Кіріспе

Баскетболдағы шабуылдық ойын. "Pick and roll" (кейде "доп экраны" немесе "экран және қозғалыс" деп те аталады) – баскетболдағы шабуылдық амал, онда бір ойыншы допты алып жүрген әріптесі үшін экран (пик) қойып, содан кейін себетке қарай жылжиды (қозғалыс жасайды) және пас қабылдауға дайындалады. НБА-да бұл амал 1990-шы жылдары танымал болды және лиганың ең көп қолданылатын шабуылдық амалына айналды. Дегенмен, қорғаныс командасы шабуылдық экранға қарсы тұрудың көптеген жолдарына ие.

Атқару

Ойын (оның қарапайым түрінде) үш ойыншыны қамтиды. Ойын қорғаушының допты ұстап тұрған ойыншыны күзетуімен басталады. Допты ұстап тұрған ойыншы командаласына жақындайды, ол қорғаушының жолына тұрып, "экран" (немесе "қоршау") орнатады – қорғаушы допты ұстап тұрған ойыншыдан бөлініп тұрады. Қорғаушы допты ұстап тұрған ойыншыны немесе экран қойған ойыншыны қорғауды таңдауға мәжбүр болады. Егер қорғаушы допты ұстап тұрған ойыншыны қорғауға тырысса, онда экран қойған ойыншы себетке қарай қозғала алады (өйткені экранды қорғаған ойыншы допты ұстап тұрған ойыншыны тұзаққа түсіруге немесе қорғауға тырысуы мүмкін, соның салдарынан экран қойған ойыншыға орын ашылады), кейде бір аяқпен бұрылып ("ролл") және енді пас беруге дайын. Егер қорғаушы оның орнына экран қойған командаласын қорғауды таңдаса, онда допты ұстап тұрған ойыншының соққы жасауға мүмкіндігі пайда болады. Сонымен қатар, допты ұстап тұрған ойыншы бос тұрған командаласына допты бере алады. "Қоршау және жүгіру" комбинациясын қорғау – тактикалық қиындық. Экран қойған ойыншының қорғаушысы командаласына экран туралы ескертеді. "Ауысу" опциясы – қорғаушылар өзара рөлдерін алмастырады, ал "қарсыласу" – экран қойған ойыншының қорғаушысы допты ұстап тұрған ойыншының қозғалысын қиындатады. Әрбір таңдаудың өз тәуекелдері бар, мысалы, дұрыс емес жұптасу немесе қорғаныстағы кемшіліктер. Сәттілікке жету үшін шапшаңдық, байланыс және үйлесімділік қажет. "Қоршау және жүгіру" комбинациясы көбінесе кішкентай допты басқаратын және биік шабуылшы немесе орталық ойыншы экран қоятын жағдайда қолданылады; егер биік қорғаушы допты басқаратын ойыншыны қорғау үшін ауысса, онда шабуылшы командаға қолайлы жағдай туындауы мүмкін. Кішкентай допты басқаратын ойыншының биік қорғаушыға қарағанда жылдамдық артықшылығы бар, ал биік шабуылшының/орталықтың кішкентай қорғаушыға қарағанда дене бітімі артықшылығы бар.

Нәтижелер

Сәтті таңдап-соқтыру ойыны нәтижесінде, экран қоюшы оңай соққы үшін ашық жолмен пас алуға мүмкіндік алады, ал қалған қорғаушылар ойынға қарай жылжу арқылы енуді болдырмауға тырысады. Сонымен қатар, бұл допты ұстаушының қысқа ғана уақытқа қорғаушысыз қалуына және осылайша кез келген ашық командаласына пас беруге немесе қарсылықсыз соққы беруге мүмкіндік береді, бұл ұпай жинау мүмкіндігін арттырады, сондай-ақ қорғаушы ойынға оралуға асыққанда фол алу мүмкіндігі де бар. Стратегияның табысы көбінесе допты ұстаушының қабілетіне байланысты, ол жағдайды жылдам бағалап, соққы беруді, (қорғаушы ауысса) экран қоюшыға пас беруді немесе басқа ашық командаласына (қорғауға көмекке келген жағдайда) пас беруді шешуі керек. 1997 және 1998 жылдары командаларын НБА финалдарына жеткізді. Стоктон, плеймейкер, жақсы атушы және ерекше шешім қабылдаушы болды, ал Малоун, қанатты алдыңғы шегі, керемет аяқтаушы еді. «Финикс Санс» командасында бірге ойнаған Стив Нэш пен Амаре Стаудемир де жоғары экранды таңдап-соқтыруды үлкен табысқа жеткізді. Synergy Sports Technology мәліметтері бойынша, НБА-да таңдап-соқтыру ойынының қолданылуы 2004/05 маусымындағы жалпы ойындардың 15,6%-ынан 2008/09 маусымындағы 18,6%-ға дейін өсті. Костас Слоукас пен Ян Веселы «Фенербахче Стамбул» клубынан, ал Серджио Родригес пен Кайл Хайнс «ЦСКА Мәскеу» клубынан.

Басқа спорт түрлері

Pick and roll тактикасы Ұлттық лакросс лигасының ойынында, қорапша лакросс спортында да кеңінен қолданылады.