Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Отбасы немесе ру басы
Head of a family or clan
Аты-жөнінің басшысы, немесе ескіше ағылшын тілінде руының капитаны – отбасы немесе рудың (ирланд және шотланд гаэлінде: fine) ресми басшысы. Бұл термин кейде Ирландия мен Шотландияда лауазым ретінде қолданылған.
The Chief of the Name, or in older English usage Captain of his Nation, is the recognised head of a family or clan (Irish and Scottish Gaelic: fine). The term has sometimes been used as a title in Ireland and Scotland.
Ирландияда
Елизавета дәуірінде кейбір ирланд көшбасшылары үшін ағылшын титулдарынан гөрі тайпа басшысының мәртебесі маңыздырақ болды. Осы кезеңдегі нормандық ақсүйектер, мысалы, Фицджеральд, өзінің Ирландиядағы отбасының ең басты өкілі екенін көрсету үшін "The" немесе "Mór" (үлкен) сияқты гэль тіліндегі стильдерді қолданған жағдайлар бар. Басшылар өз тайпаларының "Дербфин" тобынан сайланды – бұл топтағы мүшелер бұрынғы басшылардың кем дегенде шөберелері болды. Тюдор дәуірінде 1542 жылы Ирландия Корольдігі құрылды, соның салдарынан көптеген бұрынғы тәуелсіз тайпа басшылары ағылшын құқықтық жүйесіне біріктірілді, бұл "бас тарту және қайтару" саясаты арқылы жүзеге асты. Сонымен қатар, ресми құжаттарда жергілікті билікті иеленгендер "өз тайпасының басшысы" деп сипатталды, яғни ассимиляцияланған немесе ассимиляцияланбаған отбасының басшысы. Ағылшылдар әрбір "басты" оның отбасы мен жақтастарының жақсы мінез-құлқы үшін жауапкершілікке тартуға тырысты. Гель дәстүрі бойынша, мұндай адам тек отбасылық тегімен қол қоятын. Бірте-бірте жаңа әдет пайда болды, онда тегінің ағылшын тіліндегі нұсқасы көбінесе "The" префиксімен жазылды. Мысалы, Даун графтығындағы Мак Аунгуса тайпасының басшысы ирланд тілінде "Mac Aonghusa" деп, ал ағылшын тілінде "The Magennis" деп қол қоятын. 17 ғасырдың басында гэльдік тәртіптің құлауы басшылардың билігінің әлсіреуіне әкелді. Жаңа жерлерді игеруге жасалған әрекеттер, Кромвель мен Джеймс патшаның соғыстары салдарынан 17 ғасырдың соңына қарай көптеген тайпа басшылары Ирландиядан тыс жерде өмір сүрді, кедейлікке ұшырады немесе мәңгілікке жоғалды. Содан кейін ағылшын құқықтық жүйесіне ассимиляцияланған бұрынғы патшалар немесе басшылар өз титулдарын тұңғыш балаға беріп отырды, ал орта ғасырлардағы ирландтық әдет бойынша "дербфин" деп аталатын жақын туыстар тобынан басшы сайланды. Кейбір басшылар ағылшын құқықтық жүйесіне ассимиляцияланбады, бірақ ирланд Брехон заңында көзделген мұрагерлік жүйесіне сүйенді. Ассимиляцияланған басшылардың тегі әдетте 1552 жылы құрылған Дублин замкісіндегі Геральдика кеңсесінде тіркелді, себебі 16 және 17 ғасырларда көптеген тайпалар "бас тарту және қайтару" саясаты бойынша ағылшын заң жүйесіне кіруге көндірілді. Басқа қолжазба шежірелерді 18 ғасырда Чарльз О'Конор мен Сильвестр О'Халлоран сақтап, жариялады. 1850 жылдан кейін пайда болған ирланд ұлтшылдық және республикалық қозғалыстар көбінесе бұрынғы басшылардың жоғалғандары туралы эмоционалды естеліктерге оралды.
In Elizabethan times, the position of Chief of the Name was more important to some Irish leaders than English titles. There are instances where Norman lords of the time like FitzGerald took to using the Gaelic style of "The" or "Mór" (great) to indicate that the individual was the primary person of his family in Ireland. Chiefs were elected from their clan's "Derbfine", a group of cousins who were all at least the great grandsons of former chiefs. In the Tudor period the Kingdom of Ireland was established in 1542, and many of the former autonomous clan chiefs were assimilated under the English legal system via the policy of surrender and regrant. At the same time mentions were made in official records of locally powerful landlords described as "chief of his nation", i. e. head of a family, whether assimilated or not. Attempts were made by the English to make each "chief" responsible for the good behaviour of the rest of his family and followers. The Gaelic practice was for such a man to sign himself by the family surname only. A new practice arose where the English version of the surname was in many instances prefixed by "The", and so for example the head of the Mac Aonghusa clan in County Down would sign as "Mac Aonghusa" in Irish, and as "The Magennis" in English. The downfall of the Gaelic order in the early 17th century led to a decline of the power of the chiefs. Plantation efforts, the wars of Cromwell and King James, meant that by the end of the 17th century, many of the Chiefships of the Name were living outside Ireland, reduced to poverty, or lost forever. Thereafter, those former kings or chiefs who had been assimilated under the English legal system passed their titles down by primogeniture, whereas the usual Irish practice in the Middle Ages was to elect a chief from a group of close cousins known as a derbfine. Some chiefs did not assimilate under the English legal system, but relied on the system of succession provided for under Irish Brehon Law. The lineages of assimilated chiefs were usually recorded by the Herald's Office in Dublin Castle, set up in 1552, not least because many clans in the 16th and 17th centuries had been persuaded to enter the English law system under the policy of surrender and regrant. Other manuscript genealogies were preserved and published in the 18th century by Charles O'Conor and Sylvester O'Halloran. The Irish nationalist and republican movements that developed after 1850 often harked back emotively to the former chiefs' losses.
1922-2003 жылдар
1922 жылы құрылған Ирландия еркін мемлекеті бұл тұжырымды ерекше мойындаған жоқ, бірақ 1938 жылы сол кездегі Таоишиг Эмон де Валера, доктор Дуглас Хайдты Ирландияның бірінші президенті ретінде тағайындау кезінде, жаңа президентті мына сөздермен қарсы алды: «Біз сізді біздің заңды князьдарымыздың мұрагері ретінде қарсы аламыз және сіздің қызметке кіруіңізбен Кинсейлде ұлтымыздың құлағаннан бері болған жарылыстың жабылуын құттықтаймыз». 1948 жылы үкімет эмоциялық себептермен Геральды бекіткен басшылардың «Кеңесін» құруды ұсынды. Ирландия және Англия заңдарында атақ – мүлік саналады, «денеге жатпайтын мұра» ретінде жіктеледі, бірақ 1937 жылғы Ирландия Конституциясы мемлекет тарапынан дворяндық атақтар беруге, сондай-ақ үкіметтің алдын ала рұқсатысыз дворяндық немесе құрмет атақтарын қабылдауға тыйым салады. Сондықтан Кеңес оларға атақтарын пайдалануға мүмкіндік берудің бір жолы болды, бірақ тек құрметті атау ретінде және ешқандай саяси функциясыз. 1943 жылы Таоишиг (Ирландияның премьер-министрі) сол кездегі Ирландияның бас геральды Эдвард МакЛисагтпен келісіп, атақтар конституциялық тыйымды болдырмау үшін Геральд кеңсесі берген «белгілемелер» ретінде танылатынын мәлімдеді. МакЛисагт, егер ешкім басқа сол атаққа таласпаса, кез келген адам өзін «атының басшысы» (мысалы, О’Рахилли) деп толыққанды заңды түрде атай алатынына өкініш білдірді. 1948 жылдан 2003 жылға дейін екі жүйе бірге жұмыс істеді, онда үкімет басшыларды осылай таныды, бірақ олардың басқа атақтарын мойындамады. Мысалы, Кулавиннің принці МакДермот бас Геральдқа тек «МакДермот» деп танылатын болса, ал басқа басшылар оны «Кулавиннің принці» деп атады. 2003 жылға дейін ирландтық «Атының басшысы» – бұл 16-шы ғасырдың соңында немесе одан бұрын Гаэльдік Ирландияда билікте болған сол есімді соңғы тағайындалған немесе де-факто басшының ең үлкен белгілі еркек ұрпағы ретінде Ирландияның бас геральды таныған адам еді. Бұл практика 2003 жылы «MacCarthy Mór» алаялығына байланысты тоқтатылды (төменде).
The Irish Free State, founded in 1922, gave no special recognition to the concept, but in 1938, the then Taoiseach, Éamon de Valera, at the inauguration of Dr. Douglas Hyde as the first President of Ireland, welcomed the incoming President with these words: "In you we greet the successor of our rightful princes and in your accession to office we hail the closing of the breach that has existed since the undoing of our nation at Kinsale". In 1948 the government suggested that there should be a "Council" of chiefs, accredited by the Herald, for emotive reasons. In Irish and English law a title is a possession, classed as an "incorporeal hereditament", but the 1937 Irish Constitution forbids the conferring of titles of nobility by the state, as well as the acceptance of titles of nobility or honour without the prior permission of the government. Therefore, the Council was also a means of allowing them to use their titles, but only as honorifics and without any political function. In 1943 the Taoiseach (Irish Prime Minister) agreed with Edward McLysaght, then Chief Herald of Ireland, that the titles would be known as "designations" made by the Herald's Office to avoid the constitutional ban. McLysaght deplored that anyone could perfectly legally describe themselves as "chief of the name" (such as The O'Rahilly) without having any written proof of descent, if nobody else claimed the very same title. Effectively a dual system ran from 1948 to 2003, where the government recognised the chiefs as such, but not their other titles. In such a case, for example, The McDermot, Prince of Coolavin would only be known as "The McDermot" to the Chief Herald, but would be addressed also as "Prince of Coolavin" by his fellow chiefs. Until 2003, an Irish "Chief of the Name" was a person recognised by the Chief Herald of Ireland as the most senior known male descendant of the last inaugurated or de facto chief of that name in power in Gaelic Ireland at or before the end of the 16th century. The practice was discontinued in 2003 owing to the "MacCarthy Mór" fraud (below).
Тарату: Маккарти Мор дастаны
1990 жылдары генеалогиялық қателіктер нәтижесінде Теренс Фрэнсис Маккарти және басқа да жалған адамдар мойындалғаннан кейін, Ирландия үкіметі 2003 жылдың шілдесінде осы практиканы тоқтатуға шешім қабылдады. Бұл, ішінара, оған тиісті заңдық негіздің болмауына байланысты болды. Бұл алаңдаушылық Бас прокурордың пікірімен қолдау тапқандықтан, 2003 жылы Генеалогиялық кеңсе Басшыларды мойындау практикасын тоқтатты. Бұл шешім мойындалған басшылардың арасында алаңдаушылық тудырды. Кейбір қазіргі заманғы ирландтық клан ұйымдары атаудың басшысы белгілі емес немесе әлі дәлелденбеген жағдайларда құрметті басшыларды сайлайды. Кейбір мақалалар шотландтық "Ad Hoc Derbhfine" тәсілін өзгертуді жақтады, онда соңғы басшының ұрпақтары тарихқа сіңіп кеткен немесе растау мүмкін емес болған жағдайда жаңа басшыларды сайлау үшін қолданылады. Кейбір реформаланған ирландтық кландар 1989 жылы құрылған Finte na hÉireann немесе Clans of Ireland ұйымына қатысты, бұл ұйым ирландтық кландардың тізімін жүйелеу үшін құрылған.
After genealogical errors in the 1990s saw Terence Francis MacCarthy and other impostors receive recognition, the Irish government decided in July 2003 to abandon this practice. This was partly because of concern that there was no proper legal basis for it. As this concern was backed by an opinion of the Attorney General, in 2003 the Genealogical Office discontinued the practice of recognising Chiefs. This decision was a cause for concern among the recognised chiefs. Some modern Irish clan organisations have elected honorary chieftains, where no Chief of the Name is known or yet to be proven. There have been some articles advocating the adoption of a modification of the Scottish 'Ad Hoc Derbhfine' approach to the election of new chiefs where the descents from the last chief have been lost to history or not verifiable. Some re formed Irish clans are affiliated with the Finte na hÉireann or Clans of Ireland, an organisation established in 1989 to maintain a register of affiliated Irish clans.
Қазіргі Ирландия заңдары
Заң 1943 жылға дейінгі жағдайға қайта оралғандықтан, кез келген адам тарихи негізі болмаса да, өзін осы рудың басшысы деп атауға болады.
As the law has reverted to the pre 1943 situation, anyone can call himself a Chief of the Name without any historical basis for such a claim.
Ирландтық галликалық атақтар
1896 жылы португалиялық Хорхе О'Нилл өзінің шежіресін Лондондағы "Сомерсет Геральдына" ұсынды. Бес жылдан кейін, 1900 жылы, Сомерсет Геральды, сер Генри Фарнхэм Берк, KCVO, CB, FSA былай деді: "Ирландия монархтары, Ольстер патшалары және Тайрон мен Кланабой князьдары О'Нилл әулетінен тікелей ер адам тарапынан келген тегін көрсететін, қазіргі уақытта Қоғамдардың ешқайсысының мұрағаттарында тіркелген жалғыз шежіре – біздің Ең қадірлі Королева Викторияның билігінің 59-шы жылында Лиссабоннан келген Хорхе О'Ниллдің иелігінде тіркелгені". Ол оны О'Нилл әулетінің өкілі және оның туысы Конн Баккаг О'Нилл үшін 1542 жылы құрылған графтықтың өкілі ретінде мойындады. Мұның бәрі Англия Геральдикалық колледжі берген патенттік хаттармен расталды. Кейін Ольстер және Норрой қару-жарағының королі О'Нилл әулетінің басшысы ретінде оған ешқандай айырмашылықсыз қару-жарақ берді. Осы патенттік хаттар бойынша Папа Лео XIII, Испания королі және Португалия королі Хорхе О'Ниллді Кланабой, Тайрон, Ольстер князі, Тайрон графы және О'Нилл әулетінің және оның барлық руларының басшысы ретінде мойындады. Хорхе О'Ниллдің немересі және қазіргі Кланабой князі Хьюго, О'Нилл әулетінің барлық мүліктеріне өзінің басымдық құқығын, туыстарының тарихына құрмет көрсетіп, қолданбады.
In 1896, Jorge O'Neill of Portugal submitted his genealogy to the Somerset Herald in London. Five years later, Sir Henry Farnham Burke, KCVO, CB, FSA, Somerset Herald stated in 1900 that "the only Pedigree at present on record in either of the Offices of Arms showing a lineal male descent from the House of O'Neill, Monarchs of Ireland, Kings of Ulster, and Princes of Tyrone and Claneboy, is the one registered in the fifty ninth year of the Reign of Our Sovereign Lady Victoria, in favor of His Excellency Jorge O'Neill of Lisbon". He then recognised him as the Representative of the House of O'Neill and as the Representative of the Earldom created in 1542 for his kinsman Conn Baccagh O'Neill. All of this was granted under Letters Patent issued by the English College of Heralds. Later, the Ulster and Norroy King of Arms granted him the undifferenced arms as the head of the House of O'Neill. Upon that Letters Patent, Pope Leo XIII, the King of Spain, and the King of Portugal recognised Jorge O'Neill as the Prince of Clanaboy, Tyrone, Ulster, as the Count of Tyrone, and the Head of the Royal House of O'Neill and all of its septs. The grandson of Jorge and present Prince of Clanaboy, Hugo, has not pressed his senior claim to the entire House of O'Neill out of respect for his O'Neill chief cousins and their own histories.
Шотландияда
Жалпы алғанда, Шотландиядағы клан басшыларына қатысты да Ирландиядағы басшыларға қатысты сияқты бірдей үлгі сақталады. Атаулары әртүрлі болуы мүмкін, бірақ клан басшысы шотланд кланының мойындалған басшысы болып қана қоймайды. Айырмашылығы, Шотландияда клан басшылары ер немесе әйел бола алады, ал Ирландияда клан басшылары міндетті түрде еркек болады. Шотландияда бұл – Шотландия басшыларының тұрақты кеңесі, ал Ирландияда – Ирландия басшылары мен вождьтарының тұрақты кеңесі (Buanchomhairle Thaoisigh Éireann). Шотландияда бұрынғы бас әулеттен тексерілген ұрпақ табылмаған жағдайда, жаңа бас әулетті таңдау үшін "Ad Hoc Derbhfine" тәсілі қолданылады. Кейбір адамдар осындай тәсілді Ирландияда да қолдануды ұсынады, себебі басшылық лауазымдары тарихқа сіңіп кеткен.
In general, the same pattern holds true of the clan chiefs in Scotland as for chiefs in Ireland. Titles may vary, but a chief of a clan is still the recognised leader within a Scottish clan. A difference is that in Scotland clan chiefs can be either male or female whereas in Ireland the clan chiefs are invariably male. In Scotland it is the Standing Council of Scottish Chiefs; in Ireland it is the Standing Council of Irish Chiefs and Chieftains (Buanchomhairle Thaoisigh Éireann). In Scotland there exists an 'Ad Hoc Derbhfine' approach to the selection of a new chiefly family when it has been determined that no verifiable descent from a former chief exists. Some have advocated that a similar approach be used in Ireland where chiefships have been lost to history.