Кіріспе

Косала, кейде Уттара Косала деп аталатын, ежелгі Үндістанның Махаджанападаларының бірі болды. Мағадхамен бірге, бұл мемлекет тектік қоғамнан монархияға көшкен алғашқы мемлекеттердің біріне айналды. Б.з.д. VI ғасырға қарай ол Мағадха, Ватса және Авантимен бірге ежелгі Солтүстік Үндістанның төрт үлкен күшінің біріне бірікті. Косала Солтүстік Қара жылтыратылған керамика мәдениетіне (б.з.д. 700–300 жж.) жатты және көршілес Куру Панчала аймағының боялған сұр керамика мәдениетінен мәдени тұрғыдан ерекшеленді, қала құрылысына және темірді пайдалануға қарай дербес дамыды. Икшаваку әулеті – Ргведада раджа, ал Атхарваведада ежелгі батыр ретінде сипатталған. Рама, Махавира және Будданың барлығы Косала патшалығымен байланысты. Үндістанның екі ұлы дастанының бірі – Рамаяна "Косала Видеха" аймағында өтеді, онда Косала ханзадасы Рама Видеха ханшайымы Ситаға үйленеді. Көрші мемлекеттермен бірнеше соғыстан кейін, ол б.з.д. V ғасырында Мағадха патшалығына жеңіліп, қосылды. Маурья империясы құлағаннан кейін және Кушан империясының кеңеюінен бұрын Косала Дева, Датта және Митра әулеттерімен билік етті.

География

Косала батыста Гомти өзенімен, оңтүстікте Сарпика өзенімен, шығыста Саданирамен шектесіп, Видехадан бөліп тұрды, ал солтүстікте Непал таулары орналасқан. Ең гүлденген кезеңінде Шакиан, Маллакас, Колия, Каламас және Мория тайпаларының жерлерін қамтыды. Бұл аймақ шамамен қазіргі Үндістанның Авад аймағымен сәйкес келеді.

Қалалар мен қалалар

Косала аймағында үш ірі қала – Аёдхья, Сакета және Шравасти, сондай-ақ Сетавия, Укатта, Дандакаппа, Налакапана және Панкада сияқты көптеген шағын қалалар болған. Пураналар мен Рамаяна дастанында айтылғандай, Аёдхья Икшваку мен оның ұрпақтары билік еткен кезде Косаланың астанасы болған. Шравасти Махаджанапада кезеңінде (б.з.д. 6-5 ғасырлар) Косаланың астанасы ретінде тарихқа енген, бірақ Маурья әулетінен кейін (б.з.д. 2-1 ғасырлар) патшалар Аёдхьядан монета шығарған.

Мәдениет

Косала Солтүстік Қара жылтыратылған керамика мәдениетіне (б.з.д. 700–300 жж.) жатты, ал оған дейін Қара және қызыл керамика мәдениеті (б.з.д. 1450–1200 жж. және б.з.д. 700–500 жж.) болған. Орталық Ганг жазығы Оңтүстік Азиядағы күрішті алғаш өсірген аймақ болды және шамамен 700 ж. б.з.д. темір дәуіріне енді. Джеффри Сэмюэлдің Тим Хопкинсқа сүйенген пікірінше, Орталық Ганг жазығы Куру Панкаланың Ведалық арийлерінің боялған сұр керамика мәдениетінен мәдени тұрғысынан ерекшеленді және қала құру мен темірді пайдалануға қарай дербес дамыды.

Дін

Косала Куру-Панчала және Үлкен Магад мәдениеттерінің Ведалық орталығындағы тоғысқан жерде орналасқан. Александр Уинннің сөзіне қарағанда, Косала-Видеха мәдениеті, мүмкін, кейінгі Ṛгведа дәуіріне дейін сона кернеулі, Ведалық емес дәстүрлердің, аскеттік және ойшылдық дәстүрлердің орталығы болды. Косала-Видеха мәдениеті Яджурведаның Шукла мектебінің туған жері саналады. Майкл Витцель мен Джоэл Брентонның пікірінше, Веда дәстүрлерінің Ка̄нва мектебі (сондай-ақ, бірінші Упанишад, яғни Брхадараняка Упанишад) Веданың орта және соңғы кезеңдерінде Косалада қалыптасқан. Косалада муни дәстүрінің маңызды өкілдері болды, оларға буддистер, джайндар, адживикалар, нагалар, якшалар, ағаштарға табынушылар, сондай-ақ Веда мунилері кірді. Муни дәстүрі "йога жасау, медитация, қанағат ету және саяхаттап, тіршілік табу" мәселелеріне баса назар берді, ал ṛṣилер "дұға оқып, хома өткізіп, үй шаруасымен айналысты". Маджхима Никаяда да патша Прасенажит Будданы Косалалық деп атайды. Ол көп уақытын Шравастиде, әсіресе Джетавана монастырында дәріс оқумен өткізді. Самуэльстің сөзіне сүйенсек, ерте буддизм Куру-Панчала аймағында дамыған Ведалық брахмандық жүйеге қарсы наразылық емес, аталған Ведалық брахмандық жүйенің күшейіп келе жатқан ықпалына және брахмандарға берілген артықшылыққа қарсы күрес болды.

Буддистік және джайнистік мәтіндерде

Махавира, джайнизмнің 24-ші Тиртанкарасы Косала мемлекетінде үйреткен. Буддистік мәтін, Маджхима Никая Будданың Косалалық екенін айтады, бұл Косаланың Будданың дәстүрлі түрде жататын Шакия руын бағындырғанын көрсетеді.

Веда әдебиетінде

Косала ерте Веда әдебиетінде есімдері жоқ, бірақ Шатпатха Брахмананың (б.з.д. 7-6 ғасырлар, соңғы нұсқасы б.з.д. 300 жыл) және Кальпасутралардың (б.з.д. 6 ғасыр) кейінгі Веда мәтіндерінде аймақ ретінде кездеседі.

Пурандарда

Рамаяна, Махабхарата және Пураналарда Косал патшалығының билеуші әулеті – Икшваку патшасынан тараған Икшваку әулеті болған. Пураналарда Икшвакудан Прасенажитке (пали: Пасенади) дейінгі Икшваку әулетінің патшаларының тізімі келтірілген. Рамаяна бойынша, Рама Косал патшалығын Аёдхья астанасынан басқарған.

Маурианға дейінгі кезең

Кошаланың алғашқы астанасы Шравасти біздің заманымыздан бұрын VI ғасырда толық қоныстанбаған, бірақ саз қамалдың салынуының бастамасы болған. 500 жылға қарай ведалық халық Кошалаға тараған. Біздің заманымыздан бұрын V ғасырда Махакосала патшаның билігінде Каши патшалығы жаулап алынды. Махакосаланың қызы Магада патшасы Бимбисараның бірінші әйелі болды. Бимбисараға 100 мың табысы бар Каши ауылы қалтаға берілді. Бұл неке Кошала мен Магадха арасындағы қарым-қатынасты уақытша жеңілдетті. Чандрагупта Маурьяның тұсында шығарылған болуы мүмкін Сохгаура мыс тақташасында Шравастидегі ашаршылық және шенеуніктердің қабылдауы тиіс шаралар туралы жазылған. Гарга Самитаның Юга Пурана бөлімінде соңғы Маурья билеушісі Брихадратха немесе Пушиамитра Шунганың тұсында Явана (үнді-грек) шапқыншылығы және Сакетаның басылып алуы туралы айтылады.

Маурианнан кейінгі кезең

Маурьядан кейінгі Косаланың бірқатар билеушілерінің есімдері олар шығарған, көбінесе Аёдхьяда табылған төртбұрышты мыс монеталардан белгілі. Дева әулетін құрайтын билеушілер: Муладева, Вайудева, Вишахадева, Дханадева, Нарадатта, Джиестадатта және Шивадатта. Монеталардағы Муладева патшасының Шунга билеушісі Васумитраны өлтірген Муладевамен бір екенін анықтау мүмкін емес (дегенмен, тарихшы Джаганнатх оны анықтауға тырысқан). Монеталардағы Дханадева патшасы Аёдхья жазуындағы Дханадева патшасымен (б.з.д. 1-ғасыр) сәйкестендірілген. Бұл санскрит жазуында Каушикіпұтра Дханадева әкесі Фалгудеваның есімімен кетана (жалауша тірегі) орнату туралы айтады. Ол өзін Пушьямитра Шунганың алтыншы ұрпағы деп жазған. Дханадева құйма және қалыпта жасалған монеталарды шығарған, екі түрінің де алдыңғы бетінде бұқа бейнеленген. Косалада монеталары табылған басқа жергілікті билеушілер: есімдері "митра" сөзімен аяқталатын билеушілер тобы да монеталары арқылы белгілі: Сатьямитра, Ариямитра, Виджаямитра және Девамитра, кейде оларды "Косаланың Кейінгі Митра әулеті" деп атайды. Монеталарынан танымал басқа билеушілер: Кумудасена, Ажаварман және Сангамитра.