Кіріспе

Ирланд тілі бір кезде Ньюфаундленд аралына көшіп келген кейбір иммигранттардың тілі болған, бірақ ол 20 ғасырдың басында жоғалып кетті. Тілге ағылшын тілінде сөйлейтін, негізінен Уотерфорд, Типперри және Корк округтерінен келгендердің көптеп көшіп келуі арқылы кірген. Ирланд тіліндегі жергілікті жер аттарына Ньюфаундленд (Talamh an Éisc; 'Балықтар елі'), Сент-Джонс (Baile Sheáin), Баллихак (Baile Hac), Каппахайден (Ceapach Éidín), Килбрайд және Сент-Брайд (Cill Bhríde), Дунтара, Порт-Кирван және Скибберирен (Scibirín) жатады. Ньюфаундлендте сөйленген ирланд диалектісі 18 ғасырғы Мюнстер ирланд тіліне ұқсас делінеді. Бұл ерекше жергілікті диалект қазір жойылған деп есептелсе де, ирланд тілі әлі де жергілікті жерде оқытылады және гаэль тілін жаңғырту ұйымы Conradh na Gaeilge провинциядағы қызметін жалғастыруда.

Тіл және мәдениет

Ньюфаундлендте ирланд тілінің қолданылуы жағалау бойындағы көптеген анклавтарда сақталған ежелгі мәдениеттің жалғасуымен тығыз байланысты болды. Бұл мәдениет Авалон түбегінде және басқа жерлерде мерекелерді, қасиетті бұлақтарды, ойындарды, маскарадты, ирланд бардтық поэзиясын, тайпалық қақтығыстарды және херлинг сияқты гэль ойындарын қамтыды. Шіркеу қызметтері көбінесе ирланд тілінде өткізілді. Наполеон соғыстарынан кейін 1815 жылдан кейін Ньюфаундлендтегі экономикалық құлдырау осы ирланд тілінде сөйлейтін қоныс аударушылардың көптегенін жақын жатқан теңіз провинцияларына қашуға мәжбүр етті, олар өз тілдерін де алып кетті. Сот тізімдері кейде айыпталушыларға ирланд тілін білетін аудармашылар қажет болғанын көрсетеді, мысалы, 1752 жылы Фермузда болған жағдай. Сонымен қатар, шіркеу жазбалары ирланд тілінің кең таралғанын көрсетеді. 1760 жылдардың ортасында методист уағызшысы Лоуренс Кофлан Ньюфаундлендтің Солтүстік жағалауының көп бөлігін протестантизмге өткізді. Көрермендер оның Карбонеар мен Харбор Грейстегі евангелисттік жаңарудың табысына оның ирланд тілін жетік білуін байланыстырды. 1784-1807 жылдар аралығында ирланд тілінде сөйлейтін дін қызметкерлерінің қажеттілігі туралы жазбалар бар. Католик епископы Джеймс Луис О'Донел Дублинге жолдаған хатында, Сент-Мэри және Трепасси аудандарына францискан миссионерін сұрағанда, оның ирланд тілінде сөйлей білуінің маңызды екенін айтты. О'Донелдің өзі ирланд тілінде сөйлеген, ал оның ізбасары епископ Патрик Ламберттің (Лейнстерлік және 1806 жылдан бастап Сент-Джонның көмекші епископы) ирланд тілін білмеуі, ирланд тілінде сөйлейтін Ньюфаундленд тұрғындарының оған деген сенімсіздігіне себеп болуы мүмкін.

Жаңғыру

Ньюфаундленд ирландшасын соңғы сөйлейтіндердің кім екені белгісіз. Жаңа Брансуик провинциясында (1901 жылғы санақта бірнеше адам мен отбасы ирланд тілін ана тілі ретінде және оны әлі де сөйлейтін тіл ретінде көрсеткен) осындай ақпарат жоқ. Ирланд тіліне қызығушылық бар, бұл туралы Сент-Джонс қаласындағы Мемориал университетінің Ирландия-Канада Университет қоры жыл сайын тағайындайтын ирланд тілінің оқытушысының бірін Канада университеттерінде жұмыс істеуге және ирланд тілін кеңінен қолдауға тартатындығынан көрінеді. Мемориал университетінің Цифрлық оқу орталығы ирланд тілін үйренуге қажетті ресурстарды ұсынады. Дегенмен, Ньюфаундлендте ирланд тілін жаңғырту жұмыстары жүріп жатыр. 2016 жылы «The Irish Times» газетінде Мемориал университетінде ирланд тілін оқытатын Синьед Ни Мелаи былай деп жазды: «Ирланд тіліне зор қызығушылық бар. 2008 жылы 93 жасында қайтыс болған ирланд тегінен тараған шаруа Алой О'Брайен, «Buntús Cainte» кітаптары мен ирландша сөйлейтін әжесінің көмегімен өзін-өзі ирланд тіліне үйреткен. Алой бірнеше жыл бойы Мемориал университетінде ирланд тілінен сабақ берді, ал оның студенттерінің тобы әлі де сейсенбі күндері жиналады. Оның бірінші студенттерінің бірі Карла Фурлонг, оларды үйіне шақырып, «Aloy O'Brien Conradh na Gaeilge» тобы ретінде ирландша сөйлейді». Ни Мелаи былай деп жазды: «Ньюфаундлендтегі қызметімнің маңызды бөлігі – университетте де, қоғамда да ирланд тіліндегі шараларды ұйымдастыру. Біз қараша айында төрт дүйсенбі күні қатарынан ирланд тіліндегі кинофестиваль өткіздік. Әр кеште қысқаметражды фильм мен TG4 толықметражды фильмі көрсетілді, оған ирланд тілі сабағы қоса болды. Бұл шараларға тек Ирландия мен тілге қызығушылар ғана емес, қоғамның барлық топтарынан келген адамдар қатысты. Студенттер «Gaeilge 24» халықаралық Conradh na Gaeilge шараларына қатысты, ал наурыз айында гаэль спорты және үлкен Céilí mór ұйымдастыру жоспарлануда».