Кіріспе

1394-1423 жылдар аралығында Педро Мартинес де Луна и Перес де Готор (25 қараша 1328 – 23 мамыр 1423), испан тілінде el Papa Luna, ал ағылшын тілінде Pope Luna деп аталатын, Арагон ақсұлығы, католик шіркеуі оны Бенедикт XIII ретінде антипапа деп санайды (Батыс айырығын қараңыз).

Ерте өмір

Педро Мартинес де Луна 1328 жылы Арагон корольдігінің (қазіргі Испанияның бір бөлігі) Илюэка қаласында дүниеге келді. Ол Арагон ақсүйектерінің бірі болған де Луна әулетіне жатады. Ол Монпелье университетінде құқық білімін алып, докторлық диплом алғаннан кейін канондық құқықтан дәріс берді. Оның канондық құқықтағы білімі, ақсүйек тегі және қарапайым өмір салты Папа Григорий XI-нің құрметіне бөленді, ол 1375 жылғы 20 желтоқсанда де Лунаны Санта-Мария-ин-Космедин кардинал-диаконы қызметіне тағайындады.

Авиньон сайлауы

1377 жылы Педро де Луна және басқа кардиналдар папа Григориймен бірге Римге оралды, ол Авиньондағы паптық резиденциясын тастауға көндірілген еді. 1378 жылдың 27 наурызында Григорий қайтыс болғаннан кейін, римдіктер кардиналдар француз папасын сайлап, паптықты Авиньонға қайтаруы мүмкін деп қорқып, көтеріліс шығарды және кардиналдарды қоршап алды, италияндық папаны талап етті. Конклав 9 сәуірде Барри архиепископы Бартоломео Пригнаноны Урбан VI деп сайлады, бірақ жаңа папа кардиналдарға өте қатыгездік танытты. Олардың бір бөлігі 1378 жылдың қыркүйегінде Фондиде қайта жиналып, бұрынғы сайлауды жарамсыз деп жариялады және Роберт Женевті жаңа папа етіп сайлады, осылайша Батыс схизмасы басталды. Роберт Климент VII деген атты қабылдап, Авиньонға қайта оралды. Бенедикттің 17 кардиналы тастап кетті, тек бесеуі ғана оған адал қалды. Бенедикттің бәсекелестікті жалғастыру себебі – ол Григорий XI жасаған соңғы кардинал және күмәндісіз соңғы папа еді. Ол жалғыз күмәндісіз кардинал болғандықтан, құқық бойынша және канондық заңға сәйкес, паптыққа лайықты талапкер екенін мәлімдеді. Констанц соборынан кейін Бенедикттің логикасы кеңінен қабылданбады. Жан Бусиконың інісі Джеффри Бусико басқарған әскер Авиньонды басып алып, Папа сарайын бес жылға қоршауға алды, ол Бенедикттің 1403 жылдың 12 наурызында Авиньоннан қашуымен аяқталды. Ол Анжу графы Людовик II-нің жерінде пана тапты. Авиньон дереу оған мойынсұнды, ал кардиналдары да оны мойындады. Халықтың көңілі қайта оған ауғандықтан, Франция, Шотландия, Кастилия және Сицилия оны заңды папа деп мойындады. Рим папасы Иннокентий VII 1406 жылы қайтыс болғаннан кейін, жаңа сайланған Рим папасы Григорий XII Бенедиктпен келіссөздер жүргізіп, екеуі де отставкаға кететінін, сонда католик шіркеуін біріктіру үшін жаңа папа сайланатынын ұсынды. 1408 жылы келіссөздер нәтижесіз аяқталғанда, Францияның Карл VI өзінің мемлекеті екі паптық талапкерге де бейтарап екенін жариялады. Карл 1409 жылы Пиза соборын ұйымдастыруға көмектесті. Бұл собор Григорий мен Бенедикттің екеуінің де отставкаға кетуін қамтамасыз етуі керек еді, содан кейін барлығы мойындайтын жаңа папа сайланатын еді. Бұған қарсылық көрсету үшін Бенедикт Перпиньян соборын шақырды, бірақ көп нәтиже бермеді. Бенедикт пен Григорий екеуі де отставкаға кетерден бас тартқандықтан, Пизадағы жалғыз жетістік – Киелі Таққа үшінші үміткерді ұсыну болды: Александр V есімін қабылдаған Петр Филарги.

Сент-Эндрюс университеті

1410 жылы Париж университетінен алауыздық салдарынан, ал Оксфорд пен Кембридж университеттерінен ағылшын-шотланд соғыстарынан қуылған августин дін қызметкерлерінің тобы Шотландияның Файф қаласындағы Сент-Эндрюсте жоғары білім беру қоғамын құрды. Сент-Эндрюс епископы Генри Уордлоу кейіннен 1413 жылғы 28 тамызда бірнеше папалық бұйрықтар шығару арқылы мектепке университет мәртебесін беруді Бенедикттен сұрады. Францияның қолдауын жоғалтып, Авиньоннан қуылған Бенедикт сол кезде Арагон тажының Каталония шекарасындағы Перпиньянға синып, бірақ Шотландия оған адал қалған санаулы қолдаушылардың бірі болды. Бүгінде Сент-Эндрюс университетінің гербінде Бенедикттің эмблемасы сақталған.

Этси докторбус гентиум

Бенедикт өзінің папалық билігіне деген әлсіреген қолдауды нығайту мақсатында 1413 жылы бір жылға созылған Тортоса пікірсайысын бастады, ол Орта ғасырлардың ең маңызды христиан-иудей пікірсайысына айналды. Екі жыл өткен соң Бенедикт «Etsi doctoribus gentium» паптық бұйрығын шығарды, ол яһудилерге қарсы заңдардың ең толық жинағының бірі болды. Синагогалар жабылды, яһуди зергерлеріне христиан қасиетті заттарын, мысалы, тостағандар мен кресттерді жасауға тыйым салынды, ал яһуди кітап мұқаба жасаушыларына Иса мен Мариям есімдері бар кітаптарды мұқабалауға тыйым салынды. Бұл заңдар 1418 жылы Форлиде яһудилер шақырған әйгілі синодтан келген яһудилердің миссиясын қабылдағаннан кейін Рим папасы Мартин V тарапынан жойылды.

Констанция кеңесі

1415 жылы Констанс кеңесі папалық таққа талапкерлердің арасындағы қақтығысты аяқтады. Григорий XII отставкаға келісті, ал 1410 жылы Филаргидің орнын басып, Иоанн XXIII есімін қабылдаған Балдассаре Косса қашуға тырысты және ол болмағанда қызметтен алынып, кейін оралғанда сотталды. Ал Бенедикт, керісінше, қызметтен кетуден бас тартты. Соңында император Сигизмунд Бенедиктті қызметінен кетуге және Батыс схизмасын тоқтатуға көндіру үшін Перпиньян қаласында еуропалық саммит ұйымдастырды. 1415 жылдың 20 қыркүйегінде император Бенедиктпен Майорка корольдерінің сарайында кездесті, оған Арагон королі Фердинанд I, Фуа, Прованс, Савой және Лотарингия графтарының өкілдері, Франция, Англия, Венгрия, Кастилия және Наварра корольдерінің елшілері, сондай-ақ Констанс кеңесіндегі шіркеу өкілі қатысты. Бенедикт әлі де отставкаға келуден бас тартты, императормен қақтығысты, ол 5 қарашада Перпиньяннан кетіп қалды. Осы жалтақтауынан кейін Констанс кеңесі Бенедиктті схизматик деп жариялады және 1417 жылдың 27 шілдесінде католик шіркеуінен айырды, ал 1417 жылдың 11 қарашасында Мартин V-ті жаңа келісімді папа етіп сайлады. 1408 жылдан 1417 жылға дейін Перпиньян қаласында тұрған Бенедикт Арагон Корольдігіндегі Тортосаның жанындағы Пенискола қамалына қашып кетті. Ол өзін әлі де нағыз Папа деп есептеді. Оның талабы енді тек Арагон Корольдігінде ғана мойындалды, онда король Альфонсо V оған қорғау берді. Бенедикт 1417 жылдан 1423 жылдың 23 мамырында қайтыс болғанға дейін Пенисколада болды, бірақ ол ешқашан маңызға ие болған жоқ. 1429 жылы Рим мен Арагон арасында келісімге қол жеткізілгенде, Климент VIII папа Мартин V-ті мойындау үшін тақтан бас тарды, соның нәтижесінде Авиньондық антипапалар желісі тоқтатылды. Оның орнына ол Майорка епископы болып тағайындалды.

Жерлеу

Бенедикт XIII Пенискола қамалында жерленген. Оның денесі кейіннен Илюэкаға көшірілді, бірақ Испания мұрагерлік соғысы кезінде оның қалдықтары жойылды. Тек оның бас сүйегі ғана сақталды, ол Сабиньандағы Аргильо графтарының сарайында сақталды. Арагон, Испания. 2000 жылдың сәуір айында ол қазір қираған сарайдан ұрланды. Ұрылар Илюэка қаласының әкімінен сыйақы талап еткен жасырын хат жолдады. Испания азаматтық гвардиясы олардың 2006 жылдың қараша айында 6 айға бас бостандығынан айырылған екі бауыр екенін анықтады, жазасы бас бостандығынан айырудың басқа түрімен ауыстырылды. Бас сүйек 2000 жылдың қыркүйегінде табылды. Антропологиялық сараптамадан кейін ол Сарагоса мұражайына қойылды, бірақ көрмеге қойылған жоқ.

Оңалту әрекеті

2018 жылдың 21 желтоқсанында "Папа Лунаның достары" бірлестігі Бенедикттің заңды папа ретінде мойындалуы үшін Сенім туралы доктрина жөніндегі Конгрегацияға петиция тапсырды.

Өмірбаян

Анти-папа (Питер де Луна, 1342–1423): Алек Гласфурдтың табандылығы туралы зерттеуі, Рой Publishers, Нью-Йорк (1965) B0007IVH1Q оның өміріне қатысты біршама көркемделінген немесе қиялға толы әңгіме. Жауме Кабренің «Pluja seca» (2001) пьесасы оның өлімі мен орнына келуіне арналған. Жан Распельдің 1995 жылғы «L'Anneau du pêcheur» («Балықшының жүзігі» – «pêcheur» сөзі «балықшы», ал «pécheur» сөзі «күнәкар» мағынасын береді) романы екі уақыт шебін қамтиды: Авиньон папалығының соңғы анти-папасы Бенедикт XIII заманы және қазіргі кез, онда Католик шіркеуі Бенедикттің ізбасарын табуға тырысады, оның папалық желісі ғасырлар бойы құпия сақталғаны белгілі болады. Бұл кітап «Prix Maison de la Presse» және Принц Пьер қорының әдеби жүлдесіне ие болды.