab–Jewish relationship in the Arab world will greatly deteriorate. There are more Jews in the Arab world outside of Palestine than there are in Palestine. In Iraq alone, we have about one hundred and fifty thousand Jews who share with Moslems and Christians all the advantages of political and economic rights. Harmony prevails among Moslems, Christians and Jews. But any injustice imposed upon the Arabs of Palestine will disturb the harmony among Jews and non Jews in Iraq; it will breed inter religious prejudice and hatred." On 19 February 1949, al Said acknowledged the bad treatment that the Jews had been victims of in Iraq during the recent months. He warned that unless Israel would behave itself, events might take place concerning the Iraqi Jews. Additionally, like most Arab League states, Iraq forbade any legal emigration of its Jews after the 1948 war on the grounds that they might go to Israel and could strengthen that state. At the same time, increasing government oppression of the Jews fueled by anti Israeli sentiment together with public expressions of antisemitism created an atmosphere of fear and uncertainty. However, by 1949 Jews were escaping Iraq at about a rate of 1000 a month. At the time, the British believed that the Zionist underground was agitating in Iraq in order to assist US fund raising and to "offset the bad impression caused by the Jewish attitudes to Arab refugees". The Iraqi government took in only 5000 of the approximately Palestinians who became refugees in 1948–49, "despite British and American efforts to persuade Iraq" to admit more. In January 1949, the pro British Iraqi Prime Minister Nuri al Said discussed the idea of deporting Iraqi Jews to Israel with British officials, who explained that such a proposal would benefit Israel and adversely affect Arab countries. According to Meir Glitzenstein, such suggestions were "not intended to solve either the problem of the Palestinian Arab refugees or the problem of the Jewish minority in Iraq, but to torpedo plans to resettle Palestinian Arab refugees in Iraq". In July 1949 the British government proposed to Nuri al Said a population exchange in which Iraq would agree to settle Palestinian refugees in Iraq; Nuri stated that if a fair arrangement could be agreed, "the Iraqi government would permit a voluntary move by Iraqi Jews to Palestine." The Iraqi British proposal was reported in the press in October 1949. On 14 October 1949 Nuri al Said raised the exchange of population concept with the economic mission survey. Two months before the law expired, after about Jews had registered, a bombing campaign began against the Jewish community of Baghdad. The Iraqi government convicted and hanged a number of suspected Zionist agents for perpetrating the bombings, but the issue of who was responsible remains a subject of scholarly dispute. All but a few thousand of the remaining Jews then registered for emigration. In all, about Jews left Iraq. According to Gat, it is highly likely that one of Nuri as Said's motives in trying to expel large numbers of Jews was the desire to aggravate Israel's economic problems (he had declared as such to the Arab world), although Nuri was well aware that the absorption of these immigrants was the policy on which Israel based its future. The Iraqi Minister of Defence told the U. S. ambassador that he had reliable evidence that the emigrating Jews were involved in activities injurious to the state and were in contact with communist agents. Between April 1950 and June 1951, Jewish targets in Baghdad were struck five times. Iraqi authorities then arrested 3 Jews, claiming they were Zionist activists, and sentenced two — Shalom Salah Shalom and Yosef Ibrahim Basri—to death. The third man, Yehuda Tajar, was sentenced to 10 years in prison. In May and June 1951, arms caches were discovered that allegedly belonged to the Zionist underground, allegedly supplied by the Yishuv after the Farhud of 1941. There has been much debate as to whether the bombs were planted by the Mossad to encourage Iraqi Jews to emigrate to Israel or if they were planted by Muslim extremists to help drive out the Jews. This has been the subject of lawsuits and inquiries in Israel. The emigration law was to expire in March 1951, one year after the law was enacted. On 10 March 1951, Iraqi Jews were still waiting to emigrate, the government enacted a new law blocking the assets of Jews who had given up their citizenship, and extending the emigration period. The bulk of the Jews leaving Iraq did so via Israeli airlifts named Operation Ezra and Nehemiah with special permission from the Iraqi government.

1951 жылдан кейін

Езра мен Нехемия операциясынан кейін Иракта шағын еврей қауымы қалды. 1963 жылы Баас партиясы билікке келгеннен кейін оларға шектеулер қойылды, ал Алты күндік соғыстан кейін қуғын-сүргін күрт күшейді. Еврейлердің мүлігі тартып алынды, банк шоттары салдатылды, бизнеспен айналысу мүмкіндігі шектелді, мемлекеттік қызметтен босатылды және ұзақ мерзімге үй қамауына алынды. 1968 жылы көптеген еврейлер Израильге тыңшылық жасады деген айыппен түрмеге қамалды. 1969 жылы шамамен 50 адам көрсеткіштік сот процестерінен кейін өлім жазасына кесілді, ең танымал жағдай – 9 еврейді қоса 14 адамның көпшілік алдында жаппай асылуы, ал жүз мың ирактық карнавал атмосферасында денелердің басынан өтті. Еврейлер Иранға жасырын түрде өтіп, одан Израильге немесе Ұлыбританияға аттанды. 1970 жылдардың басында Ирак үкіметі еврейлердің эмиграциясына рұқсат берді және қауымның көп бөлігі Иракты тастап кетті. 2003 жылға қарай, бұл бір кезде гүлденген қауым Бағдадта 35 еврейге дейін, ал елдің күрд аймақтарында тағы бірнеше адамға дейін азайды деп есептелді.

Яһудилерге қарсы сезім

Бұл жерде жергілікті тұрғындар аз болса да, ХХ ғасырдың басында Мысырдағы яһудилердің көпшілігі араб тілі мен мәдениетімен ортақ емес, елге жаңадан көшіп келгендер болды. Көптеген адамдар ағылшын және француз отаршылдық биліктеріне қоса гректер, армяндар, сириялық христиандар және итальяндықтар сияқты басқа топтарды қамтитын, өте алуан түрлі Мутамассирун қауымдастығының мүшелері болды. 1930 жылдардың аяғына дейін яһудилер, жергілікті және жаңа иммигранттар, басқа азшылықтар сияқты, шетелдік қорғаныстан пайда алу үшін шетелдік азаматтыққа өтініш білдірді. Мысыр үкіметі мұсылман емес шетелдіктерге азаматтық алуды өте қиынға салды. Кедей яһудилер, олардың көпшілігі жергілікті және Шығыс яһудилері, мысырлық азаматтыққа заңды түрде ие бола алса да, азаматтығы жоқ болып қалды. Мысырлық қоғамдық өмір мен экономиканы египеттендіруі азшылықтарға зиян тигізді, бірақ яһудилер басқаларға қарағанда оларға көбірек қарсылық көрсетілді. 1930 жылдардың аяғы мен 1940 жылдары яһудилерге қарсы агитация кезінде яһудилер жау ретінде қарастырылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, яһудилердің көп санын қамтитын шетелдік мутамассирун ("египеттендірілген") қауымдастығының көші-қоны басталды, ал 1960 жылдардың аяғында бүкіл мутамассирун толығымен жойылды. Эндрю Горманның айтуынша, бұл негізінен "деколонизация процесі мен мысырлық ұлтшылдықтың күшеюінің" салдары болды. Мысырлық яһудилердің көші-қонына 1945 жылғы Мысырдағы яһудилерге қарсы бүліктер әсер етті, бірақ мұндай эмиграция маңызды болған жоқ, себебі үкімет зорлық-зомбылықты тоқтатты және Мысырлық яһуди қауымдастығының басшылары патша Фарукты қолдады. 1948 жылы Мысырда шамамен яһудилер өмір сүрді. 1948-1949 жылдары Араб-Израиль соғысы (соның ішінде 1948 жылғы Каирдегі бомбалаулар) оқиғаларынан кейін шамамен яһуди Египеттен кетті.

1960 және 1970 жылдар

1960 жылы Каирдегі Америка елшілігі мысырлық яһудилер туралы былай деп жазды: "Көптеген яһудилер елден кетуге ниетті, бірақ бұл олардың мүмкіндіктерінің шектеулі екендігіне байланысты немесе болашақтан қорқу салдарынан туындайды, ал емес үкімет тарапынан тікелей немесе қазіргі уақытта байқалатын жазалаушылық шаралардың нәтижесі". 1967 жылы яһудилер ұсталды, азапталды және олардың үйлері тәркіленді.

Өмірбаян

Қазіргі Ливан және Сирия деп аталатын аймақ әлемдегі ең көне еврей қауымдастарының бірінің отаны болған, б.з.б. 300 жылға дейін тарихы бар.

Ливан

1945 жылдың қарашасында Триполиде яһудилерге қарсы бүліктерде он төрт яһуди қаза тапты. Басқа араб елдерінен өзгеше, 1948 жылғы Араб-Израиль соғысы кезінде Ливанның яһуди қауымы қатты қауіпке ұшырамады және үкіметтік органдар тарапынан тиісінше қорғалды. Ливан – 1948 жылдан кейін еврей халқының саны артқан жалғыз араб елі болды, бұл негізінен Сирия мен Ирактан келген еврейлердің көптеп қоныс аударуының нәтижесінде болды. 1948 жылы Ливанда шамамен еврейлер болды. Ливандағы яһудилердің ең ірі қауымдастықтары Бейрутта, сондай-ақ Ливан тауының жанындағы ауылдарда – Дейр әл-Қамар, Барук, Бешамун және Хасбаяда орналасқан. Француз мандаты кезінде яһудилердің жағдайы жақсарғанмен, Виши режимі оларға шектеулер қойды. Яһуди қауымы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ливанның тәуелсіздігін белсенді түрде қолдады және сионизмге қатысты әртүрлі көзқарастарға ие болды. Дегенмен, 1948 жылдан кейін яһудилерге деген негативті көзқарас күшейді және 1967 жылға қарай көптеген ливандық яһудилер Израильге, АҚШ-қа, Канадаға және Францияға эмиграциялады. 1971 жылы Ливан яһуди қауымының 69 жастағы Бас хатшысы Альберт Элия Бейрутта Сирия агенттері тарапынан ұрланып, Сириядан қашуға тырысқан сириялық яһудилермен бірге Дамаскіде азаптаумен түрмеге қамалды. БҰҰ-ның босқындар жөніндегі жоғарғы комиссары, принц Садруддин Ага Ханның, марқұм президент Хафез әл-Асадқа жасаған жеке өтініші Элияның босатылуын қамтамасыз ете алмады. Қалған яһуди қауымы Ливандағы азаматтық соғыстан қатты зардап шекті және 1970-ші жылдардың ортасында қауым құлдырап қалды. 1980-ші жылдары «Хезболла» бірнеше ливандық яһуди кәсіпкерлерін ұрлады, ал 2004 жылғы сайлауда тек бір яһуди ғана қалалық сайлауда дауыс берді. Қазір Ливанда 20 мен 40 яһуди аралығында ғана тұрады.

Сирия

1947 жылы Алепподағы тәртіпсіздіктер қаланың еврей кварталын өртеп, 75 адамды өлтірді. Осының салдарынан Алепподағы еврей халқының шамамен жартысы қаладан, бастапқыда көршілес Ливанға кетуге белім білдірді. 1948 жылы Сирияда шамамен 100 мың еврей болды. 1949 жылы Араб-Израиль соғысында жеңіліске ұшырағаннан кейін, ЦРУ 1949 жылғы наурыздағы Сирия төңкерісін қолдады, нәтижесінде Хусни әз-Зайим Сирия президенті болып тағайындалды. әз-Зайим көптеген сириялық еврейлердің эмиграциясына рұқсат берді, және 5000 адам Израильге кетті. 1954 жылғы қарашада Сирия үкіметі еврейлердің елден кетуіне қатысты тыйымды уақытша жойды. Сирия үкіметі еврей халқына қатысты түрлі шектеулерді енгізді, олар өте қатаң болды. Еврейлер заң бойынша мемлекеттік мекемелерде немесе банктерде жұмыс істеуге, жүргізуші куәлігін алуға, үйлерінде немесе бизнес орындарында телефон орнатуға, немесе мүлік сатып алуға тыйым салынды. 1964 жылғы наурызда Сирия үкіметі еврейлерге өздерінің туған қалаларының шекарасынан үш шақырымнан артық қашықтыққа шығуға тыйым салатын жарлық шығарды. 1967 жылы Алты күндік соғыстан кейін Дамаск пен Алеппода антисемиттік толқулар болды. Еврейлерге үйлерінен күніне бірнеше сағатқа ғана шығуға рұқсат берілді. Көптеген еврейлер өнімдеріне бойкот жарияланғандықтан, өздерінің бизнес айналыстарын жалғастыру мүмкін емес деп тапты. 1970 жылы Израиль "Бланкет" операциясын – сириялық еврейлерді эвакуациялауға бағытталған жасырын әскери және барлау операциясын іске қосты, нәтижесінде бірнеше ондаған жас еврей Израильге жеткізілді. Еврейлердің жасырын эмиграциясы жалғасты, олар көбінесе контрабандистердің көмегімен Ливан немесе Түркия шекарасынан жасырын түрде өтіп, Израиль агенттерімен немесе жергілікті еврей қауымдастықтарымен байланыс орнатуға тырысты. 1972 жылы Сириядан қашуға тырысқан төрт еврей әйелінің қаза тапқанынан кейін Дамаскіде 1000 сириялық еврей митинг өткізді. Бұл наразылық Сирия билігін таңқалдырды, олар еврей қауымын тығыз бақылап, телефон сөйлескендерін тыңдап, пошталарын тексеріп отырды. 1991 жылғы Мадрид конференциясынан кейін АҚШ Сирия үкіметіне еврейлерге қатысты шектеулерді жеңілдету үшін қысым жасады, және 1992 жылғы Пасха мерекесінде Сирия үкіметі еврейлерге Израильге эмиграцияламау шартымен шығу визаларын беруді бастады. Сол кезде елде бірнеше мың еврей тұрды. Көпшілігі АҚШ-қа кетті, олардың көп бөлігі Нью-Йорк штатының Оңтүстік Бруклин аймағындағы үлкен сириялық еврей қауымына қосылды, ал кейбіреулері Франция мен Түркияға кетті, және Израильге көшуді қалаған 1262 сириялық еврей екі жылдық жасырын операция барысында сол елге жеткізілді. Раввин Авраам Хамраның мәлімдемесіне сәйкес, 2014 жылғы желтоқсан айының мәліметі бойынша Сирияда барлығы 17 еврей қалды: тоғыз ер адам және сегіз әйел, барлығы 60 жастан асқан.

In 1947, rioters in Aleppo burned the city's Jewish quarter and killed 75 people. As a result, nearly half of the Jewish population of Aleppo opted to leave the city, initially to neighbouring Lebanon. In 1948, there were approximately Jews in Syria. In 1949, following defeat in the Arab–Israeli War, the CIA backed March 1949 Syrian coup d'état installed Husni al Za'im as the President of Syria. Za'im permitted the emigration of large numbers of Syrian Jews, and 5000 left to Israel. In November 1954, the Syrian government temporarily lifted its ban on Jewish emigration. The various restrictions that the Syrian government placed on the Jewish population were severe. Jews were legally barred from working for the government or for banks, obtaining driver's licenses, having telephones in their homes or business premises, or purchasing property. In March 1964, the Syrian government issued a decree prohibiting Jews from traveling more than three miles from the limits of their hometowns. In 1967, in the aftermath of the Six Day War, antisemitic riots broke out in Damascus and Aleppo. Jews were allowed to leave their homes only for few hours daily. Many Jews found it impossible to pursue their business ventures because the larger community was boycotting their products. In 1970, Israel launched Operation Blanket, a covert military and intelligence operation to evacuate Syrian Jews, managing to bring a few dozen young Jews to Israel. Clandestine Jewish emigration continued, as Jews attempted to sneak across the borders into Lebanon or Turkey, often with the help of smugglers, and make contact with Israeli agents or local Jewish communities. In 1972, demonstrations were held by 1000 Syrian Jews in Damascus, after four Jewish women were killed as they attempted to flee Syria. The protest surprised Syrian authorities, who closely monitored Jewish community, eavesdropped on their telephone conversations, and tampered with their mail. Following the Madrid Conference of 1991, the United States put pressure on the Syrian government to ease its restrictions on Jews, and during Passover in 1992, the government of Syria began granting exit visas to Jews on condition that they did not emigrate to Israel. At that time, the country had several thousand Jews. The majority left for the United States—most to join the large Syrian Jewish community in South Brooklyn, New York—although some went to France and Turkey, and 1262 Syrian Jews who wanted to immigrate to Israel were brought there in a two year covert operation. As of December 2014, only 17 Jews remain in Syria, according to Rabbi Avraham Hamra; nine men and eight women, all over 60 years of age.

Иерусалимнің яһудилер кварталының азаюы

Соғыс кезінде ең үлкен халық азаюы Иерусалимнің еврей кварталында болды, онда шамамен 2000 яһудидің барлық халқы қоршауға алынып, ақырында жаппай түрде кетуге мәжбүр болды. Қорғаушылар 1948 жылғы 28 мамырда капитуляциялады. Иорданиялық командир жоғарыдағыларына былай деді: "1000 жылдан бері еврей кварталында тұңғыш рет бірде-бір яһуди қалмады. Ең бір ғимарат та бұзылмаған жоқ. Бұл яһудилердің мұнда қайта оралуын мүмкінсіз етеді".

Бахрейн

Бахрейннің шағын еврей қауымы, көбінесе 20 ғасырдың басында Ирактан елге көшіп келген иммигранттардың еврей ұрпақтары, 1948 жылы 600 мен 1500 аралығында саналды. 1947 жылғы 29 қарашадағы БҰҰ-ның бөлу туралы дауысынан кейін, араб әлемінде 2-5 желтоқсан күндері дауысқа қарсы наразылықтар ұйымдастырылды. Бахрейндегі наразылықтардың алғашқы екі күнінде яһудилерге тас лақтырылды, бірақ 5 желтоқсанда Манама қаласындағы көтерілісшілер яһудилердің үйлері мен дүкендерін тонады, синагогты қиратты, кездескен яһудилерді ұрып-соқты және бір қарт әйелді өлтірді. Осының салдарынан көптеген бахрейндік яһудилер Бахрейннен қашып кетті. Кейбіреулері қалды, бірақ алты күндік соғыстан кейін туған тәртіпсіздіктерден соң көпшілігі елді тастап кетті. Бахрейндік яһудилер негізінен Израильге (олардың көп бөлігі Пардес Ханна-Каркурға қоныстанды), Ұлыбританияға және АҚШ-қа эмиграциялады. 2006 жылғы мәліметтер бойынша, тек 36 яһуди қалды.

Иран

Иран еврейлерінің көшпелілігі — 1950-ші жылдары Пахлави Ираннан парсы еврейлерінің көшіп кетуіне және 1979 жылғы Иран төңкерісі кезінде және одан кейін Ираннан кейінгі көшіп кету толқынына қатысты. 1948 жылы Израиль тәуелсіздік алған кезде Иранда шамамен 500 мың еврей болған. 1948–1953 жылдар аралығында Иран еврейлерінің үштен бірі Израильге көшіп келді. 1948–1978 жылдар аралығында Ираннан Израильге көшіп келген еврейлердің саны шамамен 1000-ға жетті. Иран конституциясы жалпы алғанда мұсылман еместердің азшылық құқықтарын құрметтесе де (бірақ кейбір кемсітушіліктер де болды), Иран Ислам Республикасының зор сионизмге қарсы саясаты Иран еврейлері үшін шиеленіскен және ыңғайсыз жағдай туғызды, олар Израильмен ынтымақтастық жасады деген айыптауларға ұшырады. Жалпы алғанда, 1979–2006 жылдар аралығында Иран еврейлерінің 80%-дан астамы елден қашып кетті немесе көшіп кетті. 1923–1948 жылдары шамамен 7300 еврей Түркиядан Палестинаға көшіп келді. 1934 жылғы Түркияның қоныс аудару заңынан кейін, 1934 жылы Фракиядағы қырғыннан кейін Палестинаға көшіп келу көбейді; 1934 жылы Түркиядан Палестинаға 521 еврей, ал 1935 жылы 1445 еврей кеткен деп есептеледі. Палестинаға көшіп келуді еврей агенттігі және Палестиналық Алия Ануар ұйымы ұйымдастырды. 1942 жылы құрылған «Варлык Вергиси» капитал салығы да Түркиядан Палестинаға көшіп кетуге ықпал етті; 1943 және 1944 жылдар аралығында 4000 еврей көшіп кетті. Түркия еврейлері Израиль мемлекетінің құрылуына өте жағымды көзқарас танытты. 1948–1951 жылдар аралығында Израильге еврейлер көшіп келді, бұл сол кездегі еврей халқының шамамен 40%-ын құрады. 1948 жылдың қараша айында Түркия араб елдерінің қысымынан кейін көші-қон рұқсаттарын тоқтатқан кезде көші-қон бірнеше айға тоқтатылды. 1949 жылдың наурызында Түркия Израильді ресми түрде мойындағаннан кейін тоқтату алынып тасталды және эмиграция жалғасты, сол жылы эмиграция болды. Көші-қон толығымен ерікті болды және негізінен экономикалық факторлармен байланысты болды, өйткені эмигранттардың көпшілігі төменгі таптардан шыққан. Шын мәнінде, еврейлердің Израильге көшіп кетуі Түркиядан екінші ірі эмиграциялық толқын болды, алғашқысы Грекия мен Түркия арасындағы халық алмасу. 1951 жылдан кейін Түркиядан Израильге еврейлердің көшіп кетуі айтарлықтай баяулады. 1950-ші жылдардың ортасында Израильге көшіп келгендердің 10%-ы Түркияға оралды. 1951 жылы Стамбулда «Неве Шалом» синагогасы салынды. Жалпы алғанда, Израильдегі түрік еврейлері қоғамға жақсы сіңіп, басқа израильдіктерден ерекшеленбейді. Алайда олар түрік мәдениетін және Түркиямен байланысын сақтап, Израиль мен Түркия арасындағы жақын қарым-қатынасты қолдайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Осман империясы мен Анатолияда Еуропаға қарағанда популистік антисемитизм сирек болғанымен, империяда тарихи антисемитизм әлі де болды, ол Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын еврейлер Ишувін қорлаудан басталды, бірақ ең бастысы, 1917 жылғы Тель-Авив пен Яффаны жер аудару, бұл империяның алғашқы антисемиттік әрекеті деп есептелді. 1948 жылы Израиль мемлекетінің құрылуынан бері антисемитизм көбейді. 1955 жылдың 6–7 қыркүйегінде Стамбулдағы қастандық орын алды. Негізінен қаланың грек халқына бағытталған болса да, Стамбулдың еврей және армян қауымдастықтары да белгілі бір дәрежеде нысанаға алынды. 4000-нан астам дүкен мен 1000-ға жуық гректерге, армянға және еврейлерге тиесілі үйлер қиратылды, бұл материалдық зиян болды, бірақ ол елдегі аз ұлттарды терең қорқытты. 1986 жылдан бастап Түркияның барлық жерінде еврейлерге қарсы шабуылдар көбейіп, қауымның қауіпсіздігіне әсер етті және көптерін көшіп кетуге итермеледі. Стамбулдағы «Неве Шалом» синагогасына үш рет шабуыл жасалды. 1986 жылдың 6 қыркүйегінде араб террористері Шаббат намазы кезінде «Неве Шаломда» 22 еврей ғибадатшысын атып өлтіріп, 6 адамды жарақаттады. Бұл шабуылға палестиналық жауынгер Әбу Нидал кінәлі деп танылды. 1992 жылы Ливандағы шииттік исламшыл «Хезболла» тобы синагогаға бомба шабуылы жасады, бірақ ешкім жарақат алмады. Қазіргі Түркиядағы, әсіресе Режеп Тайып Ердоған үкіметі тұсындағы еврейлерге қарсы көзқарастар, елдегі еврей қауымы, мұсылман елдерінің ішіндегі ең үлкені болса да, 2010 жылы азайды.

The exodus of Iran's Jews refers to the emigration of Persian Jews from Pahlavi Iran in the 1950s and a later migration wave from Iran during and after the Iranian Revolution of 1979. At the time of Israeli independence in 1948, there were an estimated to Jews in Iran. Between 1948 and 1953, about one third of Iranian Jews immigrated to Israel. Between 1948 and 1978, an estimated Iranian Jews immigrated to Israel. While the Iranian constitution generally respects minority rights of non Muslims (though there are some forms of discrimination), the strong anti Zionist policy of the Islamic Republic of Iran created a tense and uncomfortable situation for Iranian Jews, who became vulnerable to accusations of alleged collaboration with Israel. In total, more than 80% of Iranian Jews fled or migrated from the country between 1979 and 2006. During 1923–1948, approximately 7300 Jews emigrated from Turkey to Palestine. After the 1934 Thrace pogroms following the 1934 Turkish Resettlement Law, immigration to Palestine increased; it is estimated that 521 Jews left for Palestine from Turkey in 1934 and 1,445 left in 1935. Immigration to Palestine was organized by the Jewish Agency and the Palestine Aliya Anoar Organization. The Varlık Vergisi, a capital tax established in 1942, was also significant in encouraging emigration from Turkey to Palestine; between 1943 and 1944, 4000 Jews emigrated." The Jews of Turkey reacted very favorably to the creation of the State of Israel. Between 1948 and 1951, Jews immigrated to Israel, nearly 40% of the Jewish population at the time. Immigration was stunted for several months in November 1948, when Turkey suspended migration permits as a result of pressure from Arab countries. In March 1949, the suspension was removed when Turkey officially recognized Israel, and emigration continued, with emigrating within the same year. The migration was entirely voluntary, and was primary driven by economic factors given the majority of emigrants were from the lower classes. In fact, the migration of Jews to Israel is the second largest mass emigration wave out of Turkey, the first being the population exchange between Greece and Turkey. After 1951, emigration of Jews from Turkey to Israel slowed materially. In the mid 1950s, 10% of those who had moved to Israel returned to Turkey. A new synagogue, the Neve Şalom, was constructed in Istanbul in 1951. Generally, Turkish Jews in Israel have integrated well into society and are not distinguishable from other Israelis. However, they maintain their Turkish culture and connection to Turkey, and are strong supporters of close relations between Israel and Turkey. Even though historically speaking populist antisemitism was rarer in the Ottoman Empire and Anatolia than in Europe, historic antisemitism still existed in the empire, started from the maltreatment of Jewish Yishuv prior to World War I, but most notably, the 1917 Tel Aviv and Jaffa deportation, which was considered as the first anti Semitic act by the empire. Since the establishment of the state of Israel in 1948, there has been a rise in anti Semitism. On the night of 6–7 September 1955, the Istanbul pogrom was unleashed. Although primarily aimed at the city's Greek population, the Jewish and Armenian communities of Istanbul were also targeted to a degree. The caused damage was mainly material more than 4000 shops and 1000 houses belonging to Greeks, Armenians and Jews were destroyed but it deeply shocked minorities throughout the country

Since 1986, increased attacks on Jewish targets throughout Turkey impacted the security of the community, and urged many to emigrate. The Neve Shalom Synagogue in Istanbul has been attacked by Islamic militants three times. On 6 September 1986, Arab terrorists gunned down 22 Jewish worshippers and wounded 6 during Shabbat services at Neve Shalom. This attack was blamed on the Palestinian militant Abu Nidal. In 1992, the Lebanon based Shi'ite Muslim group of Hezbollah carried out a bombing against the synagogue, but nobody was injured. and anti Jewish attitudes in modern Turkey, especially under the Turkish government of Recep Tayyip Erdoğan, the country's Jewish community, while still believed to be the largest among Muslim countries, declined from about in 2010

Ауғанстан

Ауған еврей қауымы 20 ғасырдың басындағы санынан 1934 жылы 5000-ға дейін азайды, себебі олар қуғын-сүргінге ұшырады. Көптеген ауған еврейлері Парсыға қашып кетті, бірақ кейбіреулері Палестинаға келді. 1930–1933 жылдардағы қазақ аштығынан кейін, кең ауқымды аштықтан туындаған босқындар дағдарысының бөлігі ретінде, көптеген Бухаралық еврейлер Ауғанстан Корольдігіне шекарадан өтті. Қауымдық көшбасшылар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы еврей қауымдарынан қолдау сұрады. Барлығы 60 000-ға жуық босқын КСРО-дан қашып, Ауғанстанға жетті. 1932 жылы Мұхаммед Надир Шах советтік Орталық Азиядан Ауғанстанға баспана іздеушілердің кіруін тоқтату үшін кеңестік үкіметпен шекара шартына қол қойды. 1933 жылдың қыркүйегінен бастап, Ауғанстанның солтүстігіндегі бұрынғы кеңестік еврей босқындарының көпшілігі Кабул және Герат сияқты ірі қалаларға күштеп көшірілді, бірақ жұмыс істеу және сауда жасау құқықтары шектелген күйде өмір сүре берді. 1935 жылы Еврей телеграф агенттігі ауған еврейлеріне арнайы киім кию, еврей әйелдерінің базарларға бармауы, еврейлердің мешіттерге белгілі бір қашықтықта тұрмауы және атқа мінбеуі талап етілген «гетто ережелері» енгізілгенін хабарлады. 1935 жылдан 1941 жылға дейін премьер-министр Мұхаммед Хашим Хан (патшаның інісі) кезінде Германия Ауғанстандағы ең беделді ел болды. Нацистер ауғандарды (ирандықтар сияқты) арийлер деп есептеді. 1938 жылы еврейлерге тек аяқ киім сылағыштары ретінде жұмыс істеуге рұқсат етілгені хабарланды. Бұл кезде Ауғанстанмен байланыс қиын болды және көптеген еврейлер әлемде қуғын-сүргінге ұшырағандықтан, хабарлар сыртқы әлемге кешігіп жетті және мұқият зерттелмейтін. 1951 жылы еврейлерге эмиграциялауға рұқсат берілді, олардың көпшілігі Израиль мен Америка Құрама Штаттарына көшті. 1969 жылы шамамен 300 адам қалды, олардың көпшілігі 1979 жылғы кеңестік басқыннан кейін кетіп қалды, нәтижесінде 1996 жылы Ауғанстанда 10 ауған еврейі қалды, олардың көпшілігі Кабулда тұрды. 2007 жылғы мәліметтер бойынша, Израильде ауған текті еврейлердің саны 200-ден асты, ал Нью-Йоркте 200-ден астам ауған еврей отбасы тұрды. Левин 2005 жылы қайтыс болды, ал Симинтов Ауғанстанда қалған соңғы еврей болып қалды. Симинтов 2021 жылдың 7 қыркүйегінде елден кетіп, елде еврейлердің қалғаны белгісіз.

The Afghan Jewish community declined from about in the early 20th century to 5000 by 1934 due to persecution. Many Afghan Jews fled to Persia, although some came to Palestine. Following the Kazakh famine of 1930–1933, a significant number of Bukharan Jews crossed the border into the Kingdom of Afghanistan as part of the wider famine related refugee crisis; leaders of the communities petitioned Jewish communities in Europe and the United States for support. In total, some 60,000 refugees had fled from the Soviet Union and reached Afghanistan. In 1932, Mohammed Nadir Shah signed a border treaty with the Soviets in order to prevent asylum seekers from crossing into Afghanistan from Soviet Central Asia. From September 1933, many of these ex Soviet Jewish refugees in northern Afghanistan were forcibly relocated to major cities such as Kabul and Herat, but continued to live in under restrictions on work and trade. In 1935, the Jewish Telegraph Agency reported that "Ghetto rules" had been imposed on Afghan Jews, requiring them to wear particular clothes, that Jewish women stay out of markets, that no Jews live within certain distances of mosques and that Jews did not ride horses. From 1935 to 1941, under Prime Minister Mohammad Hashim Khan (uncle of the King) Germany was the most influential country in Afghanistan. The Nazis regarded the Afghans (like the Iranians) as Aryans. In 1938, it was reported that Jews were only allowed to work as shoe polishers. Contact with Afghanistan was difficult at this time and with many Jews facing persecution around the world, reports reached the outside world after a delay and were rarely researched thoroughly. Jews were allowed to emigrate in 1951 and most moved to Israel and the United States. By 1969, some 300 remained, and most of these left after the Soviet invasion of 1979, leaving 10 Afghan Jews in 1996, most of them in Kabul. As of 2007, more than Jews of Afghan descent were living in Israel and over 200 families of Afghan Jews lived in New York City. Levin died in 2005, leaving Simintov as the last Jew living in Afghanistan. Simintov left on 7 September 2021, leaving no known Jews in the country.

Малайзия

Пенанг тарихи тұрғыдан Бағдаттан келген еврей қауымының отаны болған, оның тамыры колониялық дәуірге дейін жетеді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі онжылдықтарда осы қауымның көп бөлігі шетелге эмиграциялады, ал Пенангтағы соңғы еврей 2011 жылы қайтыс болды, осылайша бұл қауым құрып қалды.

Пәкістан

1947 жылы Пәкістан тәуелсіздік алған кезде, Карачиде шамамен 1300 яһуди қалды, олардың көп бөлігі Бене Израиль яһудилері болды және сефардтық яһудилердің дәстүрлерін сақтады. Қалада аздаған ашкенази халқы да болды. Қарачидің кейбір көшелері еврей қауымының гүлденген кезінен естелік ретінде сақталған атауларын әлі де сақтап тұр, мысалы, Ашкенази көшесі, Ыбырайым Рубен көшесі (Карачи қалалық корпорациясының бұрынғы мүшесінің құрметіне аталған), Ибн Габирол көшесі және Мұса Ибн Езра көшесі. Көшелердің кейбіреулерінің атауы өзгергенімен, жергілікті тұрғындар оларды әлі де бұрынғы аттарымен біледі. Бани Израиль зираты – шағын еврей зираты – Суфи қасиеттісінің мазарына жақын, кең жайылған Мува Шах зиратында бар. Лиари қаласындағы Бағдади ауданы, бір кезде онда тұрған Бағдади яһудилерінің құрметіне аталған. Пешавар қаласында да Бұхара яһудилерінің қауымы табылды, онда ескі қаладағы көптеген ғимараттардың сыртқы әрлеуінде Дәуіт жұлдызы бейнеленген, бұл олардың иелерінің еврей тегін көрсетеді. Қоғам мүшелері 17 ғасырдың басынан бері саудагерлер ретінде қалаға қоныстанған, бірақ көпшілігі Ресей империясының Бухараға басып кіруінен қашқан босқындар ретінде келді, ал кейін 1917 жылғы Ресей революциясынан кейін. Бүгінде Қарачи мен Пешаварда еврей қауымдары дерлік қалған жоқ. Пәкістаннан Бомбейге және Үндістанның басқа қалаларына еврейлердің көші-қоны 1948 жылы Израиль құрылғанға дейін, Израильге қарсы сезімдер күшейген кезде басталды. 1953 жылға қарай, Пәкістанның барлық аймақтарында 500-ден аз еврей тұрғаны хабарланды. Таяу Шығыстағы келесі қақтығыстар кезінде Израильге қарсы сезімдер мен зорлық-зомбылық жиі өршіп, еврейлердің Пәкістаннан одан әрі кетуіне себеп болды. Қазіргі уақытта Қарачиден келген көптеген еврейлер Израильдің Рамла қаласында тұрады.

Судан

Суданның еврей қауымы астанасы Хартумда шоғырланған және 19 ғасырдың соңында құрылған. 1930 және 1950 жылдар аралығында қауымда 800-ден 1000-ға дейін мүше болды, олардың көпшілігі Солтүстік Африка, Сирия және Ирактан келген сефард және мизрахи яһудилері еді, сонымен қатар 1930 жылдары Еуропадан да келгендер болды. Қауым өркендеген кезеңінде синагог мен клуб салған. 1948-1956 жылдар аралығында қауым мүшелерінің бір бөлігі елден кетіп қалды. 1956 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін еврей қауымына деген қарсылық күшейе бастады, ал 1957 жылдан бастап көптеген судандық яһудилер Израильге, АҚШ-қа және Еуропаға, әсіресе Ұлыбритания мен Швейцарияға көшіп кетті. 1960 жылдардың басына қарай Суданның еврей қауымы күрт азайды. 1967 жылы Алты күндік соғыстан кейін судандық газеттерде еврейге қарсы шабуылдар пайда бола бастады, онда еврей қауымының көрнекті басшыларын азаптау және өлтіруге шақырылды, сондай-ақ еврей еркектері жаппай тұтқындалды. Осының салдарынан яһудилердің эмиграциясы күшейді. Суданның соңғы яһудилері 1970 жылдардың басында елден кетіп қалды. Шамамен 500 судандық яһуди Израильге, ал қалғандары Еуропа мен АҚШ-қа көшті.

Бангладеш

1947 жылы Үндістанның бөліну кезінде Шығыс Бенгалиядағы яһуди халқының саны 200 адамды құрады. Олардың ішінде 17 ғасырда Даккаға қоныстанған Бағдади яһуди саудагерлерінің қауымы да болды. Шығыс Пәкістанның танымал яһуди азаматы Мордекай Коэн болды, ол Шығыс Пәкістан телеарнасында бенгал және ағылшын тілдерінде жаңалықтарды оқыды. 1960 жылдардың соңына қарай, яһуди қауымының көп бөлігі Калькуттаға көшіп кетті.

Абсорбция

Еврей эмигранттарының шамамен Израильге көшіп кеткендері, ал Францияға – . Қалғаны Еуропаның басқа елдеріне де, сондай-ақ Америкаға да кетті. Көші-қонның үштен екі бөлігі Солтүстік Африка аймағынан жасалды, оның ішінде Марокко яһудилерінің көп бөлігі Израильге, Алжир яһудилерінің көп бөлігі Францияға, ал Тунис яһудилері екі елге де кетті.

Израиль

Араб елдеріндегі яһудилердің көпшілігі ақырында қазіргі Израиль мемлекетіне көшіп келді. Жүздеген мыңдаған яһудилер елдің әр жеріндегі көптеген көшіп келушілер лагерьлерінде уақытша орналасты. Кейіннен олар ма'абароттарға (көшіп-қоныс лагерьлеріне) айналдырылды, онда тұру үшін металл үйлер салынды. Ма'абароттар 1963 жылға дейін болды. Көшіп-қоныс лагерьлерінің халқы біртіндеп Израиль қоғамына сіңіріліп, интеграцияланды. Солтүстік Африка мен Таяу Шығыстан келген көптеген яһудилер жаңа басым мәдениетке, өмір салтының өзгеруіне бейімделуде қиындықтарға тап болды және кемсітушілікке ұшырады деген шағымдар туды.

Франция

Франция маңызды бағыт болды. Қазіргі француз еврейлерінің шамамен 50 пайызы Солтүстік Африкадан шыққан. Барлығы алдымен, 1956 мен 1967 жылдар аралығында Франция империясының әлсіреуі және Алты күндік соғыстан кейін Алжир, Тунис және Мароккодан шамамен Солтүстік Африка еврейлері Францияға көшіп келді деп есептеледі.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ көптеген египеттік, ливандық және сириялық яһудилердің қоныс терегі болды.

АҚШ үкіметі

2003 жылы Илеана Рос Лехтинен конгрессмені өкілдер палатасына ұсыныс енгізді. 2004 жылы Джерольд Надлер мен Рик Санторум өкілдер палатасы мен Сенатқа қарапайым резолюциялар мен резолюциялар ұсынды. 2007 жылы өкілдер палатасы мен Сенатқа қарапайым резолюциялар ұсынылды. Резолюциялар араб елдерінен шыққан еврейлерге қолдау көрсетуші «Әділет» лобби тобымен бірлесіп жазылды, ал оның негізін қалаушы Стэнли Урман 2009 жылы резолюцияны «мүмкін біздің ең маңызды жетістігіміз» деп сипаттады. Өкілдер палатасының резолюциясын Джерольд Надлер демеушілік етті, ол 2012 жылы өкілдер палатасының заң жобасымен қатар ұсыныс енгізді. 2007-08 жылғы резолюцияларда «Жақын Шығыстағы жан-жақты бейбіт келісімнің сенімді және тұрақты болуы үшін, келісімде барлық босқындардың, оның ішінде еврейлердің, христиандардың және Жақын Шығыс елдерінен, Солтүстік Африкадан және Парсы шығанағынан күшпен шығарылған басқа да халықтардың заңды құқықтарына қатысты барлық мәселелерді қарастыру және шешу қажет» делінген. Сондай-ақ, президент Барак Обама мен оның әкімшілігін халықаралық форумдарда палестиналық босқындар туралы айтқанда еврей және басқа босқындар туралы да айтуға шақырылды. 2012 жылғы заң жобасы, комитетке жіберілген, «араб елдерінен келген еврей босқындарының» және Таяу Шығыс, Солтүстік Африка және Парсы шығанағынан келген христиандар сияқты басқа босқындардың тағдырын мойындауды ұсынды. Джерольд Надлер 2012 жылы өз пікірін былай түсіндірді: «Жақын Шығыстағы еврей босқындарының басынан өткен азап пен қорқынышты әділетсіздікті мойындау қажет. Палестиналық босқындардың құқықтарын мойындамай, бұрынғы отандастарынан қорқынышты жағдайларға ұшыраған шамамен 1 миллион еврей босқынының құқықтарын мойындамау дұрыс емес». Сыншылар бұл науқанды тек палестиналықтарға қарсы «тактика» деп санайды, ал Майкл Фишбах бұл тактиканы «Израиль үкіметінің палестиналық босқындардың талаптарын, оның ішінде палестиналық босқындардың 1948 жылға дейінгі Израильдегі үйлеріне «қайту құқығы» туралы талаптарын кез келген Израиль-Палестина бейбіт келісімінен ауыртпалық етуге көмектесетін тактика» деп түсіндіреді.

In 2003, was introduced into the House of Representatives by congresswoman Ileana Ros Lehtinen. In 2004 simple resolutions and were issued into the House of Representatives and Senate by Jerrold Nadler and Rick Santorum, respectively. In 2007 simple resolutions and were issued into the House of Representatives and Senate. The resolutions had been written together with lobbyist group Justice for Jews from Arab Countries, whose founder Stanley Urman described the resolution in 2009 as "perhaps our most significant accomplishment"

The House of Representatives resolution was sponsored by Jerrold Nadler, who followed the resolutions in 2012 with House Bill The 2007–08 resolutions proposed that any "comprehensive Middle East peace agreement to be credible and enduring, the agreement must address and resolve all outstanding issues relating to the legitimate rights of all refugees, including Jews, Christians and other populations displaced from countries in the Middle East", and encourages President Barack Obama and his administration to mention Jewish and other refugees when mentioning Palestinian refugees at international forums. The 2012 bill, which was moved to committee, proposed to recognize the plight of " Jewish refugees from Arab countries", as well as other refugees, such as Christians from the Middle East, North Africa, and the Persian Gulf. Jerrold Nadler explained his view in 2012 that "the suffering and terrible injustices visited upon Jewish refugees in the Middle East needs to be acknowledged. It is simply wrong to recognize the rights of Palestinian refugees without recognizing the rights of nearly 1 million Jewish refugees who suffered terrible outrages at the hands of their former compatriots." Critics have suggested the campaign is simply an anti Palestinian "tactic", which Michael Fischbach explains as "a tactic to help the Israeli government deflect Palestinian refugee claims in any final Israeli–Palestinian peace deal, claims that include Palestinian refugees' demand for the 'right of return' to their pre 1948 homes in Israel."

Израиль үкіметі

Израиль Сыртқы істер министрлігі еврейлердің шығуын палестиналықтардың шығуымен салыстыру мәселесін 1961 жылы көтерген еді. 2012 жылы араб елдерінен келген еврей босқындары үшін арнайы науқан ұйымдастырылып, күш алып дамыды. Науқан еврейлер мен палестиналық араб босқындарына өтемақы төлеуді, араб елдерінен еврей босқындарының жағдайын зерттеуді мақсат ететін халықаралық қор құруға шақырады. Сонымен қатар, науқан араб елдерінен келген еврей босқындарын еске алу үшін Израильде ұлттық күн белгілеуді, сондай-ақ олардың тарихын, мәдени мұрасын және куәліктерін жинақтайтын мұражай салуды жоспарлап отыр. 2012 жылдың 21 қыркүйегінде Біріккен Ұлттар Ұйымында араб елдерінен келген еврей босқындары мәселесін талқылауға арналған арнайы шара өтті. Израиль елшісі Рон Просор Біріккен Ұлттар Ұйымынан ұзақ жылдар бойы назардан тыс қалған "айтылмаған оқиғаларды" және "олардың тарихын сақтау үшін дәлелдерді жинауға" арналған "құжаттамалық және зерттеу орталығын" құруды сұрады. Израиль Сыртқы істер министрінің орынбасары Дэнни Айалон: "Біз 64 жыл кешіктік, бірақ бәрібір кеш емес" деді. Шараға АҚШ, Еуропалық Одақ, Германия, Канада, Испания және Венгрия сияқты шамамен жиырма екі ел мен ұйымның дипломаттары қатысты. Сонымен қатар, араб елдерінен келген еврейлер де шараға қатысып, сөз сөйледі. Дегенмен, тағы бір Накба бар: еврейлердің Накбасы. Сол жылдары [1940-шы жылдары] ислам елдерінде еврейлерге қарсы қырғын, қарақорғасу, мүліктерінің тартылып алынуы және жер аударулар жиі болды. Бұл тарих тарауы көлеңкеде қалды. Еврейлердің Накбасы палестиналықтардың Накбасынан да ауыр болды. Тек бір айырмашылығы – еврейлер осы Накбаны өздерінің негізгі құндылықтарының біріне айналдырмады. Керісінше. Мысырлық еврейлердің әлемдік конгресінің төрағасы профессор Ада Ахарони "Еврейлердің Накбасы туралы не деуге болады?" деген мақаласында араб мемлекеттерінен еврейлердің шығуы туралы шындықты ашу шынайы бейбіт процеске көмектесетінін айтады, себебі бұл палестиналықтарға тек олар ғана зардап шеккенін түсінуге мүмкіндік береді, соның салдарынан олардың "құрбандыққа шалыну және бас тартушылық" сезімі азаяды. Бұған қоса, канадалық депутат және халықаралық құқық қорғаушы Ирвин Котлер "қос Накба" туралы айтты. Ол араб мемлекеттерінің еврей мемлекетін мойындамауын, жаңадан құрылған мемлекетті жою үшін жасаған шабуылдарын және жергілікті еврей халқына көрсетілген жазалауды сынады.

The issue of comparison of the Jewish exodus with the Palestinian exodus was raised by the Israeli Foreign Ministry as early as 1961. In 2012, a special campaign on behalf of the Jewish refugees from Arab countries was established and gained momentum. The campaign urges the creation of an international fund that would compensate both Jewish and Palestinian Arab refugees, and would document and research the plight of Jewish refugees from Arab countries. In addition, the campaign plans to create a national day of recognition in Israel to remember the Jewish refugees from Arab countries, as well as to build a museum that would document their history, cultural heritage, and collect their testimony. On 21 September 2012, a special event was held at the United Nations to highlight the issue of Jewish refugees from Arab countries. Israeli ambassador Ron Prosor asked the United Nations to "establish a center of documentation and research" that would document the " untold stories" and "collect the evidence to preserve their history", which he said was ignored for too long. Israeli Deputy Foreign Minister Danny Ayalon said that "We are 64 years late, but we are not too late." Diplomats from approximately two dozen countries and organizations, including the United States, the European Union, Germany, Canada, Spain, and Hungary attended the event. In addition, Jews from Arab countries attended and spoke at the event. However, there is another Nakba: the Jewish Nakba. During those same years [the 1940s], there was a long line of slaughters, of pogroms, of property confiscation and of deportations against Jews in Islamic countries. This chapter of history has been left in the shadows. The Jewish Nakba was worse than the Palestinian Nakba. The only difference is that the Jews did not turn that Nakba into their founding ethos. To the contrary. Professor Ada Aharoni, chairman of The World Congress of the Jews from Egypt, argues in an article entitled "What about the Jewish Nakba?" that exposing the truth about the exodus of the Jews from Arab states could facilitate a genuine peace process, since it would enable Palestinians to realize they were not the only ones who suffered, and thus their sense of "victimization and rejectionism" will decline. Additionally, Canadian MP and international human rights lawyer Irwin Cotler has referred to the "double Nakba". He criticizes the Arab states' rejectionism of the Jewish state, their subsequent invasion to destroy the newly formed nation, and the punishment meted out against their local Jewish populations:

Нәтижесінде, екі еселік Накба туды: палестиналық арабтардың зардап шегуі және палестиналық босқындар мәселесі ғана емес, сонымен қатар Израильге және араб елдеріндегі еврейлерге жасалған шабуылдардың нәтижесінде екінші, көбінесе белгісіз босқындар тобы – араб елдерінен шыққан еврей босқындары пайда болды.

Израильдіктердің еврейлік Накба туралы пікірін сынға алуы

Ирак туған Ран Коэн, бұрынғы Кнессет мүшесі былай деді: "Мынаны айтайын: мен босқын емеспін. Мен сионизмнің ықпалымен келдім, осы жердің тартымдылығы мен құтқарылу идеясының арқасында келдім. Ешкім мені босқын деп анықтамайды". Йемен туған Исраэль Ешаяху, бұрынғы Кнессет спикері, Еңбек партиясы: "Біз босқындар емеспіз. [Біздің кейбіреулеріміз] мемлекет құрылғанға дейін осы елге келдік. Бізде мессиандық ұмтылыстар болды". Ирак туған Шломо Хиллель, сондай-ақ бұрынғы Кнессет спикері, Еңбек партиясы, былай деп мәлімдеді: "Еврейлердің араб елдерінен кетуін босқындар деп есептемеймін. Олар өздері қалағандықтан, сионистер ретінде келді". Ирактық еврейлердің Израильге көшіп келу толқыны туралы айтқан Израиль тарихшысы Ави Шлаим, ирактық еврейлер "Израиль-Араб қақтығысының құрбандары" болғанымен, ирактық еврейлер босқындар емес, "ешкім бізді Ирактан қуған жоқ, ешкім бізді қаламадық демеді" деп қорытындылады. Ол бұл пікірін Мартин Гилберттің "Исмаил үйінде" кітабына жазған рецензиясында қайталады. Ехуда Шенхав араб елдерінен еврейлердің эмиграциясы мен палестиналықтардың эксдусын салыстыруды сынға алды. Ол сондай-ақ: "Палестиналық босқындар мен мизрахи иммигранттары арасындағы негізсіз, әдепсіз салыстыру осы екі топтың мүшелерін қажетсіз дауға тартады, көптеген мизрахи еврейлерінің қадір-қасиетін төмендетеді және еврей-араб келісімінің нақты перспективаларына зиян келтіреді" деді. Ол "шараның жақтастары олардың күш-жігері палестиналықтарға "қайту құқығы" деп аталатын құқық берілуіне жол бермеуге және Израильдің "жоғалған" активтердің мемлекеттік сақшысы иеленген палестиналық мүлік үшін төлеуге міндетті өтемақының көлемін азайтуға бағытталғанын" мәлімдеді. Сыртқы істер министрлігінің бұрынғы бас директоры Алон Лиел көптеген еврейлер араб елдерінен қашқандарын айтты, бірақ оларды "босқындар" деп атамайды. Осы конференцияға қатысты палестиналық саясаткер Ханан Ашрауи араб елдерінен шыққан еврейлердің босқындар емес екенін және Израиль олардың талаптарын палестиналық босқындардың талаптарына қарсы тепе-теңдік сақтау үшін пайдаланып отырғанын айтты. Ашрауи: "Егер Израиль олардың отаны болса, онда олар "босқындар" емес, өз еріктерімен немесе саяси шешімге байланысты оралған эмигранттар" деді. Солтүстік Африканың басқа елдерінде жағдай күрделірек болды. Мысалы, Мароккода эмигранттарға 60 доллардан астам сомада марокколық валютаны алып кетуге рұқсат етілмеді, бірақ олар кетуден бұрын мүлкін сата алды, ал кейбіреулері ақшаны зергерлік бұйымдарға немесе басқа да тасымалдауға қолайлы заттарға айырбастап, валюталық шектеулерді айналып өтуге мүмкіндік алды. Бұл кейбір ғалымдарды марокколық және алжирлік еврей халқының көп бөлігін құрайтын, жалпы алғанда, үлкен мүлік шығындарына ұшырамағанын болжауға итерді. Алайда, бұл мәселеде пікірлер әртүрлі. Йемендік еврейлер әдетте кетуден бұрын иелік еткен мүліктерін сата алатын, бірақ әрқашан нарық бағасымен емес.

Iraqi born Ran Cohen, a former member of the Knesset, said: "I have this to say: I am not a refugee. I came at the behest of Zionism, due to the pull that this land exerts, and due to the idea of redemption. Nobody is going to define me as a refugee." Yemeni born Yisrael Yeshayahu, former Knesset speaker, Labor Party, stated: "We are not refugees. [Some of us] came to this country before the state was born. We had messianic aspirations." And Iraqi born Shlomo Hillel, also a former speaker of the Knesset, Labor Party, claimed: "I do not regard the departure of Jews from Arab lands as that of refugees. They came here because they wanted to, as Zionists." Iraqi born Israeli historian Avi Shlaim, speaking of the wave of Iraqi Jewish migration to Israel, concludes that, even though Iraqi Jews were "victims of the Israeli Arab conflict", Iraqi Jews aren't refugees, saying "nobody expelled us from Iraq, nobody told us that we were unwanted." He restated that case in a review of Martin Gilbert's book, In Ishmael's House. Yehuda Shenhav has criticized the analogy between Jewish emigration from Arab countries and the Palestinian exodus. He also says "The unfounded, immoral analogy between Palestinian refugees and Mizrahi immigrants needlessly embroils members of these two groups in a dispute, degrades the dignity of many Mizrahi Jews, and harms prospects for genuine Jewish Arab reconciliation." He has stated that "the campaign's proponents hope their efforts will prevent conferral of what is called a 'right of return' on Palestinians, and reduce the size of the compensation Israel is liable to be asked to pay in exchange for Palestinian property appropriated by the state guardian of 'lost' assets." Alon Liel, a former director general of the Foreign Ministry says that many Jews escaped from Arab countries, but he does not call them "refugees". In regard to the same conference, Palestinian politician Hanan Ashrawi has argued that Jews from Arab lands are not refugees at all and that Israel is using their claims in order to counterbalance to those of Palestinian refugees against it. Ashrawi said that "If Israel is their homeland, then they are not 'refugees'; they are emigrants who returned either voluntarily or due to a political decision." In other countries in North Africa, the situation was more complex. For example, in Morocco emigrants were not allowed to take more than $60 worth of Moroccan currency with them, although generally they were able to sell their property prior to leaving, and some were able to work around the currency restrictions by exchanging cash into jewelry or other portable valuables. This led some scholars to speculate the Moroccan and Algerian Jewish populations, comprising a large percentage of the exodus, on the whole did not suffer large property losses. However, opinions on this differ. Yemeni Jews were usually able to sell what property they possessed prior to departure, although not always at market rates.

Қаржылық бағаланған құны

Яһудилердің араб елдерінен көшіп кетуі салдарынан тастап кетілген мүліктің құнына қатысты әртүрлі бағалаулар жарияланды, көрсетілген сомалардың арасында үлкен айырмашылық бар – бірнеше миллиард доллардан бастап жүздерше миллиард долларға дейін. 2006 жылы Араб елдерінен шыққан яһудилердің Дүниежүзілік ұйымы (WOJAC) араб елдеріндегі яһуди мүліктерінің құны 100 миллиард доллардан аспайды деп бағалаған, кейіннен 2007 жылы олар бұл бағалауды 300 миллиард долларға дейін өзгертті. Сондай-ақ, араб жерлерінде қалған яһудилерге тиесілі жылжымайтын мүліктің көлемі шаршы километрге жетеді (Израиль мемлекетінің ауданынан төрт есе үлкен). Араб елдерінен яһудилердің көшіп кетуі мен 1948 жылғы палестиналықтардың көшіп кетуі арасындағы байланыс мәселесі де дау тудырды. Әртүрлі қоғамдық ұйымдар екі процестің тығыз байланысты екенін айтады, ал кейбіреулері осы екі мәселені бөліп қарастыру әділетсіздік болады деп санайды. Холокосттан келген зиянды өтеу жөніндегі сарапшы Сидни Заблудофф, Израильдің Иерусалим қоғамдық істер орталығы үшін жазған мақаласында, 1947 жылдан бері араб елдерінен қашқан яһудилердің алған зияны, жан басына шаққандағы 700 долларлық байлықпен есептегенде, 1 миллион босқынға шаққанда 700 миллион долларға тең екенін мәлімдеді. Бұл бүгінгі шаралармен 6 миллиард долларға бағаланады, егер барлық көшіп кеткендер барлық мүлкін қалдырған болса. 2008 жылы православиелік сефардтық партиясы, Шас, араб мемлекеттерінен яһуди босқындарына өтемақы алуға ниеттенгенін жариялады. 2009 жылы Израиль заң шығарушылары Кнессетке араб және мұсылман елдерінен шыққан яһудилерге өтемақы төлеуді болашақ бейбіт келіссөздердің маңызды бөлігіне айналдыру туралы заң жобасын енгізді. Бұл заңға сәйкес, Израильдің 1948 жылы құрылғаннан кейін араб елдерінен қуылған және көптеген құнды мүліктерді қалдырған қазіргі еврей азаматтарының атынан өтемақы талап етіледі. 2010 жылдың ақпан айында заң жобасы бірінші оқылымда мақұлданды. Заң жобасын депутат Нисим Зеев (Шас) ұсынды, бұл 2008 жылы АҚШ Өкілдер палатасы қабылдаған, еврейлер мен христиандарға палестиналықтарға Таяу Шығыс бейбітшілік келіссөздері барысында берілгенге ұқсас босқын мәртебесін беруді шақыратын резолюциядан кейін жасалды.

Various estimates of the value of property abandoned by the Jewish exodus have been published, with wide variety in the quoted figures from a few billion dollars to hundreds of billions. The World Organization of Jews from Arab Countries (WOJAC) estimated in 2006, that Jewish property abandoned in Arab countries would be valued at more than $100 billion, later revising their estimate in 2007 to $300 billion. They also estimated Jewish owned real estate left behind in Arab lands at square kilometers (four times the size of the state of Israel). The type and extent of linkage between the Jewish exodus from Arab countries and the 1948 Palestinian exodus has also been the source of controversy. Advocacy groups have suggested that there are strong ties between the two processes and some of them even claim that decoupling the two issues is unjust. Holocaust restitution expert Sidney Zabludoff, writing for the Israeli advocacy group Jerusalem Center for Public Affairs, suggests that the losses sustained by the Jews who fled Arab countries since 1947 amounts to $700m at period prices based on an estimated per capita wealth of $700 multiplied by one million refugees, equating to $6 billion today, assuming that the entire exodus left all of their wealth behind. In 2008, the Orthodox Sephardi party, Shas, announced its intention to seek compensation for Jewish refugees from Arab states. In 2009, Israeli lawmakers introduced a bill into the Knesset to make compensation for Jews from Arab and Muslim countries an integral part of any future peace negotiations by requiring compensation on behalf of current Jewish Israeli citizens, who were expelled from Arab countries after Israel was established in 1948 and leaving behind a significant amount of valuable property. In February 2010, the bill passed its first reading. The bill was sponsored by MK Nissim Ze'ev (Shas) and follows a resolution passed in the United States House of Representatives in 2008, calling for refugee recognition to be extended to Jews and Christians similar to that extended to Palestinians in the course of Middle East peace talks.

Бүкіл аймақ

Әбу Шәкра (2001). "Байланысты бұзу: Палестиналық босқындар және араб елдерінен келген еврей иммигранттары" (Naseer Aruri, ред.). Палестиналық босқындар: қайта оралу құқығы. Лондон: Pluto Press: 208–216. Коэн, Хайим Дж. (1973). Таяу Шығыстың еврейлері, 1860–1972. Иерусалим, Израиль университеттерінің баспасы. Коэн, Марк (1995). "Жарты ай мен крест астында". Принстон, Принстон университетінің баспасы. Голдберг, Артур. 1999. "Араб елдерінен келген еврейлердің талаптары бойынша трибуналдың қорытындылары". Malka Hillel Shulewitz (ред.) еңбегінде "Ұмытылған миллиондар". Лондон: Cassell: 207–211. Гилберт, сэр Мартин (1976). Араб елдерінің еврейлері: олардың тарихы карталарда. Лондон. Араб елдерінен келген еврейлердің әлемдік ұйымы: Британдық еврейлердің депутаттар кеңесі. Ландшут, Зигфрид. 1950. Таяу Шығыстағы мұсылман елдерінің еврей қауымдастықтары. Вестпорт: Hyperion Press. Льюис, Бернард (1984). Ислам еврейлері. Принстон. Принстон университетінің баспасы. Льюис, Бернард (1986). Семиттер және антисемиттер: қақтығыс пен ынқылабты зерттеу. W. W. Norton & Co. Моррис, Бенни. Блэк, Иан. (1992). Израильдің құпия соғыстары: Израильдің барлау қызметінің тарихы. Grove Press. Румани, Морис (1977). Араб елдерінен келген еврейлердің мәселесі: назардан тыс қалған мәселе. Тель-Авив, Араб елдерінен келген еврейлердің әлемдік ұйымы, 1977 және 1983. Шулевиц, Малка Хиллел. (2001). Ұмытылған миллиондар: араб елдерінен еврейлердің қазіргі заманғы көшіп кетуі. Лондон. Шаби, Рахель. "Біз жау сияқты көрінеміз: Израильдің араб елдерінен келген еврейлерінің жасырын тарихы". Bloomsbury Publishing, 2009. Шапиро, Рафаэль. 1984. "Сионизм және оның шығыстық халқы". Jon Rothschild (ред.) еңбегінде "Тыйым салынған күн тәртібі: Таяу Шығыстағы төзімсіздік және қарсылық". Лондон: Al Saqi Books: 23–48. Шохат, Элла. 1988. "Исраилдегі сефардтар: еврей құрбандарының тұрғысынан сионизм". Social Text 19–20: 1–35. Стиллман, Норман (1975). Араб елдерінің еврейлері: тарих және дереккөздер жинағы. Jewish Publication Society. Свирски, Шломо. 1989. Израиль – шығыстың басымдығы. Лондон: Zed Books. Зарғари, Джозеф (2005). Мизрахи еврейлерінің ұмытылған тарихы. Buffalo Public Interest Law Journal (23-том, 2004–2005).

Abu Shakrah (2001). "Deconstructing the Link: Palestinian Refugees and Jewish Immigrants from Arab Countries" in Naseer Aruri (ed. ), Palestinian Refugees: The Right of Return. London: Pluto Press:208–216. Cohen, Hayyim J. (1973). The Jews of the Middle East, 1860–1972 Jerusalem, Israel Universities Press. Cohen, Mark (1995) Under Crescent and Cross, Princeton, Princeton University Press. Goldberg, Arthur. 1999. "Findings of the Tribunal relating to the Claims of Jews from Arab Lands". in Malka Hillel Shulewitz (ed.) The Forgotten Millions. London: Cassell: 207–211. Gilbert, Sir Martin (1976). The Jews of Arab lands: Their history in maps. London. World Organisation of Jews from Arab Countries: Board of Deputies of British Jews. Landshut, Siegfried. 1950. Jewish Communities in the Muslim Countries of the Middle East. Westport: Hyperion Press. Lewis, Bernard (1984). The Jews of Islam. Princeton. Princeton University Press. Lewis, Bernard (1986). Semites and Anti Semites: An Inquiry into Conflict and Prejudice, W. W. Norton & Co.

Morris, Benny. Black, Ian. (1992). Israel's Secret Wars: A History of Israel's Intelligence Services. Grove Press. Roumani, Maurice (1977). The Case of the Jews from Arab Countries: A Neglected Issue, Tel Aviv, World Organization of Jews from Arab Countries, 1977 and 1983
Schulewitz, Malka Hillel. (2001). The Forgotten Millions: The Modern Jewish Exodus from Arab Lands. London. Shabi, Rachel, We Look Like the Enemy: The Hidden Story of Israel's Jews from Arab Lands. Bloomsbury Publishing, 2009. Shapiro, Raphael. 1984. "Zionism and Its Oriental Subjects". in Jon Rothschild (ed.) Forbidden Agendas: Intolerance and Defiance in the Middle East. London: Al Saqi Books: 23–48. Shohat, Ella. 1988. "Sephardim in Israel: Zionism from the Standpoint of its Jewish Victims". Social Text 19–20:1–35. Stillman, Norman (1975). Jews of Arab Lands a History and Source Book. Jewish Publication Society
Swirski, Shlomo. 1989. Israel The Oriental Majority. London: Zed Books. Zargari, Joseph (2005). The Forgotten Story of the Mizrachi Jews. Buffalo Public Interest Law Journal (Volume 23, 2004 – 2005).