Кіріспе

Ағылшын ақыны, актері, саяси белсенді және драматург (1941–2017)
Жаңа Зеландия крикет әкімшісі

Джон Хенли Хиткотт Уильямс (15 қараша 1941 – 1 шілде 2017), Хиткотт Уильямс ретінде танымал, ағылшын ақыны, актері, саяси белсенді және драматург болған. Уильямс өзіне тән "құжаттық/тергеу поэзиясы" стилін ойлап тапты, оны экологиялық және саяси мәселелердің алуан түрлерін көпшілік назарына жеткізу үшін тиімді пайдаланды. Оның соңғы жарияланған еңбегі – "American Porn" американдық саяси жүйені және Дональд Трамптың сайлануын сынады; оның жарық көрген күні Трамптың инаугурациясымен (20 қаңтар 2017) бірге болды. 2015 жылғы маусымда ол "Мусульман Гандиі" Хан Абдул Ғаффар Хан, Бадшах Хан туралы кітап көлеміндегі тергеу өлеңін жариялады. Драматург және сценарист ретінде, Уильямс көптеген тәуелсіз және Голливуд фильмдерінде ойнады, сондай-ақ "Достар" сериалының 4-ші маусымының соңғы эпизодындағы ("Росс пен оның тойы") атақты қонақтардың бірі болды. Ол Дерек Джарманның "Темпест" (1979) фильмінде Просперо рөлін сомдады, "Орландо" (1992) сияқты бірнеше "артхаус" фильмдерде, сондай-ақ Голливудтың "Негізгі инстинкт 2" (2006) фильмінде пайда болды. Уильямс фокусник және "Сиқырлы шеңбердің" мүшесі болды. Ол Чарльз Диккенстің фокус көрсетуге құштарлығы туралы "Дикенс деген не?" атты телеспектакль жазды. Боб Хоскинс оған отты жеуді үйретті. Ол жаңа өнерін сол кездегі әйелі Жан Шримптонға көрсетуге келгенде, қасқа бойлап үйінің алдында өзін өртеп алды. Уильямс 1970-ші жылдары Лондонның басып алушылар қозғалысындағы жетекші белсенді болды және "Ruff Tuff Cream Puff" деп аталатын басып алушылардың "мүлік агенттігін" басқарды. 1977 жылы ол бірнеше жүздей басып алушылармен бірге Нотинг-Хиллде Фрестония "мемлекетін" құрып, Ұлыбританиядан тәуелсіздік жариялады. Сол кездегі оппозициялық канцлер Джеффри Хоу қолдауын білдіре хат жолдады және Уильямс Ұлыбританияның елшісі болып тағайындалды. Фрестония шамамен он жыл бойы өмір сүрді және өз институттары мен почта маркаларына ие болды. Уильямс королева Майкл X-тің өлім жазасына қол қоюына қарсы наразылық ретінде Букингем сарайының қабырғаларына граффити жазды, олардың елінде өлім жазасы жойылған болатын. 1970 жылдардың басында оның агитациялық граффитилері Лондонның Ноттинг-Хилл ауданындағы арзан пәтерлердің қабырғаларын әшекейледі. Уильямстың "New York Times" газетіндегі некрологының соңғы абзацында оның философиясы былай делінген: "Егер поэзия революциялық болмаса, онда ол ештеңе емес", - деді ол 2015 жылы "Gonzo Today" веб-сайтынан Сайра Виолаға. "Поэзия – бұл күшейтілген тіл, ал тіл өзгерістерді жасау үшін бар, тыныштандыру үшін емес".

Ерте өмір және мансап

Джон Хенли Хиткотт Уильямс Хельсбиде, Чеширде дүниеге келді. Итон мектебін бітіргеннен кейін атын Хиткотт Уильямс деп өзгертті. Оның әкесі Гарольд Хиткотт Уильямс – адвокат (Каралеваның кеңесшісі қызметіне тағайындалды), ал анасы (Маргарет) Джулиан (қыздығы Хенли) – дін қызметкерінің қызы. Оның алғашқы кітабы – «Спикерлер» (1964), ол 22 жасында Лондондағы Хайд-парктегі Спикерлер бұрышындағы өмір туралы жазған еңбек. «Спикерлер» кітабына Харольд Пинтер құштарлықпен баға беріп, оны «тамаша, керемет жетістік және өте күлкілі» деп сипаттады. 1974 жылы Joint Stock Theatre Company театры оны сахнаға қойды. Оның тұңғыш толыққанды пьесасы – «AC/DC» (1970), алғаш рет Корольдік сот театрында сахналанды. Бұл пьеса дамып келе жатқан психикалық денсаулық индустриясын сынап көрсеткенімен қатар, 1960-шы жылдардағы баламалы қоғамға және антипсихиатрия қозғалысының өкілі Р.Д. Лэйнге сырттай шабуыл жасайды. Алайда, бұл қойылым екі адам арасындағы достық қарым-қатынасқа кедергі келтірмеді. «AC/DC» Лондонның «Evening Standard» газетінің «Ең үміткер пьеса» сыйлығын жеңіп алды. Сондай-ақ, ол 1972 жылы Джон Уайтинг сыйлығын «қазіргі қоғамға ерекше маңызды, драмалық жазудағы жаңа және ерекше даму» үшін иеленді. «The Times Literary Supplement» газетінде Чарльз Маровиц бұл пьесаны «21-ші ғасырдың алғашқы пьесасы» деп мақала жариялады. «AC/DC» 1971 жылы Нью-Йоркте, Бруклиндегі Музыка академиясының Челси театр орталығында қойылды. Басқа пьесаларының ішінде – бір актілік монолог «Ханкоктың соңғы жарты сағаты», «Жергілікті стигматик», «Өлмейтін» және «Шындықты есіңде сақта, тіс дәрігері» (категорияға жатқызу қиын) – бұл пьеса да Корольдік сот театрында, Кен Кэмпбелл режиссерлігімен қойылды. «London Review of Books» журналының тұңғыш санында оның құрбысы, этондық Фрэнсис Уиндхам «Хиткотт Уильямстың сиқыры» деген мақала жариялады.

Поэзия

Уильямс өзінің шығармаларын коммерциялық тұрғыдан насихаттауға көбінесе қарсы болды, мысалы, АҚШ-қа AC/DC-ді насихаттауға барудан бас тартты, бұл оның баспагерлерін үмітсіздікке жетеледі. Ол "бір рок жұлдызының мүшесін жұмылдыруға жеткілікті" деп шағымданған жалғыз кітап қолтаңбалау туры Джонатан Кейптің PR бөлімінің талмай қысымының нәтижесі болды. Кейптің Поли Самсоны жасаған Уильямс атынан белсенді жарнамалық жұмыстар, оған қоршаған орта тақырыбындағы үш кітаптан тұратын өлеңдер жинағын кең аудиторияға жеткізуге мүмкіндік берді. Олардың әрқайсысы жан-жақты зерттеулердің нәтижесінде жазылып, көптеген фотосуреттерді қамтыды. Бұрынғы жылдары көрермендерге жол тартқан, бірақ сол кездегі агенті кеңсесінің бір бұрышында шаң жинап жатқан өлеңдер. "Кит ұлты" (1988) поэмасының Солтүстік Америкадағы құқықтары Франкфурт кітап жәрмеңкесінде 100 000 долларға сатылды; Уильямс алған ақшаның бір бөлігін қоршаған ортаны қорғау ұйымдарына сыйлады. Бұл тақырып бойынша тағы бір жазушы, Филип Хоардың 2008 жылғы пікірінше, бұл "киттің болашағы үшін жасалған эпикалық тілек, жер бетіндегі ең ірі сүтқоректілердің сұлулығы, ұлылығы мен интеллектына арналған мадақ, сондай-ақ оларды қорғауға жасалған дұға. Кит ұлты киттерді аулауға жаңадан енгізілген жаһандық тыйымды қолдау үшін ең қуатты аргументке айналды, және 1988 жылы адамзат тарихындағы ұятты бір тарау аяқталуға жақын сияқты көрінді". Оның Наксос рекордтарына жазған жазбалары, буддалық кітаптардан, Дантеден және Киелі кітаптан оқығандары марапаттарға ие болды. 2011 жылы Уильямс 1980 жылдары "Кит ұлты", "Автогеддон" және "Дельфинге ғашық болу" әндерін орындаған Рой Хатчинспен жаңа серіктестікке кірісті. Нәтижесінде жақында жазылған қысқа өлеңдерден тұратын "Занзибар мысықтары" атты қойылым пайда болды. Майкл Ковени: "Бұл керемет өлеңдер саяси абсурдтыққа, планетаның құрылуына және әлеуметтік теңсіздікке қызығушылықпен, сондай-ақ үлкен біліммен және сөздік шеберлікпен ден қояды", - деп жазды. 2011 жылдың желтоқсан айында Хаксли ғылыми баспасы Уильямстың ғылым мен табиғат туралы өлеңдер жинағын "Тыйым салынған жеміс" деген атпен жариялады. Атау өлеңі математик, компьютер саласындағы пионер және соғыс кезінде кодтарды бұзған Алан Тьюрингтің 2012 жылы туғанына 100 жыл толуына арналған жоқтау өлеңі. Бит поэзіясының өкілі Майкл МакКлюр бұл кітапты "араның балындай бай және қараңғы шабыттар жинағы" деп атады. 2012 жылдың соңында Хаксли ғылыми баспасы Уильямстың 19 жасында атеизмі үшін Оксфордтан қуылған Шеллидің екі жүз жылдығында жазған "Шелли Оксфордта: Құдайды қорлау, кітап өртеу және қаостік" еңбегін жариялады. Уильямс жаңа жұмыстарын қайта жандандырылған International Times журналында үнемі жариялап отырды. "Royal Babylon: The Criminal Record of the British Monarchy" фильмін түсірген Handsome Dog тобының бейне инсталляциясына айналды, бұл Елизавета II-нің бриллиантты мерейтойымен сәйкес келеді, ал оның "Дронның мырзасы: Президент және Ақ үйдің шыбыны", "Голливудленд" және "Моби Дик 9/11-дің артында болды ма?" (2012) өлеңдері қазіргі уақытта трилогияға өңделуде — "Автопсия: Американ империясының анатомиясы". 2015 жылдың маусым айында Thin Man Press баспасында "Бадшах Хан: Исламдық бейбітшілік жауынгері" кітабы жарық көрді. Уильямстың "поэтикалық зерттеуі" Хан Абдул Ғаффар Ханның (1890-1988) өмірі мен мұрасын қарастырады. Уильямстың президент Дональд Трамптың сайлануына жауап ретінде жазған "American Porn" кітабы 20 қаңтарда, Трамптың инаугурация күні Thin Man Press баспасында жарияланды.

Саяси памфлеттер

2016 жылы Уильямс заманауи саяси оқиғаларға Свифтің дәстүрінде памфлет жауап берді, Борис Джонсонға қатысты өткір сын – «Brexit-тің сары азулы жыртқышы: іздеп-талқандау туралы зерттеу» атты туынды. Бір рецензияда бұл памфлет «бұрынғы мэрдің айтқан немесе жасаған ең ақылсыз, екі жүзді және қатыгез нәрселерінің 20 000 сөзді коллажы» деп сипатталды. Кейін сол жылы Public Reading Rooms баспасында «Brexit Boris: Мэрден қорқынышқа дейін» атты жаңартылған және кеңейтілген нұсқасы жарық көрді.

Сурет және мүсін

Уильямстың екінші атақ-даңқы оны тиімді түрде жазуды тоқтатып, толық уақыт сурет салу мен мүсін жасауға итермеледі. Өзін уақытша шетке қаққан адам ретінде өмір сүріп, ол Корнуоллдағы Бодмин-Мурдің шетіндегі Грэхам Овенденнің үйінде, "Жаңа ауылдық" бағытындағы суретшіден ұзақ оқып үйренді. Соның нәтижесінде жүздеген картина жарық көрді, олардың ішінде Ван Гог, Клод Моне, Стэнли Спенсер, Люциан Фрейд және басқалардың туындыларының сатирикалық пародилері болды. Ол сонымен қатар, ағаштан мұқият ойылып жасалған, үйме-үйме жиналған, діңгекелейтін және ылғалданған кітаптардың көптеген мүсіндерін жасады.

Ән жазу

Уильямстың кейдегі, бірақ көбінесе анархистік сипаттағы лирикалық тәжірибелерінің ішінде санатқа келтірілмейтін және жарияланбаған "Wrinkly Bonk" және Марианна Фейтфуллдің 1979 жылғы "Бұзылған ағылшын" альбомы үшін жазылған, тәндік қызғаныш пен сексуалдық құштарлықты ашық зерттейтін "Why D'Ya Do It?" шығармалары бар. Уильямстың сөздері EMI өндірісіндегі әйелдердің жұмыстан бас тартуына себеп болды.

Журналдар

Уильямс бір кезде «Трансатлантикалық шолу» әдеби журналының редактордың көмекшісі болды, сондай-ақ баламалы секс журнал «Suck» үшін жауапты адамдардың бірі болды. Ол 1970-ші жылдары Лондонның «International Times» жер асты газетіне, радикалды вегетариандық «Seed» журналына және «The Fanatic» журналына жиі мақала жазды. Бұл журналдардың нөмірлері Батыс Еуропаның әртүрлі елдерінде әртүрлі форматта және провокациялық түрде сирек-сирек шығатын. 1974 жылы ол өзінің «The Sunday Head» атты жеке жер асты газетін жариялады. Ол Лондонның Ноттинг Хилл Гейттегі үйінен шығарылды, сол кезде ол Альбион еркін мемлекетінің «Meat Roxy» музыкалық, би және поэзия кештерінің ұйымдастырушысы болды, бұл шаралар Портобелло базарының жанындағы бос, пайдасыз бинго залында өтті. Оның сол кездегі баспагері оның трактаттары мен манифесттерінің антологиясын жариялауға уәде берді, бірақ белгілі бір себептермен ол ешқашан жарық көрмеді. Оның бір бөлігі Роттердамдағы «Cold Turkey Press» басылымындағы екі тілдегі, шектеулі таралымды «Манифесттер» деген атпен және 1975 жылы Манчестердегі «Wordworks» әдеби журналында жарық көрді.

Фильм

Уильямстың ертедегі бір актілік пьесасының тақырыбы – даңқ және оның зиянды салдары, оны Аль Пачино Бродвейден тыс жерде, Джон Войттың қаржылық көмегімен сахналады. Кейіннен фильмдік нұсқасы «Пачиноның құпия жобасы» деп белгілі болды, режиссерлік дебюті. 2007 жылы «Пачино: Актердің көзқарасы» жинағының бір бөлігі ретінде жарық көрді. Уильямстың кинодағы рөлдерінің ішінде Дерек Джарманның «Буря» (1979) фильміндегі Просперо бар. Уильямс Батыс Лондондағы шағын аумақты басып алған 120-ға жуық адамның бірі болды, осы жер BBC Телевизиялық орталығынан көрінеді. «Фрестония» деп аталған бұл басып алынған жер Ұлыбританиядан тәуелсіздігін жариялады. Актер Дэвид Раппапорт Сыртқы істер министрі болып тағайындалды, ал Уильямс Ұлыбританиядағы елші қызметін атқарды. Пошта маркаларында королеваның суретінің орнына горилла Гайдың бейнесі бейнеленді; маркаларда валюта туралы ештеңе көрсетілмеді, тек «Құдай көмектеседі» деген жазу болды. Биліктің өкілдерін жылдар бойы ашуландырған бұл жоба, бульдозерлер келгенге дейін көптеген сот процестеріне әкеп соқты. Кейін Уильямс өзінің сиқыршылық шеберлігін, «Сақина шеңберінің» мүшесі ретінде, Чарльз Диккенстің достары мен туыстары үшін сиқыр шоуларын ұйымдастыруға деген құштарлығына негізделген Рождестволық пьесаны жасау үшін пайдаланды. «Не деген Диккенс!» атты пьесада, Томас Карлайл мен Теккерей сияқты жазушылардың көмегімен, Диккенс «бос әуе» мен түрлі заттарды қолданып, Томас Корам үйінен келген жетім балалардың қуанышпен қиқуын тудырды. Бұл қойылымда жас Бен Кросс Диккенс рөлін ойнады, ал Динсдейл Ланден мен Кеннет Хейг қосымша рөлдерде ойнады. 1983 жылы Рождествода Channel 4 телеарнасында көрсетілді, келесі Рождествода қайта көрсетілді. 1988 жылдың шілдесінде Уильямс Channel 4 телеарнасының «After Dark» бағдарламасында Петра Келли, Джеймс Лавлок, С. В. Никол және басқалармен бірге кең ауқымды пікірталасқа қатысты. 1993 жылдың наурыз айында Уильямс жарты сағаттық пародиалық деректі фильмнің батыры болды, ол даңқ пен жанкүйерлік туралы ой-толғаныс. Channel Four телеарнасының «Беткі қабырғасыз» аясында көрсетілген BFI фильмдер базасы фильмді былай сипаттайды: «Хиткотт Уильямның жұмысы және Аль Пачиноның оның шығармашылығына деген құштарлығы туралы баяндама. Гарольд Пинтермен сұхбат және Пачиноның «Жергілікті стигматик» фильмінен алынған кадрлар кіреді». Жарты сағаттық фильмді Уильямстың естеліктерін жинауға уақытын арнаған комедияшы және музыкант Джон Доуи ұсынды.

Жеке өмір

Уильямстың жеке өмірі әрқашан да алабұрлы болды. Жан Шримптон модельмен болған қарым-қатынасы жазушының оның есігінің алдында өзін өртеуімен аяқталды. Бұл әдейі жасалған ба, әлде оның от жеуші ретінде жасаған тәжірибесі дұрыс болмағандықтан болған жағдай ма – белгісіз. Сол кезде Шримптон қарым-қатынасты осылай аяқтады деп есептелгенімен, 1990-шы жылдардың басында жарық көрген автобиографиясында Шримптон Уильямстың оны тастап кеткенін айтты. Уильямстың 1989 жылы романист және журналист Поли Самсоннан Чарли деген ұлы болды. 1994 жылы Самсон «Pink Floyd» тобының гитарисі Дэвид Гилморға тұрмысқа шықты, ол Чарлидің асырап алған әкесі болды. Уильямс пен Самсон «Кит ұлты» кітабы жарық көрген кезде жақын қарым-қатынаста болды. Самсон оны насихаттады және автор өзінің еңбегін жариялауға құштар болмаса да, кітапты бестселлерге айналдырды (қ. §Поэзия). Уильямс ұзақ жылдар бойы Диана Старшиймен Оксфордта бірге тұрды. Олардың екі қызы мен үш немересі бар еді.

Ауру және өлім

Уильямс 2017 жылдың 1 шілдесінде Оксфордта бүйрек жетіспеуінен, кеуде инфекциясынан ұзақ емделуден кейін қайтыс болды.