Польша және Испания аристократы Адам Кароль Чарторысский

Кіріспе

Поляк және испан аристократы Адам Карол Чарторыски (; 2 қаңтар 1940 жылы туған) – поляк және испан аристократы, Чарторыски әулетінің басшысы. Ол Испания король отбасымен (Борбон-Анжу үйі) және Францияның Орлеан үйімен туыс. 2016 жылы ол Чарторыски мұражайында сақталған отбасылық өнер жинағын Польша мемлекетіне шамамен 100 миллион еуроға сатты.

Шығу тегі

Адам Карол Чарторыски – принц Августин Йозеф Чарторыскидің (1907–1946) және Бурбон Екі Сицилияның ханшайымы Мария де лос Долорестің ұлы. Анасы арқылы ол Испания королі Хуан Карлос I-нің туысы. Ол Польшаның Чарторыски әулетінің басшысы, олар Литва Ұлы Герцогтігінің билеушісі Гедиминастың (1341 жылы қайтыс болды) ұрпақтары. Чарторыскилер Клева әулетінен Август Александр Чарторыски (1697–1782) тұсында билікке көтерілді, ол Сиеневскийлер отбасының жалғыз мұрагері графша Зофия фон Донхоффқа үйленді. Чарторыскилер мен Потоцкилер Польша-Литва одағының (1569–1795) соңғы онжылдықтарындағы ең ықпалды екі аристократиялық отбасы болды.

Өмірбаян

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда (1939-1945 жж.) 1939 жылдың қыркүйегінде немістер Польшаны басып алды. Гестапо принц Августинді және жүкті болған принцесса Долоресті тұтқындады, ол принц Адам Карольді күтіп тұрған еді. Олар Италия мен Испанияның патшалық әулеттерімен байланысы арқылы Испанияға депортациялануды ұйымдастырды. Адам Кароль Чарториски 1940 жылдың 2 қаңтарында Испанияның Севилья қаласында дүниеге келді. Адам Карольдің інісі Людвик Пьотр 1945 жылы дүниеге келді. Принц Августин мен Людвик Пьотр екеуі де 1946 жылы қайтыс болды және Севильядағы Силезия шіркеуінің криптасында жерленді. Адам Кароль Чарториски Испанияда, содан кейін Англияда білім алды. Ол біраз уақыт Ирландияда тұрып, кәсіби жарыс жүргізушісі болды және каратэге қызығушылық танытты. Ол Гавайи Кенпосының ұлы шебері Эд Паркерді өте құрметтеді. Ол Эд Паркердің шәкірті Джон Максуинимен Кенпо Каратемен айналысты. Алпысыншы жылдардың соңында туған жері Испанияға оралған Чарториски жапон сенсейі Ясунари Ишимидің басшылығымен каратэ жаттығуларын жалғастырды. Ол каратэде 5-дан деңгейіне жетті. Чарториски бірнеше халықаралық каратэ ұйымдарының директоры болды. Ол сонымен қатар классикалық күрес пен дзюдоны қолдады. 1976 жылы Қытай үкіметі Адам Чарториски Бурбонға және испан күресі қауымдастығының президенті Фернандо Контке спорттық медальдар тапсырды. 1982 жылы Чарториски Дүниежүзілік Каратэ Федерациясы мен Еуропа Каратэ Федерациясының вице-президенті болып сайланды. 1984 жылы каратэ федерацияларындағы лауазымдарының негізінде ол Каратэ бойынша Испания Олимпиада комитетінің (COE) мүшесі болды. 2020 жылы ол жауынгерлік өнер мұғалімдерін (Будо) даярлайтын Халықаралық Будо академиясының құрметті президенті болды. 1974 жылы Чарториски 1899 жылы Англияның Норвич қаласында поляк студенттерін қолдау үшін отбасымен құрылған Польша Дзялинская Трасттың бас сенімгері болды. 1977 жылдың 25 қаңтарында Лондонда Нора де Пикциотоға үйленді. Олардың қызы Тамара Лаура Чарториска 1978 жылдың 25 сәуірінде дүниеге келді. 1986 жылы олар ажырасып кетті. 1989 жылы Польша Халық Республикасы құлағаннан кейін Чарториски алғаш рет Польшаға бару мүмкіндігіне ие болды. 1991 жылы Польша Республикасы оның қайырымдылығын мойындап, оған Польша Реститута орденінің "Жұлдызы бар командирлік кресті" орденін берді. Сол жылы Польша үкіметі отбасылық өнер жинағы мен кітапхананың иелігін Чарторискиге қайтарып берді. Бұл жинақ Польшаның Краковтағы Ұлттық мұражайымен басқарылды, ол оны басқаруды жалғастырды. 1992 жылы Чарториски Польша атынан Вашингтондағы Ұлттық өнер галереясында "Circa 1492: Art in the Age of Exploration" көрмесінің ашылуына қатысты. Сол жылы ол Севилья ЭКСПО '92 көрмесіндегі поляк павильонын басқарды. 1997 жылы Чарториски Sotheby's аукционында голланд суретшісі Ян Мостарттың "Бретандық Аннаның портреті" атты суреті сатылып жатқанын байқады, ол оның отбасының тоналған өнер жинағынан шыққан деп мәлімдеді. Иесінің айтуынша, оның анасы 1950 жылдары суретті Нью-Йорктегі беделді галереядан 6000 долларға сатып алған. Суреттің нақты иесін анықтау үшін сот процесі басталды. Чарторискидің анасы, Мария де лос Долорес 1996 жылы Мадридте қайтыс болды. 2000 жылдың 12 желтоқсанында Лондонда Жозетт Калильге үйленді. 2016 жылдың желтоқсанында ол Чарториски коллекциясын Польша мемлекетіне өте төмен бағаға сатты, бұл мәміле сынға ұшырап, заңдық дауларға әкелді.

At the start of World War II (1939–1945) the Germans occupied Poland in September 1939. The Gestapo arrested Prince Augustyn and Princess Dolores, who was pregnant with Prince Adam Karol. Through their connections to Italian and Spanish royalty they arranged to be deported to Spain. Adam Karol Czartoryski was born on 2 January 1940 in Seville, Spain. Adam Karol's brother Ludwik Piotr was born in 1945. Prince Augustyn and Ludwik Piotr both died in 1946 and were buried in the crypt of the Silesian Church in Seville. Adam Karol Czartoryski was educated in Spain and then in England. He lived in Ireland for a while, where he became a professional race car driver and an enthusiast of karate. He was a great admirer of Hawaiian Kenpō grand master Ed Parker. He trained in Kenpō Karate with John McSweeney, a pupil of Ed Parker. Returning to his native Spain at the end of the sixties, Czartoryski continued his Karate training under the guidance of Japanese Sensei Yasunari Ishimi. He reached the 5th Dan of karate. Czartoryski was director of several international karate organizations. He also supported conventional wrestling and judo. In 1976 the Chinese government gave sports medals to Adam Czartoryski Bourbon and Fernando Compte, president of the Spanish Wrestling Association. In 1982 Czartoryski was elected vice president of the World Karate Federation and the European Karate Federation. In 1984 he was a member of the Spanish Olympic Committee (COE) for karate by virtue of his positions in the karate federations. As of 2020 he was honorary president of the International Budo Academy, which trains teachers of martial arts (Budō). In 1974 Czartoryski became head trustee of the Polish Dzialynska Trust, set up by his family in Norwich, England in 1899 to support Polish students in the United Kingdom and in Poland. On 25 January 1977 he married Nora de Piccioto in London. Their daughter Tamara Laura Czartoryska was born on 25 April 1978. The couple divorced in 1986. In 1989, after the fall of the Polish People's Republic, Czartoryski was able to visit Poland for the first time. In 1991 the Republic of Poland recognized him for his philanthropy and awarded him the Commander’s Cross with Star of the Order of Polonia Restituta. That year the Polish government restored ownership of the family art collection and library to Czartoryski. It had been managed by the National Museum of Poland in Kraków, which continued to manage the collection. In 1992 Czartoryski represented Poland at the opening of "Circa 1492: Art in the Age of Exploration" at the National Gallery of Art in Washington, D. C.
Later that year he was in charge of the Polish Pavilion at the Seville Expo '92. In 1997 Czartoryski noticed the sale at Sotheby's of a painting by the Dutch artist Jan Mostaert named Portrait of a Lady, Presumably Anne of Bretagne, which he claimed to have come from his family's looted art collection. The owner said his mother had bought the painting in the 1950s for $6,000 from a reputable New York art gallery. A legal battle started to determine the rightful owner. Czartoryski's mother, Princess María de los Dolores, died in Madrid in 1996. On 12 December 2000 in London he married Josette Calil. In December 2016 he sold the Czartoryski collection to the Polish state at an extremely low price in a transaction that drew some criticism and resulted in legal battles.

Чарториски жинағының сатылымы

Чарториски коллекциясын 1796 жылы Адам Карол Чарторискидің әулетінен шыққан, Вольтер, Жан Жак Руссо және Бенджамин Франклинмен хат алмасқан либералды прогрессивті ханшайым Изабела Чарториска бастады. Бастапқы мақсат – Польшаның мәдени мұрасын сақтау болған, бірақ кейіннен әлемнің түкпір-түкпірінен әртүрлі заттар қосылды, соның ішінде 1683 жылғы Вена шайқасынан кейін Осман сұлтанының лагерінен тоналған мүліктер де бар еді. Изабеланың ұрпақтары Грекия, Рим, Египет және Жапониядан әкелген туындыларды қосты. 1798 жылы Изабеланың ұлы, ханзада Адам Ежи Чарториски Италияға сапар шегіп, Леонардо да Винчидің «Арминелі әйел» және Рафаэльдің «Жас адамның портреті» картиналарын сатып алды. Рембрандттың «Жақсы самариялықпен пейзаж» – коллекциядағы «үштікке» кіретін үшінші туынды. 1939 жылға қарай коллекцияда 5000 сурет, мүсін және басқа да ежелгі заттар жиналды. Сол жылы немістер Польшаға басып кірген кезде, Аугустин Йозеф Чарториски ең құнды заттарды барокко стиліндегі Сиеневскийлер отбасының сарайының ішінде жасырды, ал қалғандары музейдің жертөлесіне сақталды. Бірақ немістер коллекцияны тауып алып, туындыларды Германияның әртүрлі жерлеріне тасыды. Соғыстан кейін одақтастардың өнер туындыларын қайтару жөніндегі комиссиясындағы поляк өкілі көптеген ұрланған суреттерді тауып, оларды Чарториски мұражайына қайтарды. «Жас адамның портреті» табылмады. Мұражай Краковтағы Польша Ұлттық мұражайының бөлімшесіне айналды. Қазіргі таңда мұражайда 86 000 сурет, 250 000 кітап және басқа да қолжазбалар сақталған. 1960 жылдардың аяғында Лондонда Адам Карол Чарториски 1965 жылы Польшадағы Чарториски коллекциясының директоры болып тағайындалған профессор Пл. кездесті. 1991 жылы профессор Ростоворовский Мәдениет министрі болып тағайындалды. Сол жылы Жоғарғы сот Чарториски мұражайы мен кітапханасын және олардың мазмұнын Чарторискиге қайтарды, ол коллекцияны басқару үшін Принц Чарториски қорын құрды. Ұлттық мұражай коллекцияны күтіп-ұстау және басқаруды жалғастырды, ғимараттарды қордан жалға алды. 2010 жылы Краковтағы Принц Чарториски мұражайы кең ауқымды жөндеу жұмыстары үшін жабылды, оның ішінде пайдаланылмаған аулаға шыны және болаттан жасалған шатыр қосылды. Қор жұмыстарға Норвегия гранттарынан, жергілікті және ұлттық мемлекеттік органдардан, сондай-ақ «Арминелі әйел» картинасының шетелдік көрмелерінен түскен қаражатты пайдаланды, бірақ 2016 жылдың соңына қарай қаржысы таусылып, жобаны аяқтауға шамамен 6,9 миллион еуро қажет болды. Чарториски өзінің коллекциясын Польша халқына сеніп тапсыруға шешім қабылдады, оның ішінде «Арминелі әйел», «Жақсы самариялықпен пейзаж» және Пьер Огюст Ренуардың туындылары бар. Жинақты Польша мемлекетіне 100 миллион еуроға сату туралы келісімге 2016 жылдың 29 желтоқсанында қол қойылды. Польша Республикасының атынан Премьер-Министрдің орынбасары және Мәдениет министрі П. Глинский қол қойды. Сатып алу бағасы 2 миллиард доллардан әлдеқайда төмен болды. Осыған қарамастан, мемлекеттің сатып алуы сынға ұшырады, өйткені ақшаны Польшаның қауіп төндіретін мұралық орындарын сақтауға, мысалы, қираған помещиктік үйлерді қалпына келтіруге жұмсауға болатын еді. Заң бойынша, Чарториски коллекциясы үкіметтің рұқсатынсыз елден шыға алмайды. Туындылар көшірілмейді. Олардың көпшілігі Краковтағы Ұлттық мұражайда сақталады, тек Да Винчидің «Арминелі әйел» картинасы ғана Краковтағы Вавель патша сарайында орналасқан. Мұражайдың 2019 жылға қарай қайта ашылуы күтілуде. Чарториски қорының басқарма мүшелері сату туралы кеңес алмайтындарын айтып, наразылық білдірді және отставкаға кетті. Олар бұл заңсыз болуы мүмкін дейді, себебі қордың жарғысында коллекция берілмейтін және бөлінбейтін мүлік екендігі айтылған. Басқарма мүшелерінің бірі коллекцияның ақырында жеке меншік иелеріне бөлініп сатылуы мүмкін екендігіне алаңдаушылық білдірді. Чарторискидің қызы Тамара қамқорлыққа наразылық білдірді, ал 2018 жылы Адам Кароль мен оның қызы арасында сот ісі қозғалды.

The Czartoryski collection was started in 1796 by Adam Karol Czartoryski's ancestor, Princess Izabela Czartoryska, a liberal progressive who corresponded with Voltaire, Jean Jacques Rousseau and Benjamin Franklin. The original goal was to preserve Poland's cultural heritage, but later objects from around the world were added, including items looted from the camp of the Ottoman Sultan after the 1683 Battle of Vienna. Izabela's descendants added works from Greece, Rome, Egypt and Japan. In 1798 Prince Adam Jerzy Czartoryski, Izabela's son, visited Italy where he bought Leonardo da Vinci's Lady with an Ermine and Raphael's Portrait of a young man. Rembrandt's Landscape with the Good Samaritan is the third of the "big three" works in the collection. By 1939 the collection had 5,000 paintings, statues and other antiquities. When the Germans invaded Poland that year, Augustyn Józef Czartoryski had the most valuable items hidden beneath the baroque Sieniawski family castle, while others were stored in the cellar of the museum. However the Germans found the collection and the works were taken to various locations in Germany. After the war the Polish representative at the Allies Commission for the Retrieval of Works of Art found many of the stolen paintings and claimed them for the Czartoryski Museum. The Portrait of a Young Man was not recovered. The museum became a branch of the National Museum of Poland in Kraków. The collection now included 86,000 artworks and 250,000 books and other manuscripts. In London in the late 1960s Adam Karol Czartoryski met Professor pl, who had been appointed in 1965 as director of the Czartoryski Collection in Poland. In 1991 Professor Rostworowski was appointed Minister of Culture. That year the High Court restored the Czartoryski Museum and Library and their contents to Czartoryski, who set up the Princes Czartoryski Foundation to manage the collection. The National Museum continued to maintain and administer the collection, renting the buildings from the foundation. The Princes Czartoryski Museum in Kraków was closed for extensive renovations in 2010, including adding a glass and steel roof to a courtyard that was not being used. The foundation obtained funding for the works from Norway Grants, local and national government authorities and loans to foreign exhibitions of the Lady with an Ermine, but by the end of 2016 had run out of money, while the project would cost about €6.9 million to complete. Czartoryski decided to entrust his collection to the Polish Nation, including the Lady With An Ermine, Landscape with the Good Samaritan and works by Pierre Auguste Renoir. The agreement to sell the collection to the Polish state for €100 million was signed on 29 December 2016. The deputy prime minister and minister of culture, Piotr Gliński, signed on behalf of the Republic of Poland. The purchase price was far below the estimated value of $2 billion. Despite this, the state's purchase was criticized on the grounds that the money could have been better spent to preserve threatened Polish heritage sites, such as derelict manor houses. By law, the Czartoryski Collection could anyway not leave the country without authorization by the government. The artworks would not be moved. Most of them were in the National Museum in Kraków, apart from Da Vinci's Lady With an Ermine, which was in the Wawel Royal Castle in Kraków. It was expected that the museum would be ready to reopen by 2019. The management board of the Czartoryski Foundation complained that they had not been consulted over the sale, and resigned. They said it might be illegal, since the statute establishing the foundation said the collection was nontransferable and indivisible. One of the board members expressed concern that the collection might eventually by broken up and sold to private owners. The endowment was challenged by Czartoryski's daughter, Tamara, and in 2018 resulted in a lawsuit between Adam Karol and his daughter.