Кіріспе

Американдық актер, театр режиссері және актерлік шеберлік оқытушысы Юджин В. Франкель (23 желтоқсан 1919 жыл - 20 сәуір 2005 жыл) – американдық актер, театр режиссері және актерлік шеберлік оқытушысы, ол Бродвейден тыс сахнаның қалыптасуында ерекше көзге түсті. Франкель Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде армияда әлеуметтік-ойынбаздық қызметінде және әуе экипажының құрамында қызмет етті.

Өмір және мансап

Франкельдің Жан Женедің «The Blacks» пьесасын Бродвейден тыс қойылымда режиссерлік еткені, 1961 жылы ашылған және Сент-Марк театрында 1400-ден астам қойылымдар өткен, онжылдықтың Бродвейден тыс ең ұзақ сақталған музыкалық емес қойылымы ретінде азаматтық құқықтар қозғалысы кезінде афроамерикалық театрды дамытудағы маңызды туынды деп есептелді. Онда Джеймс Эрл Джонс, Роско Ли Браун, Луис Госсетт-младший, Сисели Тайсон, Годфри Кембридж, Майя Анжелу және Чарльз Гордон сомдады. Декорацияларын Ким Э. Свадос, музыкасын Чарльз Гросс, ал костюмдер мен маскаларын Патрисия Зиппродт жасады. Франкель актерлік жолын актерлік студияның алғашқы мүшелерінің бірі ретінде бастады. Кейін ол режиссерлікке ауысып, Бродвейде де, одан тыс жерлерде де қойылымдар қойды. Оның ең танымал Бродвей қойылымы – Артур Копиттің «Индейлер» пьесасы, онда Стейси Кич Буффало Билл рөлін ойнағаны үшін 1970 жылғы «Тони» сыйлығына «Үздік актер» номинациясына ұсынылды. Бұл қойылым сондай-ақ 1970 жылғы «Үздік пьеса» номинациясына ие болды. Оның басқа Бродвей қойылымдары: «Ойыншылардың зарлы айқайы» (1968), Курт Вейлдің «Жұлдыздар арасында жоғалғандар» (1972) және Гарри Чапиннің «Американы әйгілі еткен түн» (1975). Оның Бродвейден тыс қойылымдары: «Брехт Брехт туралы» (Вивека Линдфорс, Лотте Ленья, Эли Уоллах және Энн Джексон қатысқан), «Мен – әйелмін» (қайта Линдфорспен) және Сисели Тайсонның ойнаған «Жас, дарынды және қара» пьесалары. Ол Артур Миллердің пьесасын Миллер Мэрилин Монроға үйленген кезде қойған.

Джин Франкель театры

Өзінің мансабында 200-ден астам қойылымды қойып, кем дегенде он екі театрды басқарған Франкель актерлік шеберлікті, жазуды және режиссураны оқытқан. Оның соңғы сахнасы – Гринвич Виллидждегі 24 Бонд көшесіндегі Джин Франкель театры және кино шеберханасы. Франкельдің айтуынша, табысты актерлік өнердің қағидасы – "Шындық. Мен актерлерімнің жалған айтуына жол бермеймін. Камера жалған айтпайды, сахна да жалғанға көз жұмбайды". Ол Колумбия университеті, Бостон колледжі және Нью-Йорк университеті сияқты жоғары оқу орындарында театрдан қонақ профессор болып жұмыс істеді. 1973 жылдың 4 тамызында оның Мерсер өнер орталығы – Бродвей орталық қонақ үйінің бірінші екі қабатында орналасқан жеті шағын театр кешені құлап кетті. Франкель сол кезде репетиция жүргізіп тұрғанда, төбе мен қабырғалардың қисай бастағанын байқап, актерлерді және бірнеше тұрғынды қауіпсіз жерге шығарды; құлау салдарынан бес адам қаза тапты. Тек оның соңғы театры ғана қаржылық сәттілікке жетті, ол көркемдік директор Кристофер Гронвальдтың New Mercury Players тобына және көркемдік директор Мэрилин Мажескидің Гроув-стрит-плейхаусының филиалы ретінде қызмет етті. 2003 жылы Франкель Гейл Тэкерді Бонд көшесіндегі Джин Франкель театры мен кино шеберханасының басқарушы директоры етіп тағайындады. Франкель дүниеден озғаннан кейін оның мұрасы Тэкердің сенім қорына өтті.

Отбасы

Франкельдің Лора Франкель мен Итан Франкель деген екі баласы болды. Оның ұлы, болашақ актер, әкесі оқыған мектепте оқыған, психиатриялық аурумен күресіп, 1995 жылы Манхэттендегі 17 қабатты ғимараттың төбесінен психоз кезінде секірді, бірақ аман қалды. Ұзақ комадан кейін және қайтадан жүруді үйрену үшін терапиядан өткен соң, Итан Бронкстағы топтық үйге орналастырылды, бірақ келесі жылы сол жердегі бір тұрғын оны өлтірді. Франкель театрында ұлының есімімен стипендия құрды.

Марапаттар мен құрметтер

Франкель 1958 жылғы "Волпоне" өндірісі үшін режиссуралық жұмысымен алғашқы "Оби" сыйлығына ие болды, содан кейін тағы екі сыйлықты да режиссура саласында жеңіп алды. Ол сонымен қатар театрдағы ерекше жетістіктері үшін алғашқы Лола д'Аннунци және Вернон Райс сыйлықтарымен марапатталды.