Кіріспе

Луиза Глам (4 қыркүйек 1888 – 25 қараша 1970) – американдық актриса. Үнсіз кино дәуіріндегі драмалық фильмдерде «вампир» рөлдерімен танымал болған ол, мансабының басында осындай рөлдерді ең жақсы сомдаған актрисалардың бірі деп есептелді. Глам актерлік карьерасын 1907 жылы туған қаласы Лос-Анджелесте сахнада бастады. Бірнеше жылдан кейін ол гастрольдік труппамен бірге саяхаттап, «Why Girls Leave Home» спектаклінде жас бойжеткен рөлінде ойнады. Ол Чикагода қалды, онда бірнеше қойылымдарда қатысты. 1911 жылы кіші әпкесінің қайтысынан кейін Лос-Анджелеске оралғаннан соң, Глам киностудияда актерлік жұмыс тапты. 1912 жылдан 1925 жылға дейін 110-нан астам фильмде ойнады, ал дебюті «Жүрек шақырғанда» фильмінде болды. «Greater Than Love» (1921) фильмінде ойнағаннан кейін ол кинодан кетіп, Нью-Йоркке көшті. 1925 жылы ол кинодағы жұмысы үшін 103 000 доллар көлеміндегі қарызды талап етті. Алайда, сот бұл істі техникалық себептермен қарастырмады. Глам 1925 жылы соңғы рет фильмге түсті. Associated Exhibitors компаниясымен жасалған келісім бойынша, ол Анри Диамант Бергердің «Fifty Fifty» атты драмасында Лайонел Бэрримормен бірге басқа әйелдің рөлін ойнады. Үш жылдан астам уақыт бойы Глам варьетедегі драмалық қойылымдарда басты рөлдерде ойнады. 1928 жылы Лос-Анджелесте «Соттасқан неке» атты өзі ойнаған пьесасын қойды. Сахнадағы актерлік қызметін жалғастыра отырып, 1930 жылдардың ортасында Лос-Анджелесте жеке театрын ашып, драма сабақтарын берді. Глам келесі онжылдықтарда музыкалық клубтарда белсенді қатысты. Ол көп жыл бойы Matinee Musical Club президенті болып қызмет етті, сондай-ақ Калифорния Музыкалық Клубтар Федерациясының президенті болды.

Ерте өмір және сахналық мансабы

Глаум Мэриленд штатының Балтимор қаласының жанында Джон В. Глаум мен Лена Кэтрин Кунның төрт қызының үшіншісі болып дүниеге келді. Оның әпкелері Хэтти Хелен "Филис" Глаум, Лена К. Глаум және Маргарет Олив Глаум болды. Әкесі Германияда Иоганнес Вильгельм Глаум болып туған, 1869 жылы отбасымен АҚШ-қа эмиграциялап, Индианада, содан кейін Мэриленд штатының Принс-Джордж округінде тұрды, ал анасы неміс туған ата-аналарының отбасында Нью-Йорк қаласында дүниеге келді. Джон мен Лена Глаум және олардың отбасы 1890 жылдардың соңында Оңтүстік Калифорнияға көшіп, Лос-Анджелеске көшуден бұрын бірнеше жыл Пасаденада тұрды. Луиза Пико Хайтс қаласындағы Оңтүстік Берендо көшесіндегі Берендо мектебінде оқыды. Глаум актерлік карьерасын сахналық қойылымдарда бастады. Ол 1907 жылдың 12 қарашасында Лос-Анджелестегі 1044 South Hope Street мекенжайындағы Gamut Auditorium-да көп көрермен алдында ашылған Crucifixus, a Passion play қойылымының актерлік құрамында болды. 1908 жылдың маусым айының басында ол Оуэн Дэвистің "Бакстер қалай араласты" пьесасында, Лос-Анджелес театрында Спринг-стриттегі мелодрамалық комедияда ойнады. Орындаушылар құрамында Лулу Уоррентон және басқа да актерлер болды. Содан кейін Глаум "Қыздар неге үйден кетеді" атты гастрольдік қойылымдағы жас актриса рөлімен гастрольдік сапарға шықты. Ол аптасына 25 доллар табады және өзі тігіп, киімдерін өзі дайындады. Чикагоға жеткеннен кейін ол сол жердегі Imperial Stock Company-де бір жарым жыл бойы жас актриса рөлін ойнады, соның ішінде "Арыстан мен тышқан" және "Сквоумен" пьесаларында өнер көрсетті. Толедодағы жазғы қойылым кезінде ол "666-шы офицер" пьесасындағы жас актриса рөлін жасады. Оның драматургі, сонымен қатар Толедодағы театр директоры Огюстин МакХью, Бродвейдегі сәтті фарс көрерменге ұсынылмас бұрын, оны сол жерде сынап көрді. 1911 жылдың маусым айында кіші әпкесі Маргарет қайтыс болғаннан кейін Глаум жұмыстан кетіп, Лос-Анджелеске оралды. 29 шілдеде Los Angeles Times газетінде былай деп жазылған: "Бірнеше жыл бұрын осы жерде кәсіби жолын бастаған Луиза Глаум, қазір қысқа сапармен үйде. Соңғы кезде ол Чикагода ойнап жүр". Оның анасы Лос-Анджелесте қалуын қалады, бірақ сахнаға қайта оралуға деген құштарлығы оны биледі. Алайда ол келісімге келді: жергілікті театр компаниясында жас актриса рөлінде ойнай отырып, ол киностудияларға баруды бастады.

Кинодағы мансабы

Глаум кинодағы дебютын Аль Кристидің "When the Heart Calls" (1912) атты қысқа батыс/комедиясында малшының қызы Мэри Гордонның жас бойжеткен рөлінде ойнады. Ол бастапқыда күлкілі, бірақ еріншектікке бой алдырмаған, тек басты рөлдерді ғана ойнады. Ол Чарльз Рей мен Уильям Десмонд Тейлормен бірге Бронхо Моушн Пикчер Компаниінің екі бөлімдік драмасы "Квакерша" (1913) фильмінде басты рөлді сомдады. Глаум келген жылы "Нестор" компаниясы "Universal Film Company" компаниясымен біріктірілді. Оның 1914 жылғы жұмыстарының ішінде "Universal Ike" комедиялық сериясының көптеген бір бөлімдік эпизодтары бар. Томас Инспен келісімшарт жасағаннан кейін, ол "Өлімнің тойы" (1915) фильмінде Гарри Кинан мен Гершель Майаллмен бірге Мадемуазель Поппеа рөлінде алғашқы "вамп" рөлін және бес бөлімдік жаңа фильмдердегі алғашқы басты рөлін ойнады. Бұл фильмді Томас Инс Топанга Каньонындағы "Inceville" студиясында түсірді. Олар 1919 жылдың 17 наурызында ажырасты. Ол "Адамгершілікке қарсы жасалған қылмыс" (1917) драмасында Лола Монтроуз рөлін ойнады. Содан кейін ол "Triangle" компаниясының батыс фильмі "Алтын ережелі Кейт" (1917) фильмінде Билл Хартқа тең келетін, мылтық көтеріп жүретін әйел батырының рөлін ойнады. Ол Мэри Торн рөлін "Жоғалған көлдің құдайы" (1918) драмасында ойнады, сонымен қатар өзінің "Луиза Глаум Ұйымы" атты жеке өндіріс компаниясы арқылы оның өндірісіне де қатысты. Бұл жартылай үндістандық қанға ие жас әйелдің тарихы. Ол шығыстағы колледжді бітіргеннен кейін әкесінің шалғайдағы үйіне барғанда өзін толыққанды үндістандық ханшайым ретінде көрсетуге шешім қабылдайды. Фред Ниблоның "Махаббаттан артық" (1921) драмасында Грейс Меррилл рөлін ойнағаннан кейін ол экраннан кетуге шешім қабылдап, Нью-Йоркке көшіп кетті. 1925 жылдың 16 наурызында ол Нью-Йорк Жоғарғы сотына продюсер Дж. Паркер Ридке қарсы 103 000 доллар талаппен сотқа шағымданып, Нью-Йорктегі әртүрлі кино дистрибьюторлардың оған берешегі бар ақшаны тіркеуді сұрады. Шағымда ол Ридтің режиссерлігімен бірнеше фильмде ойнағаны және 1921 жылдың 23 желтоқсанында оған төрт бөліктен төленетін ақшаға уәдехат бергені айтылды. Алайда ештеңе төленбеді, ал 1923 жылдың күзінде Глаумның айтуынша, ол оған ақы төлемей Парижге кетіп қалды. Оның адвокатының сөзіне сүйенсек, Рид қашқан, тіпті кемеде от жағушы болып маскировкаланған. Содан кейін ол Ридтің серіктесі Томас Х. Инстің мүлігіне талап қойды, Ридтің төлем қабілетсіз екенін және келісімшартты бұзғаны үшін 103 000 доллар мен 290 000 доллар талап етті. Алайда Апелляциялық бөлім Нью-Йорк соттарының Калифорнияда тағайындалған мүлікті басқарушыларға билік ету құқығы жоқ екендігіне байланысты Инстің мүлігін басқарушыларға қарсы штат ішіндегі сот ісін қозғауға болмайтынын шешті. 1924 жылдың қарашасында қайтыс болған Инс Калифорнияда тұрған. Кейін ол Калифорнияда сотқа жүгінді, бірақ келісімшарттың көшірмесі қоса берілмеді. Бұл уақытқа дейін, оның Инстің мүлігіне талап етуге заңды құқығы бар уақыт өтіп кеткендіктен, сот істі техникалық себептермен қабылдамады. Ол бір рет қайтадан экранға оралды. "Associated Exhibitors" компаниясымен келісімшарт жасап, ол Хенри Диамант Бергердің "Fifty Fifty" (1925) драмасында Хоуп Хэмптон мен Лайонел Барримормен бірге Нина Олмстедтің рөлін ойнады.

Водевиль мен сахна

Глам үш жылдан астам уақыт Лос-Анджелестен алыс болды, себебі ол Шығыстағы үлкен вадевильдік сахнада жетекші рөлдерде өнер көрсетті. Ол Loew's театрларында екі драмалық қойылымда ойнады. Олардың бірі – Пол Жерард Смиттың "Джулия Бойдтың күнәлары". Екіншісі – Глаумның өзі жазған "Тор". Ол бір актерлік шоудағы жалғыз кейіпкер болды, пьесаның мағынасын көбінесе телефон арқылы сөйлесіп жеткізді. 1926 жылдың 19 қаңтарында Глаум мен кинотеатр иесі Закари М. Харрис Нью-Йорк қаласында үйленді. Ол күйеуі, бизнес-менеджері Зак Харриспен бірге отбасы мен достарына қонаққа келгенде, 1320 South Figueroa Street мекенжайындағы Egan Theatre-де Глаумның басты рөлде ойнайтын "Сынақ некесі" қойылымын қоюға шешім қабылдады. Times газетінің тілшісі киноға түсе ма деп сұрағанда, ол бұл туралы ойланбағанын, бірақ сөйлейтін киноға қызығушылық танытқанын айтты. 1930 жылы ол Харриспен Лос-Анджелестегі Кембридж көшесі, 2282 нөмірде тұрды. Глам сахнадағы өнерін жалғастырды, сонымен қатар драма сабақтарын берді, 1930 жылдардың ортасында Лос-Анджелесте өзінің жеке театрын ашып, онда өнер көрсетті.

Глам театрлары

1935 жылдың 6 қаңтарында Глам «Лос-Анджелес Таймс» газетінде Юнион-сквердегі Луиза Гламның кішкентай театрының ашылуын жариялады. Театр 1122 West 24th Street мекенжайында, Hoover маңындағы West Adams ауданында орналасқан, 400 орындық, жөнделген және қайта безендірілген кинотеатрдың ішінде болды. Мақсаты – жоспарланған және мазмұнды пьесалар арқылы драманың жандандырғыш сәттерін ұсыну еді. Бірнеше Нью-Йорк пьесалары қарастырылды, сонымен қатар киноға бейімделген түпнұсқа сценарийлер мен әлемнің түкпір-түкпірінен алынған сынақтан өткен пьесаларды қою жоспарланған. Кәсіби актерлермен қатар студенттер де, бұрынғы танымал актерлер де қойылымдарға тартылуға тиіс болды. Кішкентай театр жергілікті драматургтардың арасында үлкен қызығушылық тудырды, өйткені 27 қаңтарға дейін Глам 15 пьеса алды. Олардың ішіндегі ең қызықтысы – Юлалия Андреастың «Достық ажырасу» пьесасы еді, оны Джонстон Уайт режиссерлік етіп, репетицияға кіргізді. Көптеген белгілі жұлдыздар өнер көрсетуге шақырылды. 1935 жылдың наурыз айында Глам мен тағы бір бейне экран жұлдызы Бетти Блайт Анселла Хантердің «Ангел торт» пьесасында ойнады, Хантердің үш пьесасын бұрын Шуберттер сахналаған еді. Мамыр айында Юнион Сквер труппасы Кэтрин Каваноның «Герберттен сұра» комедиясын қойды, ол «Лос-Анджелес Таймс» газетінде «күлкіге толы» және «Бродвей деңгейіндегі шапшаң фарс» деп сипатталды. Глам жинаған актерлердің арасында Герберт Вигран да болды, ол сол жылы Нью-Йоркке барып, Бродвейде дебют жасады. 1936 жылы Глам Матине музыкалық клубына қосылды. Клубқа жаңалық ретінде драма бөлімі ашылды және Глам директор болып тағайындалды. Бөлім мүшелері 7 тамызда Беверли-Хиллстегі төраға үйінде қараша айында қойылатын үш бір актілік пьесаның жоспарларын талқылады. 1937 жылдың 17 қарашасында ол Голливудтағы 4950 Franklin Avenue мекенжайындағы Шығармашылық өнер орталығында клуб үшін үш бір актілік пьесаны қойды. 1939 жылдың қыркүйек айының соңында Глам Лос-Анджелес қаласының орталығындағы 11-ші көше мен Бродвейдегі театрды иелігіне алып, оны «Луиза Гламның бақытты аңғары» деп атады. 27 қыркүйекте, сәрсенбі күні кешке «Арон Слик – қымыз арығынан» атты ауылдық пьесасымен ашылды, ол Лонг-Бичте үш ай бойы үздіксіз көрсетілді, пьесалар арасында арнайы бағдарламалар ұсынылды. 1940 жылдың 11 қаңтарында «Happy Hollow Playhouse» театрында «Matinee Musical Club» үшін тағы бір ауылдық қойылым қойылды, содан кейін театрдың сахнасында «Gay Nineties» кеші өтті. 1952 жылдың қыркүйегінде Глам Вестлейктегі Батыс 8-ші көше мен Бикон даңғылының бұрышында орналасқан «Beaux Arts» театрын қайта ашып, оны «Луиза Глам театры» деп атады, бірақ көбінесе «Луиза Глам Beaux Arts театры» деп атады. Ол өзі жазған, сахналаған және режиссерлік еткен алғашқы қойылым – Шелдон Шепардтың «Менімен жарайды» атты комедиялық фарсы болды. 22 қарашада жеті апталық қойылым аяқталды.

Кейінгі өмірі

Глам өмірінің соңғы үш онжылдығында клубтық қызметке белсенді қатысты. Ол көп жыл бойы Matinee Музыкалық Клубының президенті болды, сондай-ақ Калифорния Музыкалық Клубтар Федерациясының штаттық президенті қызметін атқарды. Луиза Глам 82 жасында Лос-Анджелесте пневмониядан қайтыс болды. Оның қоштасу рәсімі 1970 жылғы 28 қарашада, сенбі күні сағат 10:00-де 720 Батыс Вашингтон бульвары мекенжайындағы Пирс бауырларының жаназа бюросында өтті. Ол екінші күйеуі Закари Харрис және отбасының басқа мүшелерімен бірге Angelus Rosedale зиратына жерленді. Оның кино саласындағы еңбегі үшін Голливуд Даңқы аллеясында, 6834 Голливуд бульвары мекенжайында жұлдызы бар.