Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Парьс тауы (Mynydd Parys) – Уэльстің солтүстік-шығысындағы Амлвич қаласынан оңтүстікке қарай орналасқан төбе. Бастапқыда Трисклвин деп аталған бұл биік жер Генри IV-нің Солтүстік Уэльстің шамберлейні Роберт Пэриске берген кезде қазіргі атауын алған делінеді. Бұл жерде 18 ғасырдың соңында кең көлемде мыс кені қазылған. Парис тауы биіктігі 150 метрден кем болатын төбе, атаумен ғана тау.
Hill (147m) on Anglesey, Wales
Parys Mountain (Mynydd Parys) is located south of the town of Amlwch in north east Anglesey, Wales. Originally known as Trysclwyn, the high ground is reputed to have gained its current name when it was given to Robert Parys, Chamberlain of North Wales by Henry IV. It is the site of a large copper mine that was extensively exploited in the late 18th century. Parys Mountain is a mountain in name only, being a hill with an elevation of less than 150m.
Тарих
Парис тауы ерте қола дәуірінде мыс кені үшін қазылған, 2002 жылы қазба жұмыстары кезінде табылған, шамамен 4000 жылдық жер асты қалдықтары осыны көрсетеді. Содан бері Парис кенішінің жабық жер асты бөліктеріне қайта қол жеткізілді, бұл ежелгі кен өндірудің қосымша дәлелін ашты. Осылайша, Парис тауы – британдық металл өндіру өнеркәсібінің тарихқа дейінгі бастамаларына куә болатын Ұлыбританиядағы сирек орындардың бірі. 18 ғасырдағы кеншілер өздерінен бұрынғы жұмысшылардың ізімен келе жатқандарын мойындады, бұл байқау жергілікті жерде римдік жазулары бар мыс құймаларының табылуымен байланысты болды. Римдіктердің кен орнында жұмыс істегенін нақты растайтын, мысалы, мерзімдік керамикалық бұйымдар әлі табылмаған, және 18 ғасырдағы кен өндіру кезінде жойылған болуы мүмкін. 1762 жылы Александр Фрейзер кеніш иесі, сэр Николас Бейлиді, мыс іздеуге рұқсат беруге көндірді, бірақ ол оны экономикалық тұрғыдан тиімді көлемде таба алмады. Чарльз Роудың 21 жылдық мерзімі 1785 жылы аяқталды, сондықтан Уксбридж графы (Сэр Николас Бейлидің орнын басып алған) Мона кеніш компаниясын құруға шешім қабылдады. 1780 жылдары осы екі іргелес компанияның Парис тауынан өндірген мысы әлемдік нарықтың басым бөлігін құрады, сол кезде кеніш Еуропадағы ең ірісі болды. Кеніштен алынған мыс британдық адмиралтействоның ағаштан жасалған соғыс кемелерін қаптау үшін, теңіз шөптері мен балықшалардың өсуін болдырмау үшін және кеме құрттарынан ағашты қорғау үшін қолданылды. Бұл кемелердің жылдамдығы мен маневрлеу қабілетін арттырып, оларды ұзақ уақыт теңізде қалуға мүмкіндік берді, себебі жөндеу үшін портына оралу қажеттілігі азайды (толық ақпарат үшін мыс қаптамасын қараңыз). Кеннің сапасы әртүрлі болғанымен, оның жер бетіне жақын екі үлкен массада кездесуі бұл кемшілікті өтеді. Бастапқыда кенді жер бетіндегі терең емес шахталардан, содан кейін ашық карьерден, соңында адиттерден немесе шахталардан жер астында өңдеді. Кен қолмен ұсақ бөліктерге бөлініп, ең жақсы кені Ланкаширге немесе Оңтүстік Уэльстегі Суонси порты арқылы Төменгі Суонси аңғарына балқыту үшін жіберілді. Қалған бөлігінен мыс концентрацияланып, орналасқан пештер мен доменді пештерде алынды. Сондай-ақ, таза металл тиімді түрде, бірақ аз мөлшерде, арнайы салынған тоғандарда дренаждық судан металл сынықтарымен тұндыру арқылы алуға болатыны анықталды. Кеніштермен байланысты маңызды химиялық өнеркәсіптер тау-кен өндірісінің қосалқы өнімдеріне, мысалы, охр пигменттері, күкірт, витриол және алюминий негізінде құрылды. Бұл процестерді неміс жазушысы және аудармашысы Аугустин Готфрид Людвиг Лентин (1764–1823) сипаттады, ол 1790 жылдары Парис тауына сапар шегіп, өзінің зерттеулерін "Англия аралы туралы хаттар: әсіресе жергілікті мыс кені және оған қатысты балқыту және фабрикалар" (Лейпциг: Crusius, 1800) атты еңбегінде жариялады. Ұлттық шағын валютаның тапшылығына жауап ретінде Parys Mine Company 1787 және 1793 жылдар аралығында өз монеталарын шығарды. Parys Penny, сондай-ақ Anglesey Penny деп те аталады, кеніш жұмысшыларына жалақы төлеу үшін, сондай-ақ жалпы халық үшін қолданылды. Шамамен он миллион пенни мен жарты пенни сомы шығарылған деп есептеледі. Парис тауындағы жер асты кен өндіру 1904 жылы тоқтатылды, бірақ кен суынан мыс тұндыру жалғасты. Негізгі дренаждық адиттердің бірінде бөгет салынды, ал суды тұндыру шұңқырларына мерзімді түрде ашу арқылы босатылды. 1927 жылы кен орындарында жұмысты қайта бастауға үміттенді және Уэльс мыс сенім қоры (Ltd) құрылды. 1928 жылы жарияланған кеніштің зерттеуінде тұндыру шұңқырлары әлі де қолданыста болды, су 3 ай сайын тоқтатылды. Зерттеуде ескі жұмыс орындарының қалдықтарында көп мөлшерде мыс бар екендігі айтылды, өйткені бұрынғы әдіспен руданы қолмен таңдау әдетте 6% -дан төмен мыс бар руданы экономикалық емес деп қабылдады. Сондай-ақ, 2-3% мыс бар 10 футтық қабат жер астында экономикалық емес деп танылған. The Welsh Copper Trust Ltd компаниясына 1928 жылдың қазан айында құрылған Mona Copper Co (Ltd) тағы бір компания байланысты. Алайда, кенішті қайта іске қосуға жасалған осы әрекеттердің нәтижесі болмады. Тұндыру шұңқырларының бұл жұмысы шамамен 1940 жылы тоқтаған сияқты, ал 1990 жылдары құлаған бөгеттің және жұмыс істемейтін клапандардың суды көп мөлшерде ұстағаны су тасқыны қаупін тудыратындығы анықталды. Нәтижесінде 2003 жылы суды тазарту жұмыстары жүргізілді. Секундына 50 литр жылдамдықпен жұмыс істейтін сорғылар 8 апта бойы кенішті судан тазартты, содан кейін бөгет бұзылды, проблеманың қайта орын алуын болдырмау үшін. Бұл операция су деңгейін төмендетіп, көптеген басқа жолдарға және бұрын қол жеткізбеген жақын орналасқан Мона кенішіне қосылысқа мүмкіндік берді. Бұл бөлімдерге кіру "Extreme Archaeology" телесериясы үшін түсірілді.
Parys Mountain was mined for copper ore in the early Bronze Age, as shown by sub surface debris nearly 4,000 years old revealed during excavations in 2002. Since then, access has been regained to the sealed underground workings of the Parys mine, revealing further evidence of ancient mining. Parys Mountain is thus one of the few sites in Britain where there is evidence for the prehistoric beginnings of the British metal mining industry. The 18th century miners recognised that they were following in the steps of much earlier workers, an observation that was then linked to the discovery locally of copper ingots bearing Roman inscriptions. Conclusive evidence that the Romans worked the mine, e. g. datable pottery, has yet to be found and may have been obliterated by the mining in the 18th century. In 1762, Alexander Frazer convinced the owner, Sir Nicholas Bayly, to allow him to search for copper, but he failed to find it in economically viable quantities. The 21 year lease of Charles Roe expired in 1785, and so the Earl of Uxbridge (who had succeeded Sir Nicholas Bayly), decided to form the Mona Mine Company. The production from Parys Mountain by these two adjacent companies dominated the world's copper market during the 1780s, when the mine was the largest in Europe. The copper from the mine was used to sheath the British Admiralty's wooden ships of war, to prevent the growth of seaweed and barnacles and to protect the wood from attack by shipworms. This increased the speed and manoeuvrability of the vessels, and enabled them to remain at sea for longer as there was less need to return to port for maintenance (see Copper sheathing for further details). Although the ore here was of variable quality, this was more than compensated for by the fact that it occurred in two large masses close to the surface. Initially ore was worked on the surface from shallow shafts, next by open pit mining, and finally underground from adits or shafts. The ore was broken into small lumps by hand, the best ore being shipped to Lancashire or to the Lower Swansea valley in South Wales through the port of Swansea for smelting. Copper was concentrated and extracted from the remainder using kilns and furnaces on site. It was also discovered that purer metal could be obtained efficiently, although in small amounts, by its precipitation from drainage water with scrap iron in purpose built ponds. Associated with the mines, important chemical industries were established on the mountain based on by products such as ochre pigments, sulphur, vitriol and alum. The processes were described by the German writer and translator Augustin Gottfried Ludwig Lentin (1764–1823), who visited Parys Mountain in the 1790s and published his findings in Briefe über die Insel Anglesea: vorzüglich über das dasige Kupfer Bergwerk und die dazu gehörigen Schmelzwerke und Fabriken (Leipzig: Crusius, 1800). In response to a national shortage of small currency, the Parys Mine Company produced its own coinage between 1787 and 1793. The Parys Penny, also known as the Anglesey Penny, was used by the mine to pay workers, and also by the populace at large. It is thought that around ten million pennies and half pennies were minted. Underground mining of Parys Mountain ceased in 1904, however precipitation of copper from mine water continued. A dam was built inside one of the main drainage adits, and the water was periodically released into the precipitation pits by opening valves. In 1927 it was hoped that work on the mines could be restarted and The Welsh Copper Trust (Ltd) was formed. In a survey of the mine published in a pamphlet in 1928 the precipitation pits were still in use with water being drained 3 monthly. It was claimed in the survey that the tailings of the old workings contained considerable copper as the old method of hand picking the ore generally rejected ore with less than 6% copper as uneconomic. It was also claimed that a 10 foot vein containing 2 to 3% copper had been left below ground as uneconomic. Linked to The Welsh Copper Trust Ltd was another company, the Mona Copper Co (Ltd) formed in October 1928. However it appears these attempts to restart the mine came to nothing. This operation of the precipitation pits appears to have ceased around 1940, and in the 1990s it was realised that the large volume of water held back by a decaying dam and inoperative valves posed a flood risk. As a result a dewatering exercise took place in 2003, and with pumps operating at 50 litres per second it took 8 weeks to sufficiently dewater the mine, after which the dam was breached to prevent the problem re occurring. This operation dropped the water levels by , and gave access to many more passages and to a connection to the nearby previously inaccessible Mona Mine. The entry into these sections was filmed for the TV series Extreme Archaeology.
Қазіргі заман
Таудың айналасында белгіленген жол бар, солтүстікке қарай Amlwch Port-тің және оңтүстікке қарай Trysglwyn жел электр станциясының көрінісін ашады. Тарихи кен орындарын зерттегісі келетіндер Parys Underground Group-қа хабарласуы керек. 1962 жылы Parys тауында бұрғылау жұмыстары жүргізіліп, нәтижесінде мысқа бай кен қоры табылды, қазір ол Солтүстік мыс аймағы деп аталады. Кейіннен бірнеше минералдану аймақтары ашылды және 1988 жылы Anglesey Mining plc жаңа акционерлік қоғамы құрылды. Ол таудың батыс бөлігіне ие және 1988-1990 жылдар аралығында пилоттық өңдеу орнатылысында өңдеу үшін минералдарды алу мақсатында 300 метр тереңдікте шахта қазылып, 850 метрлік кен қабаттары салынды. Апатты жағдайға байланысты металл бағасы күрт төмендеп, жоба тоқтатылды. Содан бері жүргізілген бұрғылау жұмыстары әлі игерілмеген ресурстарды анықтауға көмектесті, олардың ішінде 6 500 000 тонна мыс, қорғасын және мырыш (жалпы 10%), сондай-ақ күміс пен алтын бар. Компанияда лицензия бар және жылына 350 000 тонна кен өндіруді қайта бастау жоспары бар. Солтүстік мыс аймағын нақтылау үшін бұрғылау 2023 жылдың соңында басталды, мақсаты – минералдық ресурстарды бағалаудың сенімділігін арттырып, оларды техникалық-экономикалық негіздемеге енгізу, сондай-ақ әлі бұрғыланбаған жақын аудандарды зерттеу. Топырақтың жоғары ластану деңгейіне байланысты таудың өзінде немесе жанында өсімдіктер сирек кездеседі, бірақ сирек кездесетін өсімдіктер мен бактериялардың көптеген түрлері табылды. Ашық, көп бұрғыланған ландшафт тауға ерекше көрініс береді, ол ғылыми-фантастикалық фильмдер мен «Mortal Kombat Annihilation» сияқты телешоуларды түсіру үшін пайдаланылды. Mynydd Parys – Еуропалық өнеркәсіптік мұра жолындағы маңызды нүкте.
There is a waymarked trail around the mountain, giving views of Amlwch Port to the north and the nearby Trysglwyn wind farm to the south. Those wishing to explore the historic mine levels need to contact the Parys Underground Group. Renewed exploration of Parys Mountain by drilling resulted in the discovery of copper rich stockwork in 1962 now referred to as the Northern Copper Zone. Several other zones of mineralisation were subsequently discovered and in 1988 the new public company, Anglesey Mining plc was formed. This owns the western part of the mountain and between 1988 and 1990 it sunk a 300m deep shaft and drove 850m of levels so as to remove minerals for processing in a pilot plant. Unfortunately a recession caused a big fall in metal prices and the project was shelved. Further drilling since then has better defined the as yet unexploited resources, which include 6,500,000 tonnes containing 10% combined zinc, lead and copper with some silver and gold. The company has permits and a plan to restart mining operations at 350,000 tonnes per year. Drilling to better define the Northern Copper Zone started in late 2023, with the target of improving the confidence of the mineral estimates for inclusion in the feasibility study, and explore adjacent areas as yet undrilled. Due to the high level of soil contamination, plant life is sparse on or near the mountain, but there are a number of examples of rare plants and bacteria. The bare, heavily mined landscape give the mountain a strange appearance which has been used in the filming of science fiction films and television shows such as Mortal Kombat Annihilation. Mynydd Parys is an anchor point on the European Route of Industrial Heritage.
Геология
Вулканогенді массивті сульфидті кен орны ордовик және лландовир эпохаларының шекарасында орналасқан. Кеннің үсті жағы жанартаулық риолиттердің қабатымен жабылып жатыр.
The volcanogenic massive sulfide ore deposit is located at the border of the Ordovician to the Llandovery epoch. The ore is covered by an overlying layer of volcanic rhyolites.